IV SA/Wa 3211/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska – Bigiej po rozpoznaniu w 10 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych kopii z akt sprawy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 14 marca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. K. (dalej: "skarżącego") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2016 r. w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych kopii z akt sprawy. Po doręczeniu skarżącemu w dniu 25 kwietnia 2017 r. odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, złożył on w dniu 25 maja 2017 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący podał, że jest współwłaścicielem (w ¾) domu o pow. ok. 60 m2 i wartości ok. 100.000 zł. Jest właścicielem gruntów rolnych o pow. 3,7 ha (podał, że wartość tych gruntów wynosi ok. 2 mln zł), lasów o pow. 0,14 ha (wartość ok. 2.000 zł), nieużytków o pow. 0,26 ha (wartość ok. 200.000 zł). Jest także współwłaścicielem (3/4 udziału) obory, stodoły i gruntów rolnych o pow. 1,1591 ha (łączna wartość ok. 1,2 mln zł). W rubryce dot. innych nieruchomości wpisał: "wspólnoty gruntowe we wsi C. ok. 29 ha wł. nie ustalone". Podał, że zgromadził oszczędności w wysokości 30.000 zł oraz 6.000 euro. Posiada jeden udział o wartości 100 zł w Funduszu [...] sp. z o. o. w Z. Posiada ciągnik rolniczy C355 z 1976 r. W rubryce nr 10 (Dochody) wpisał: "0 zł", zaś w rubryce nr 11 (zobowiązania i stałe wydatki) wpisał: "Nie dotyczy". Zarządzeniem z dnia 3 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do: a) złożenia oświadczenia o źródłach jego utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania – w do wyjaśnienia skąd skarżący czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, b) podania wszelkich wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne, przeciętnie w miesiącu wraz ze wskazaniem źródeł pokrycia tych wydatków; c) złożenia wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z historią rachunku i bilansem); e) złożenia oświadczenia, czy skarżąca uzyskuje jakiekolwiek dochody z nieruchomości rolnej (w przypadku np. wydzierżawienia gruntów rolnych należy przedstawić kopię umowy dzierżawy), f) wyjaśnienia, czy skarżący starał się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, ewentualnie o inne formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli tak, to należy wskazać, czy je otrzymał i w jakiej wysokości oraz nadesłać kopię decyzji właściwego organu administracji o przyznaniu dopłaty bezpośredniej lub innej formy pomocy; g) odpisów zeznań podatkowych skarżącego za ostatnie dwa lata kalendarzowe. W dniu 27 lipca 2017 r. skarżący ponownie złożył wypełniony formularz PPF oraz kserokopię oświadczenia majątkowego radnego gminy za rok 2016. Skarżący oświadczył, że nie posiada stałego dochodu, jest radnym Gminy S. Z gospodarstw rolnego uzyskuje dochód w wysokości ok. 7.000 zł rocznie, w 2016 r. otrzymał 1850 zł z tytułu diet radnego. Wskazał następujące roczne wydatki: ogrzewanie domu 4.500 zł. Woda 150 zł, energia elektryczna 550 zł, gaz 500 zł, zakup paliwa rolniczego 3.000 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako: "P.p.s.a."), strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do poniesienia kosztów postępowania. Art. 243 i nast. cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przewidują możliwość ubiegania się przez osobę fizyczną o przyznanie prawa pomocy, gdy wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, w postępowaniu sądowoadministracyjnym podmiot wnoszący skargę do sądu musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Z tego punktu widzenia przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Analiza treści powołanego wyżej przepisu wskazuje, że wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody (m.in. z dokumentów źródłowych świadczących o krytycznej sytuacji finansowej), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, że omówiony warunek przyznania prawa pomocy, tj. wykazanie, że skarżący spełnia przesłanki uprawniające do udzielenia mu pomocy prawnej, nie został przez niego spełniony. Skarżący w rozpatrywanej sprawie wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. A zatem przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest uwarunkowane wykazaniem, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że współwłaścicielem domu o pow. 90 m2. Jest także właścicielem nieruchomości rolnej o znacznej wartości (łącznie – według oświadczenia skarżącego o wartości ok. 2.202.000 zł) oraz współwłaścicielem (w 3/4) budynków gospodarczych i nieruchomości rolnej o łącznej wartości 1.300.000 zł. W formularzu złożonym w dniu 25 maja 2017 r. skarżący deklarował, że z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego nie uzyskuje żadnych dochodów. W uzupełnieniu wniosku (PPF z dnia 27 lipca 2017 r.) podał natomiast, że roczny dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego wynosi ok. 7.000 zł. W orzecznictwie sądów administracyjnych za ugruntowane uznać należy stanowisko, w świetle którego posiadanie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, gdyż tworzy możliwość generowania przychodów jako źródło pożytków w wyniku wynajmu lub dzierżawy tej nieruchomości innemu podmiotowi bądź też nawet sprzedaży nieruchomości (zob. postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2016 r., II OZ 149/16). Skarżący, mimo wezwania, nie nadesłał także wyciągów z kont bankowych, ani nie złożył oświadczenia, że kont, rachunków bankowych nie posiada. Należy podkreślić, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). To bowiem na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca do przyznania prawa pomocy. Ponadto należy wskazać, że skarżący oświadczył, że posiada oszczędności w wysokości 30.000 zł oraz 6.000 euro. W tej sytuacji wykluczone jest udzielenie pomocy z budżetu państwa, skoro skarżący posiada środki finansowe pozwalające na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie mając na uwadze całokształt okoliczności, należało dojść do wniosku, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna jest tego rodzaju, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie poprzez odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów sądowych z własnych środków i przerzucenie kosztów tego postępowania na Państwo. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie ma środków na utrzymanie, jest osobą ubogą i nie jest w stanie wygospodarować środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Przeciwnie, fakt posiadania majątku o znacznej wartości oraz oszczędności w podanych wyżej kwotach, w ocenie referendarza sądowego umożliwia uiszczenie skarżącemu kosztów sądowych oraz pokrycie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z własnych środków. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.