IV SA/Wa 3247/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił w niniejszej sprawie J. W. (skarżącemu) przyznania prawa pomocy. Po rozpoznaniu sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 marca 2016 r. zmienił zaskarżone postanowienie referendarza sądowego i przyznał J. W. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty sądowej (wpisu od skargi w kwocie 300 zł) oraz utrzymał postanowienie w pozostałym zakresie. Po wydaniu wyroku z dnia 9 czerwca 2016 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia skargi kasacyjnej i Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 21 października 2016 r. ustanowił dla skarżącego radcę prawnego. Pełnomocnik skarżącego z urzędu wniósł w niniejszej sprawie skargę kasacyjną. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu do skargi kasacyjnej, skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, tym razem w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z wniosku sporządzonego na urzędowym formularzu PPF z dnia 7 czerwca 2017 r. wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Jest współwłaścicielem (wraz z córką) domu o pow. 240 m2. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości 2182 zł zaś jego żona – 1168 zł. Skarżący wskazał następujące wydatki: energia elektryczna i gaz – 600 zł, wywóz nieczystości – 300 zł, koszty leczenia i lekarstw – 500 zł, koszty wyżywienia – 1000 zł, zakup ubrań i środków czystości – 700 zł, zakup paliwa i utrzymanie samochodu – 500 zł, opłaty za wodę, telefon i inne – 800 zł. Zarządzeniem z dnia 22 września 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: a) nadesłanie dokumentów wskazujących wysokość uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę dochodów (np. kopii decyzji ustalającej aktualną wysokość świadczenia emerytalnego), b) nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę wszelkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy – z historią operacji i bilansem, c) nadesłanie dokumentów (rachunków, faktur, dowodów wpłat) wskazujących wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem domu, opłacanych przez skarżącego i jego żonę (w przypadku gdy w opłaty te są ponoszone przez również przez córkę skarżącego, należy wskazać w jakiej – kwotowo- części), d) nadesłanie dokumentów (rachunków, faktur, dowodów wpłat) wskazujących wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na leki i leczenie; e) wykazanie źródła pokrycia wydatków miesięcznych, przekraczających miesięczną wysokość dochodów skarżącego i jego żony – w związku ze złożeniem oświadczenia, że dochody te wynoszą 3.350 zł (rubryka nr. 10 formularza PPF), natomiast miesięczne wydatki wynoszą 4. 400 zł (rubryka nr 11 formularza PPF), tj. należy wyjaśnić skąd skarżący i jego żona czerpią środki finansowe na pokrycie nadwyżki wydatków (ponad tysiąc zł) nad deklarowanymi przez nich miesięcznymi dochodami, f) złożenie wszelkich innych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, które mogą mieć wpływ na ocenę możliwości finansowych skarżącego (np. dokumentów wskazujących na aktualne problemy ze spłatą jakichkolwiek zobowiązań, rachunków itp.) Odpowiadając na wezwanie, skarżący przy piśmie z dnia 19 października 2017 r. nadesłał kopie decyzji ustalającej wysokość świadczeń emerytalnych jego i jego żony oraz zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z 12 maja 2017 r. (koszty procesu: 1000 zł, opłata egzekucyjna 353,69 zł, podatek VAT: 81,35 zł, wydatki gotówkowe: 4,46 zł) oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego. Oświadczył także, że jego córka nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego i ponosi połowę kosztów związanych z utrzymaniem domu. Podniósł także, że za przyznaniem mu prawa pomocy przemawia fakt przyznania mu radcy prawnego w niniejszym postępowaniu. Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 omawianego przepisu). Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). To na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie referendarza sądowego omawiany warunek – tj. wykazanie przez skarżącego, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowany zakresie, nie został spełniony. Skarżący we wniosku na urzędowym formularzu PPF wskazał, że wraz z żoną uzyskują dochody w łącznej wysokości 3350 zł netto. Natomiast w rubryce nr 11 formularza PPF ("Zobowiązania i stałe wydatki) wymienił wydatki miesięczne w łącznej kwocie 4 400 zł. W zaistniałej sytuacji zasadne było wezwanie skarżącego do udokumentowania wymienionych przez niego wydatków, jak również wyjaśnienia źródła finasowania nadwyżki miesięcznych wydatków nad miesięcznymi dochodami. Ponadto wezwano skarżącego do nadesłania wyciągów z kont bankowych jego i jego żony. Skarżący jednak mimo wezwanie, nie udokumentował swoich wydatków, jak również nie wyjaśnił skąd czerpie środki finansowe na pokrycie nadwyżki wydatków oraz nie nadesłał wyciągów z kont bankowych ani oświadczenia o nieposiadaniu kont bankowych. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). Ponadto należy zauważyć, że wniosek z dnia 7 czerwca 2017 r. jest już trzecim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym w toku niniejszego postępowania. Skarżący korzysta już z prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (w zakresie wpisu od skargi) oraz ustanowienia radcy prawnego, który złożył w jego imieniu skargę kasacyjną. W tej sytuacji, w ocenie referendarza sądowego, prawo do sądu skarżącego nie jest ograniczone. Brak podstaw aby uznać, że przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego postanowieniem z dnia 21 października 2016 r. uzasadniało aktualnie przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, co podnosi skarżący w piśmie z dnia 19 października 2017 r. Inaczej bowiem oceniana będzie np. wysokość dochodów skarżącego i jego żony w kontekście poniesienia kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, w sytuacji gdy istniej przymus adwokacko-radcowski sporządzenia skargi kasacyjnej, a inaczej w kontekście konieczności poniesienia kosztów postępowania kasacyjnego (na obecnym etapie postępowania - wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 150 zł). Ponadto zmieniła się sytuacja finansowa skarżącego, choćby w zakresie wysokości dochodów (we wniosku z dnia 10 lipca 2017 r. skarżący wskazał, że wraz z żoną uzyskują dochody w łącznej wysokości 2007,48 zł, obecnie zaś - 3350 zł). Również kopia zawiadomienia o wszczęciu egzekucji (na łączną kwotę nieco ponad 1400 zł), nie uzasadnia uwzględnienia wniosku w warunkach przedmiotowej sprawy. Przedstawione zawiadomienie nie musi świadczyć o krytycznej sytuacji finansowej skarżącego, świadczy natomiast o tym, że dłużnik nie chce dobrowolnie spłacić długu. Podsumowując, należy stwierdzić, że skarżący nie przedłożył, mimo wezwania, dokumentów które w sposób rzetelny pozwoliłby przeanalizować, czy w sprawie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania. Przedstawienie przez skarżącego w sposób niepełny, wybiórczy swojej sytuacji majątkowej uzasadnia odmowę uwzględnienia jego wniosku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.