IV SA/Wa 3794/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. i G. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. W. i G. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. A. W. i G. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 26 stycznia 2016 r. wezwano skarżących do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w wysokości 636 zł. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 8 lutego 2016 r. A. W. i G. W. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podali, że prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymują się z wynagrodzenia ze stosunku pracy otrzymywanego przez G. W. w wysokości 1.148,95 zł miesięcznie oraz dochodów uzyskiwanych przez A. W. z wynajmu mieszkania oraz wypłat z tytułu praw autorskich od [...] w łącznej wysokości 1.148,95 zł miesięcznie. Wnioskujący podali, że są właścicielami domu o powierzchni 150 m2 oraz wynajmowanego mieszkania o powierzchni 50 m2. Nie wykazali innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów, ani zasobów pieniężnych. Wyszczególnili następujące wydatki gospodarstwa dokowego: 1) spłata kredytu hipotecznego denominowanego we frankach szwajcarskich (133 CHF – około 600 zł w zależności od kursu); 2) energia elektryczna (około 150 zł), gaz (około 30 zł); 3) woda, ścieki i nieczystości stałe (około 120 zł miesięcznie); 4) ubezpieczenia i podatki od nieruchomości (166 zł); 5) opał (300 zł); 6) leki (około 160 zł); 7) łącze telekomunikacyjne (89 zł). W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów A. W. i G. W. złożyli do akt sprawy: 1. kopie zeznań podatkowych za lata 2014 i 2015 (wedle zeznania za 2015 rok koszty uzyskania przez A. W. przychodu z praw autorskich były równe uzyskanemu przychodowi, a przychód skarżącego z najmu lokalu objęty ryczałtem wyniósł 13.200,00 zł, natomiast łączny dochód G. W. Wyniósł 21.107,68 zł); 2. kopie dokumentów, w tym informacji płatnika ([...]) o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w 2015 roku, potwierdzających wysokość dochodu skarżącego z praw autorskich (wedle kartoteki wypłat [...] w bieżącym roku wypłacono A. W. 16,92 zł); 3. zaświadczenie pracodawcy ([...] sp. z o.o.), zgodnie z którym wynagrodzenie skarżącej ze stosunku pracy za luty bieżącego roku wyniosło 1.360,69 zł netto; 4. potwierdzenia wpływów czynszu najmu mieszkania na rachunek bankowy (12 stycznia, 9 lutego i 9 marca 2016 r. – po 1.100,00 zł); 5. wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 września 2015 r. do 15 marca 2016 r.; 6. potwierdzenia przelewów opłat za: energię elektryczną (7 stycznia 2016 r. – 640 zł i 291,27 zł), łącze telekomunikacyjne (19 stycznia 2016 r. – 90,31 zł, 17 lutego 2016 r. – 89,59 zł, 15 marca 2016 r. – 91,02 zł), gospodarowanie odpadami komunalnymi (14 stycznia, 12 lutego i 14 marca 2016 r. – po 38,00 zł), raty kredytu hipotecznego (12 stycznia 2016 r. – 540,32 zł, 12 lutego 2016 r. – 539,86 zł, 12 marca 2016 r. – 525,56 zł), podatek z tytułu wynajmu mieszkania (5 stycznia, 5 lutego 2016 r. i 4 marca 2016 r. – po 93,50 zł); gaz (5 lutego 2016 r. – 350,15 zł), wodę (2 listopada 2015 r. – 41,13 zł, 28 grudnia 2015 r. – 28.94 zł, 17 lutego 2016 r. – 37,07 zł); ubezpieczenie domu (5 października 2015 r. – 610,00 zł) i mieszkania (8 czerwca 2015 r. – 197,00 zł); 7. kopię dokumentu dostawy węgla (2,5 tony) z dnia 28 października 2015 r. w cenie 700 zł za tonę; 8. kopie dwóch decyzji w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości za 2016 r. na łączną kwotę 889 zł wraz z potwierdzeniami przelewów całości należności z tego tytułu dokonanych 9 marca 2016 r.; 9. kopię informacji o wysokości opłaty za użytkowanie wieczyste z potwierdzeniem przelewu kwoty 155,31 zł dokonanego 15 marca 2016 r.; 10. kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] lipca 2015 r. o zaliczeniu A. W. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści powołanego przepisu instytucja przyznania prawa pomocy ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący domagają się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zobligowani są więc do wykazania, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Opłatą sądową, warunkującą obecnie dalsze prowadzenie postępowania, jest wpis od skargi w wysokości 636 zł, do którego uiszczenia solidarnie wezwano skarżących zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 26 stycznia 2016 r. Jest to najwyższa opłata sądowa należna w postępowaniu wszczętym skargą na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. Wysokość, ewentualnie należnego, wpisu od skargi kasacyjnej wyniesie połowę tej kwoty, to jest 318 zł, natomiast wpisy od ewentualnych zażaleń wyniosą jednorazowo 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7, § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – o ile nie będzie ono sporządzone z urzędu – także wyniesie 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Zarówno skarżący, jak i skarżąca uzyskują regularne dochody z najmu mieszkania i ze stosunku pracy, a skarżący dodatkowo dochody z praw autorskich. Jak wynika ze złożonego do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego, środki pozostające do dyspozycji Państwa W. kilkakrotnie przekraczają wysokość wpisu od skargi oraz są wielokrotnie wyższe od innych opłat sądowych, do których uiszczenia skarżący mogą być zobowiązani. Końcowe saldo rachunku (na 15 marca 2016 r.) wyniosło 3.043,39 zł. Należy zauważyć, że przez cały okres ujęty w nadesłanym zestawieniu (od 1 września 2015 r.) saldo rachunku znacznie przekraczało wysokość opłat sądowych należnych w przedmiotowej sprawie, a we wrześniu i w październiku przekroczyło 6.000 zł, chociaż z rachunku systematycznie dokonywano płatności związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego. Nawet najniższe saldo (1.623,72 zł), zaksięgowane 4 marca 2016 r., niemal dwukrotnie przekroczyło wysokość wpisu od skargi. Należy też wskazać, że końcowe saldo rachunku (3.043,39 zł) zaksięgowano bezpośrednio po uiszczeniu opłat za użytkowanie wieczyste (w sumie 319,3 zł), faktury za łącze telekomunikacyjne (91,02 zł) oraz spłaty zadłużenia karty (527,04 zł). Mając powyższe na względzie, należy po pierwsze wskazać, że część wykazywanych przez skarżących opłat nie obciąża budżetu domowego regularnie, co miesiąc, a podawane przez nich kwoty, to uśrednione wyliczenia za okresy kilkumiesięczne, a nawet roczne. Do takich wydatków w szczególności zaliczają się uiszczone w marcu bieżącego roku opłaty za użytkowanie wieczyste, koszty zakupu opału na zimę, a także podatek od nieruchomości, który skarżący jednorazowo (za cały rok) również zapłacili w marcu bieżącego roku. Wobec tak kształtującej się struktury wydatków należy stwierdzić, że skarżący są w stanie tak zaplanować je w czasie, aby zabezpieczyć dodatkowe środki z przeznaczeniem na inne cele, w szczególności na koszty postępowania przed Sądem. Po drugie, mając na uwadze, że z rachunku bankowego pobrano środki tytułem spłaty karty, należy wskazać, że kredyt udzielony w tej formie umożliwia dokonywanie operacji nie mających pokrycia w środkach posiadanych w momencie dokonywania płatności. Chociaż więc skarżący regularnie pokrywają koszty spłaty karty kredytowej, to najpierw, korzystając z przyznanego limitu, mogą nią kredytować wydatki gospodarstwa domowego, jak chociażby koszty wyżywienia, czy ubrania. Ponadto, wobec tego, że wnioskujący jako jedno ze źródeł comiesięcznych wydatków gospodarstwa domowego wymieniają raty kredytu hipotecznego w wysokości około 520 zł, należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma zatem podstaw, aby obciążenie Skarbu Państwa kosztami postępowania sądowego uzasadniać koniecznością spłaty przez stronę kredytu na zakup lub budowę mieszkania lub domu w sytuacji, gdy w skład jej majątku nieruchomego wchodzą dwie nieruchomości mieszkaniowe - dom i mieszkanie. Podsumowując, należy wskazać, że ponoszenie kosztów sądowych zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Jak wykazano powyżej, ocena stanu majątkowego i możliwości płatniczych A. W. i G. W. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Środki zdeponowane na ich rachunku bankowym pozwalają bez trudu wygospodarować 636 zł na wpis od skargi, a także na inne opłaty sądowe, do których uiszczenia skarżący mogą być zobowiązani. Biorąc przy tym pod uwagę charakter wydatków obciążających budżet domowy skarżących, z których nie wszystkie ponoszone są regularnie, co miesiąc, a także nie wszystkie mają charakter wydatków koniecznych, należy stwierdzić, że A. W. i G. W., bez uszczerbku koniecznego utrzymania, są w stanie ponieść pełne koszty postępowania wszczętego ich skargą. W tym stanie rzeczy nie znaleziono podstaw do uwzględniania przedmiotowego wniosku i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.