IV SA/Wa 410/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Wykowski po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia Ekologicznego [...] z siedzibą w T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego [...] z siedzibą w T. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie Ekologiczne [...]. z siedzibą w T. złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Postanowieniem z dnia 5 maja 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Na powyższe postanowienie Stowarzyszenie Ekologiczne[...]. złożyło sprzeciw, zarzucając mu naruszenie przepisu art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) poprzez bezzasadną odmowę przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie podniesiono również, iż zawarta w postanowieniu argumentacja mająca charakter pouczenia, iż Stowarzyszenie winno rozwijać swoją działalność, tworzyć stowarzyszenie statutowe oraz inne zawarte w tym postanowieniu "rady" są niestosowne do poważnej sytuacji będącej przedmiotem postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Z regulacji prawnej zawartej w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczącej kosztów sądowych wynika, że podstawową zasadę stanowi ponoszenie kosztów sądowych przez każdego kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 219, art. 220, art. 230 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a., możliwe jest zwolnienie osoby prawnej wnoszącej skargę od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej radcy prawnego lub adwokata poprzez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym w sytuacji, gdy wykaże ona, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie Elplpgiczne [...]., jak wynika z akt sprawy, jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Skarżące stowarzyszenie chcąc realizować swą regulaminową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Środki konieczne do prowadzenia działalności, stowarzyszenie powinno uzyskiwać od swych członków w postaci składek. Jeżeli tego nie czyni, to nie może przerzucać ciężaru swej działalności na koszt Państwa czyli wszystkich podatników. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (Sygn. akt II OZ 1433/06), należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie może również tylko tak podnieść liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie to na zwiększenie dochodów ze składek członkowskich, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Należy również zgodzić się ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonym w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2006 r. (sygn. akt II OZ 317/06, niepublikowane), iż to, że stowarzyszenie jest organizacją non profit podobnie, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów sądowych. Brak zapewnienia w statucie stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na względzie uznać należy, że Stowarzyszenie nie wykazało, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, pozwalająca na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Dlatego też na podstawie art. 245 i 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia