IV SA/Wa 425/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 16 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. M. P. (skarżący) wniósł skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W dniu 6 czerwca 2017 r. skarżący uiścił wpis od skargi w wysokości 100 zł. W piśmie z dnia 27 sierpnia 2017 r. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych oraz bezpłatną pomoc prawną. Następnie, w dniu 25 września 2017 r. złożył wniosek na urzędowym formularzu PPF. We wniosku wskazał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych (rubryka nr 4.1 formularza). Podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną. Jest właścicielem mieszkania o pow. 38 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 3,21 ha (0,92 ha przeliczeniowych), "kl. 6 bez podatku i bez wartości". Skarżący podał, że otrzymuje emeryturę: "1000 zł – 500 zł", zaś jego żona: "1200 zł – 600 zł". Podał, że łącznie otrzymują 1300 zł na dwie osoby. W rubryce nr 11 ("zobowiązania i stałe wydatki") wpisał pożyczkę w wysokości 10 000 zł. Zarządzeniem z dnia 28 września 2017 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: 1) wyciągów z wszelkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę M. P. rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie do złożenia oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych, 2) dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę dochodów (np. kopii decyzji o ustaleniu aktualnej wysokości świadczeń emerytalnych); 3) kopii dokumentów wskazujących wysokość aktualnych (z okresu ostatnich trzech miesięcy) ponoszonych stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją domu oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, ewentualnie złożenia oświadczenia na temat wysokości tych wydatków; 4) kopii umowy pożyczki bankowej, na którą powołuje się wnioskodawca we wniosku wraz z harmonogramem spłat rat tej pożyczki, W piśmie z dnia 4 października 2017 r. skarżący oświadczył m. in., że jest emerytem. Podał także, że bank odmówił mu "kopii weksla". Wniósł o przyznanie mu bezpłatnej pomocy z urzędu. Rozpoznając wniosek, zważono co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że mino, iż skarżący wskazał w rubryce nr 4.1 formularza PPF, że wnosi o pomoc prawną w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, to jednak w pismach z dnia 27 sierpnia 2017 r. oraz 4 października 2017 r. wskazał, że domaga się bezpłatnej pomocy prawnej z urzędu, co zdaniem referendarza sądowego, należało odczytać jako wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. A zatem przyjęto, ze w rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W rozpatrywanej sprawie informacje przekazane przez skarżącego na temat dochodów jego i jego żony były nieprecyzyjne: jako dochody miesięczne netto wpisał: "1000 zł – 500 zł" oraz "1200 zł – 600 zł" podał także: "na życie 700 zł" w innym miejscu natomiast wpisał, że łączny dochód na wynosi 1300 zł. Z oświadczenia wynika także, że zaciągnął pożyczę w wysokości 10 000 zł. W tej sytuacji uzasadnione było wezwanie skarżącego do nadesłania: dokumentów wskazujących wysokość dochodów otrzymywanych przez niego i jego żonę, wskazania wysokości poszczególnych wydatków, udokumentowania faktu zaciągnięcia pożyczki ze wskazaniem wysokości raty oraz wyciągów z kont bankowych, ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu kont bankowych. Skarżący nie nadesłał informacji, oświadczeń i dokumentów, których dotyczyło wezwanie z dnia 28 września 2017 r., co nie pozwala na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Przede wszystkim podkreślić należy, że to wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości wykonywać wezwania do uzupełnienia wniosku. Stosownie bowiem do cytowanych wyżej przepisów –art. 246 § 1, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Jeżeli wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawia oświadczeń czy dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, to należy uznać, że nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). W rozpoznawanej sprawie wobec nieprzedłożenia dokumentów i informacji pozwalających na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie sposób uznać, że wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.