IV SA/Wa 443/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2009 r. sprawy ze skargi A. Z. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchyla zaskarżone postanowienie Decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku A. Z. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w E. z dnia [...] października 1973 r. przejmującej na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o powierzchni 7,64 ha położone we wsi D., gm. K., stanowiące własność M. i A. K., umorzył postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. M. i A. K., właściciele gospodarstwa rolnego położonego we wsi D., gm. K. wystąpili z wnioskiem o przekazanie przedmiotowego gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. Złożenie wniosku podyktowane było podeszłym wiekiem wnioskodawców. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w E. decyzją z dnia [...] października 1973 r. na podstawie art. 1, 4, 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3, poz. 15) przejęło na rzecz Skarbu Państwa ww. gospodarstwo M. i A. K. A. Z., córka byłych właścicieli przedmiotowego gospodarstwa wnioskiem z dnia [...] marca 2004 r. wystąpiła do Starostwa E. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w E. z dnia [...] października 1973 r. oraz o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Starosta E. decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. odmówił uchylenie wydanej w niniejszej sprawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w E. z dnia [...] października 1973 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. po rozpatrzeniu odwołania A. Z. od ww. decyzji Starosty E., decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. utrzymało w mocy skarżoną decyzję. Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który wyrokiem z dnia 16 lutego 2006 r. sygn. akt II SA/Ol 820/05 oddalił złożone skargi. Wnioskiem z dnia [...] listopada 2006 r. A. Z. wystąpiła do Urzędu Gminy w E. o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w przedmiotowej sprawie wskazując, że została ona podjęta z rażącym naruszeniem prawa. Powyższy wniosek został przekazany według właściwości Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w E. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. również uznało, że nie jest organem właściwym do rozpatrzenia złożonego w niniejszej sprawie wniosku, w związku z czym decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. umorzyło postępowanie, a następnie postanowieniem z dnia [...] stycznia 2007 r. przekazało wniosek A. Z. Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu złożonego wniosku, decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w E. z dnia [...] października 1973 r. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2008 r. Powyższa decyzja organu została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z dnia 18 czerwca 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 651/08 odrzucił złożoną skargę. Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2008 r. A. Z. wystąpiła do Starostwa Powiatowego w E. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w E. z dnia [...] października 1973 r. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. przekazało wniosek A. Z. do rozpatrzenia według właściwości Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2008 r. wskazał, iż z akt przedmiotowej sprawy wynika jednoznacznie, że została ona już ostatecznie zakończona decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2008 r. Powołując się na art. 16 § 1 K.p.a. Minister stwierdził, że jest to ostateczne załatwienie sprawy administracyjnej, zatem nie może być ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego. Co za tym idzie kolejny wniosek A. Z. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w E. z dnia [...] października 1973 r. zmierzałby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym z załatwioną już w trybie nadzorczym ostateczną decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. A. Z. została pouczona przez organ, iż strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od daty jej otrzymania, zgodnie z art. 127 § 3 K.p.a. Pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) A. Z. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2008 r. W uzasadnieniu swojego wniosku A. Z. podniosła, iż opóźnienie w złożeniu wniosku spowodowane było pobytem w szpitalu. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez A. Z. W uzasadnieniu swojego postanowienia Minister wskazał, iż zgodnie z art. 127 § 3 K.p.a. od decyzji wydanej w I instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Zgodnie z art. 129 § 2 K.p.a. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie, od dnia jej ogłoszenia. Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2008 r. została doręczona A. Z. w dniu [...] października 2008r., co potwierdza podpis złożony na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął z dniem [...] listopada 2008r. (wtorek). Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony z uchybieniem terminu do jego złożenia. Ponadto organ podniósł, iż w złożonym z uchybieniem terminu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. Z. wskazała, iż opóźnienie jest spowodowane jej pobytem w szpitalu. Powołując się na art. 58 § 1 i 2 kpa Minister stwierdził, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności dla której określony był termin. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, iż w przedmiotowej sprawie wniosek o przywrócenie terminu nie został przez A. Z. złożony. W skardze z dnia 9 marca 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) A. Z. wniosła o uchylenie postanowienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009 r. i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego aktu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 , poz. 1270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych przyczyn niż w niej podniesiono. W niniejszej sprawie organ naruszył przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2009r. zostało wydane na podstawie art. 134 kpa z uwagi na przekroczenie przez stronę terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Art. 134 kpa stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekając o zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia bada przede wszystkim, czy w sprawie rzeczywiście doszło do przekroczenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Należy jednak zauważyć, iż wbrew stanowisku organu, w złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2008r. zawarty jest wniosek o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku. W ocenie Sądu, słowa tego wniosku "opóźnienie złożenia wniosku jest spowodowane pobytem moim w szpitalu", usprawiedliwiające uchybienie terminu do jego złożenia, należy potraktować jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca działa w sprawie sama, bez profesjonalnego pełnomocnika. W tej sytuacji rolą organu było także zbadanie intencji skarżącej w zamieszczeniu we wniosku tego rodzaju słów. Nie może budzić wątpliwości, że są one usprawiedliwieniem złożenia wniosku z uchybieniem terminu, ale jednocześnie wynika z nich, że skarżąca nie chce ponieść ujemnych konsekwencji tego uchybienia. Taka interpretacja tych słów wskazuje, że należy je potraktować jako nieudolnie sformułowany wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z powodu niezgodnych z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego działań organu administracji publicznej, strona nie może ponosić ujemnych konsekwencji. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego wyposażyły organy administracji publicznej w instrumenty prawne, mające na celu ochronę interesu strony przed niezawinionymi przez nią ujemnymi skutkami procesowymi. Instrumentem takim jest nałożony w art. 9 kpa na organ obowiązek udzielania pomocy prawnej. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Skarżąca jako strona postępowania w pełni może korzystać z uprawnień wynikających z art. 9 kpa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wobec treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wypełniając obowiązek udzielania pomocy prawnej, powinien był poinformować skarżącą o zaistniałej niekorzystnej dla niej sytuacji procesowej. Jednocześnie, mając wątpliwości, powinien był zwrócić się do skarżącej o wypowiedzenie się, czy w tej sytuacji jej słowa zawarte we wniosku "opóźnienie złożenia wniosku jest spowodowane pobytem moim w szpitalu", mają być traktowane jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lipca 2001r. ISA 2447/00 Lex nr 54741 stanął na stanowisku, że organ obowiązany jest informować stronę o uprawnieniach i obowiązkach wynikających z przepisów prawa procesowego, których realizacja będzie miała wpływ na wynik sprawy. Organ nie może ograniczyć się tylko do udzielenia informacji prawnej, lecz musi podać również niezbędne wyjaśnienia co do treści przepisów oraz udzielać wskazówek, jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody. Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy należy uznać, że wniosła o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności podając, że przebywała w szpitalu. W tego rodzaju sytuacji Sąd nie dokonuje oceny, czy doszło do przekroczenia terminu do wniesienia odwołania. Zgodnie bowiem z utrwalonym w orzecznictwie poglądem - w sytuacji, gdy strona składa wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy również wniosek o przywrócenie terminu, organ zobowiązany jest w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu, a dopiero po ostatecznym rozpatrzeniu wniosku strony może wydać postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2007 r., IV SA/Wa 2405/06, lex nr 316765 oraz z dnia 26 lutego 2007 r., VII SA/Wa 2178/06, lex nr 308125). W niniejszej sprawie należało zatem odrębnie rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu, a dopiero w dalszej kolejności rozpoznać merytorycznie wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy i - w razie ewentualnej odmowy przywrócenia terminu - wydać postanowienie na podstawie art. 134 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ w pierwszej kolejności rozpozna wniosek strony o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponieważ wniosek ten zawiera braki, gdyż nie wszystkie okoliczności wymienione w art. 58 § 1 i 2 kpa zostały w nim sprecyzowane, stosownie do art. 64 § 2 kpa należy wezwać wnoszącą go do usunięcia braków w terminie 7 dni. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić naruszenie przez organ art. 134 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz art. 58 k.p.a., które polegało na jego niezastosowaniu. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.