IV SA/Wa 47/19

Dnia 13 września 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w dniu 13 września 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. J., B. L., J. L., L. K., A. T., M. K., M. R., E. O., P. R., T. K., M. B., D. M., K. M., M. K., A. P., E. J., A. K., A. K., J. R. i R. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zawieszenia postepowania o ustalenie środowiskowych uwarunkowań dla planowanej inwestycji p o s t a n a w i a odrzucić skargę W. J., B. L., J. L., L. K., A. T., M. K., M. R., E. O., P. R., T. K., M. B., D. M., K. M., M. K., A. P., K. W., E. J., A. K., A. K., J. R., K. W. i R. W. W.J.i, B.Ł., J.Ł., L.K., A.T., M.K., M.R., E.O., P.R., T.K., M.B., D.M., K. M., M.K., A.P., K.W., E.J.., A.K., A.K., J.R. i R.W. podpisali się pod skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zawieszenia postępowania o ustalenie środowiskowych uwarunkowań dla planowanej inwestycji. W skardze określili siebie jako "Skarżący Mieszkańcy wsi [...]i Gm. [...]". Do skargi Skarżący dołączyli wpis w wysokości 100 zł i jako wpłacającego wskazano "Mieszkańcy Wsi [...]Gm. [...]". Sąd zarządzeniem z dnia 19 marca 2019 r. wezwał Sołtys wsi [...] do wskazania pełnych adresów skarżących i wyjaśnienia, kto w sprawie uiścił wpis od skargi. W toku postępowania przed sądem Sołtys wsi [...] – A.P. na wezwanie Sądu wskazała adresy poszczególnych skarżących i wyjaśniła, że wpis 100 zł stanowi składkowy wpis wszystkich mieszkańców wsi, a wpłatę dokonała K.W.k (pismo z 6 kwietnia 2019 r., k. 33-34 akt sądowych). W związku z tym, że nie wszyscy skarżący wykazali swój interes prawny do zaskarżenia ww. postanowienia albo nie wynikał on z akt sprawy i nadesłanych przez organ wypisu z rejestru gruntu wezwano zarządzeniem z 25 kwietnia 2019 r. skarżących: A.K., A.T, K.M., L.K., M.K., M.K. oraz T.K. do wykazania interesu prawnego w zaskarżeniu postanowienia SKO w [...] z dnia [...] października 2018 r., poprzez przesłanie wypisu z ewidencji gruntów albo wskazanie numeru księgi wieczystej albo przesłanie odpisu księgi wieczystej potwierdzającej tytuł prawny do nieruchomości - w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwania zostały doręczone w dniu 2 maja 2019 r. A.K., A.T., K.M., L.K., M.K.j, M.K. i T.K.. Termin określony w wezwaniach upłynął bezskutecznie. Pozostali skarżący zarządzeniami z 29 kwietnia 2019 r. zostali wezwani – w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania - pod rygorem odrzucenia skargi do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości po 100 zł: A.K., A.P., D.M., E.O., W.J., solidarnie E.J.i M.B. solidarnie J.R., M.R. i P.R.oraz solidarnie B.Ł. i J.Ł.. Do powyższych wezwań doręczono także informację, że Sąd zarządzeniem z 25 kwietnia 2019 r. uznał, że skarga w sprawie została uiszczona przez K.W.. Wezwania zostały doręczone w dniu 17 maja 2019 r. W. J., 16 maja 2019 r. J..R., B.Ł.z, J.Ł., D.M., A.K., M.B., E.J., A.P., P.R., E.O., M. R.. W odpowiedzi na powyższe K.W. w piśmie z 21 maja 2019 r. wyjaśniła, że opłata pochodzi od wszystkich mieszkańców i na "swoje nazwisko nie przyjmuje wpłaty". Wskazała jednocześnie, że pod skargą podpisali się mieszkańcy wsi, osoby pełnoletnie. Ponadto Strona wskazała, że nie zrozumiałe jest dla niej dlaczego od kilku mieszkańców wymagane jest wykazania interesu prawnego, a od innych uiszczenia wpłaty po 100 zł. Skarżąca wskazała jeszcze raz, że skarga jest jedna, i złożona została przez mieszkańców wsi [...]. W związku z powyższą informacją Sąd uchylił zarządzenie z dnia 25 kwietnia 2019 r. uznające, że wpis w kwocie 100 zł został uiszczony jedynie przez K.W. i wezwał solidarnie ją i R.W. (jako współwłaścicieli działki nr [...]) do uiszczenia wpisu od skargi, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwania Strony odebrały w dniu 2 sierpnia 2019 r. Termin określony w wezwaniach upłynął bezskutecznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że postępowanie sądowe stanowi ciąg następujących po sobie czynności procesowych zmierzających do rozstrzygnięcia spornej między stronami sprawy. Dla osiągnięcia prawidłowego celu postępowania niezbędnym pozostaje uwzględnienie, zarówno przez jego strony, jak i sąd niezbędnych wymogów formalnych, dzięki którym zachowane zostaną wymogi obiektywizmu oraz przejrzystości procesu. Skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, oznaczenie organu, którego działania lub bezczynności dotyczy oraz określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego (art. 57 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1032 ze zm.) dalej p.p.s.a.). Jeżeli w wyznaczonym terminie nie uzupełniono braków formalnych skargi, sąd skargę odrzuca (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Wskazany wyżej wymóg określenia w skardze "naruszenia prawa lub interesu prawnego" nawiązuje do treści art. 50 p.p.s.a., zgodnie z którym uprawnionym do wniesienia skargi jest "każdy, kto ma w tym interes prawny". W związku z tym, że z nadesłanych przez organ dokumentów nie wynikał interes prawny wszystkich skarżących część z nich wezwano do uzupełnienia tego braku formalnego. Natomiast pozostałych skarżących z uwagi na to, że ich interes prawny wynikał już z przesłanych przez organ dokumentów, zostali Oni wezwani od razu do uiszczenia wpisu od skargi. Przy czym należy też wyjaśnić, że część Skarżących została wezwana solidarnie do uiszczenia wpisu z racji występowania w sprawie jako współwłaściciele działek (B.Ł. i J.Ł., np. działka [...], [...], M.B. i E.J. – działka nr [...], J.R., M.R. i P.R. – działki np. nr [...]i nr [...] oraz nr[...]). W związku z powyższym w rozpoznawanej sprawie na skutek zarządzenia z 25 kwietnia 2019 r. wezwano skarżących: A.K., A.T., K. M., L.K., M.K., M.K. oraz T.K. do usunięcia braku formalnego polegającego na wykazaniu przez wskazanych skarżących interesu prawnego do występowania w charakterze strony niniejszego postępowania, poprzez przesłanie wypisu z ewidencji gruntów albo wskazanie numeru księgi wieczystej albo przesłanie odpisu księgi wieczystej potwierdzającej tytuł prawny do nieruchomości - w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżącym został wyznaczony 7-dniowy termin na uzupełnienie powyższych braków, jednak termin określony w wezwaniu upłynął bezskutecznie. Powyższe powoduje, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., konieczność odrzucenia skargi, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Poza tym należy wyjaśnić, z uwagi na czynny udział w toku postępowania Sołtys – A.P., że nie mogła w niniejszej sprawie wnieść skargi w imieniu "mieszkańców wsi". Warunkiem skutecznego wniesienia skargi jest posiadanie zdolności sądowej. Zgodnie z art. 25 p.p.s.a. zdolność do występowania przed sądem administracyjnym jako strona mają osoby fizyczne, osoby prawne, organy administracji publicznej, państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz organizacje społeczne nieposiadające osobowości prawnej. Zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Zdolność sądową mają ponadto organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Wyjaśnić należy także, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2019 r. poz. 506; zwanej dalej u.s.g.) gmina może tworzyć jednostki pomocnicze m.in. sołectwa. Zgodnie z treścią art. 36 ust. 1 u.s.g. organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym – sołtys. Działalność sołtysa wspomaga rada sołecka, a podstawą jego działania są uchwały organu uchwałodawczego – zebrania wiejskiego. Sołtys jest więc organem właściwym do reprezentowania sołectwa. Jednocześnie zauważyć należy jednak, że jednostki pomocnicze nie posiadają osobowości prawnej oraz umocowania do samodzielnego występowania w obrocie prawnym. Osobowość taką posiada tylko gmina – art 2 pkt 2 u.s.g. Jednostka pomocnicza stanowi jedynie część większej struktury, jaką jest gmina i nie korzysta z analogicznej ochrony sądowej, jak jednostka samorządu terytorialnego. Ustawodawca nie przyznał jednostkom pomocniczym kompetencji publicznoprawnych, a kompetencje te określa jednostce pomocniczej wyłącznie gmina w statucie. Takiego uprawnienia Sołtysowi nie daje jednak statut – Uchwała [...] Rady Gminy Miejskiej w [...] z [...] maja 2012 r., Dz. Urz. Województwa [...] z[...] lipca 2012 r., poz.[...]. Jednostka pomocnicza nie posiada osobowości prawnej oraz umocowania do samodzielnego występowania w obrocie prawnym (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2013 r., sygn. akt II OZ 1107/12; CBOSA). Nie może być zatem samodzielnym podmiotem praw i obowiązków w sferze materialnego prawa administracyjnego. Brak regulacji prawnej w ustawie o samorządzie gminnym przyznającej sołectwu prawo do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym na zasadach ustalonych w k.p.a. dla organizacji społecznych wyłącza także możliwość przyznania tym jednostkom pomocniczym gminy pozycji podmiotu na prawach strony w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1591/12; CBOSA). W świetle wyżej poczynionych wywodów sołectwo jako jednostka pomocnicza gminy nie należy do żadnej z wymienionych w art. 25 p.p.s.a. grup. Brak osobowości prawnej i umocowania do samodzielnego występowania w obrocie prawnym skutkuje uznaniem, że sołectwo nie ma zdolności sądowej, a więc nie może być stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w tym także nie może wnieść skargi do sądu. Podobnie rzecz ma się z organami jednostek pomocniczych gminy, tj. jak rozpoznawanej sprawie z sołtysem, któremu również nie można przypisać legitymacji uprawniającej do wniesienia skargi od postanowienia wydanego w niniejszej sprawie (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Go 296/19, CBOSA). Zatem Sołtys A.P. nie jest uprawniona w niniejszej sprawie do wniesienia skargi w imieniu mieszkańców wsi [...]. Każdy ze skarżących w niniejszej sprawie powinien wykazać swój interes prawny oraz wykazać indywidualnie fakt naruszenia tego interesu. Mieszkańcy wsi – A.K., A.T., K.M., L.K., M.K., M.K. oraz T.K. – jak wskazano powyższej takiego interesu nie wykazali. Należy także podnieść, iż nie ma możliwości wyprowadzenia legitymacji skargowej z samej przynależności do wspólnoty samorządowej, czyli z faktycznego zamieszkiwania na terenie gminy z zamiarem stałego skoncentrowania tam swoich interesów życiowych. Skarżący musi wyprowadzić swą legitymację skargową z indywidualnego uprawnienia, które zostaje przekształcone aktem organu gminy albo z tego, że traci interes prawny. Naruszenie interesu prawnego nie może być potencjalne, przyszłe i niepewne, ale musi być rzeczywiste. Przechodząc do kwestii pozostałych skarżących, to należy wyjaśnić, że w toku postępowania początkowo ustalono (mając na uwadze pismo Sołtys z 6 kwietnia 2019 r.), że w niniejszej sprawie został uiszczony jeden wpis w kwocie 100 zł przez K.W.. Sąd po wyjaśnieniach Sołtys przyjął, że wpis ten został uiszczony tylko w jej imieniu, ponieważ "Mieszkańcy Wsi" nie mogą być stroną skarżącą w niniejszym postępowaniu. Wobec powyższego pozostali skarżący: A.K., A.Pi., D.M., E.O., W.J., solidarnie E.J. i M.B., solidarnie J.R., M.R. i P.R. oraz solidarnie B.Ł. i J.Ł.zostali wezwani do uiszczenia wpisu od skargi, czego - jak wskazano wcześniej - nie wykonali. Ponadto po piśmie K.W. z 21 maja 2019 r., która oświadczyła, że opłata uiszczona w sprawie nie pochodzi od niej a od wszystkich mieszkańców wsi, także i ona została wezwana wraz z R.W. solidarnie do uiszczenia wpisu i tego braku – jak wynika z akt sprawy - skarżący nie uzupełnili, po skutecznym doręczeniu im wezwań. Ostatecznie Sąd po zweryfikowaniu rejestru wpłat w dokumentach księgowych ustalił, że żaden " z mieszkańców wsi", którzy wnosili skargę do Sądu nie uiścił wpisu od skargi w wymaganej wysokości po 100 zł. (notatka z 19 sierpnia 2019 r., k. 173). Z powyższych względów, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, także na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w świetle którego skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd.