IV SA/Wa 487/12
WyrokWSA w Warszawie2012-07-16
Skład orzekający: Jakub Linkowski, Aneta Dąbrowska, Tomasz Wykowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy uchwała rady gminy w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, która przeznacza działki rolne pod rozbudowę cmentarza i parking, narusza przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz rozporządzenia w sprawie terenów odpowiednich na cmentarze?Ratio decidendi
Sąd stwierdził nieważność uchwały w części dotyczącej działek skarżącego, uznając, że przeznaczenie ich pod rozbudowę cmentarza i parking stanowiło naruszenie przepisów dotyczących planowania przestrzennego oraz sanitarnych wymogów dla cmentarzy. Rozbudowa cmentarza, nawet przylegająca do istniejącego, podlega rygorom sanitarnym jako nowy cmentarz, a nie jako "cmentarz już istniejący" w rozumieniu §7 rozporządzenia z 1959 r. Nieprzeprowadzenie wymaganych badań hydrogeologicznych i dotyczących stosunków wodnych stanowiło istotne naruszenie prawa.Stan faktyczny
Skarżący P. G. wniósł skargę na uchwałę Rady Gminy J. z dnia [...] lutego 2007 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi J. w części dotyczącej jego działek ewidencyjnych. Skarżący zarzucił uchwale wadliwość w zakresie przeznaczenia jego nieruchomości pod rozbudowę cmentarza ("ZC") oraz tereny parkingów z zielenią ("1 KPz"), wskazując na naruszenie przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz rozporządzenia w sprawie terenów odpowiednich na cmentarze. Rada Gminy J. wniosła o oddalenie skargi, argumentując m.in. brak wykazania naruszenia interesu prawnego skarżącego.Rozstrzygnięcie
Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej działek o numerach [...] oraz [...] położonych w obrębie [...] K. Stwierdził również, że uchwała w tym zakresie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zasądził od Rady Gminy J. na rzecz skarżącego kwotę 540 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2012 r. sprawy ze skargi P. G. na uchwałę Rady Gminy J. z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej działki o numerze [...] oraz działki o numerze [...], położonych w obrębie [...] K.; 2. stwierdza, że zaskarżona uchwała w zakresie wskazanym w punkcie 1 nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Rady Gminy J. na rzecz skarżącego P. G. kwotę 540 (pięćset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
IV SA/Wa 487/12
UZASADNI EN I E
Pismem z dnia [...] stycznia 2012 r. P. G. (dalej "skarżący"),
działając na podstawie art.101 ust.1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie
gminnym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), dalej "ustawy o samorządzie
(...)", wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu")
skargę na uchwałę Rady Gminy J. (dalej "Rady") Nr [...] z dnia [...]
lutego 2007 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego wsi J. w granicach administracyjnych Gmina
J. (dalej "uchwała") w części dotyczącej dwóch, należących do skarżącego
działek ewidencyjnych, tj. działki nr [...] oraz działki nr [...].
II. W skardze skarżący podniósł, co następuje:
Nieruchomość skarżącego, za wyjątkiem niewielkiego fragmentu działki nr
[...] znajduje się na obszarze objętym uchwałą.
Uchwała dotknięta jest kwalifikowaną wadliwością, co winno skutkować
uznaniem jej za nieważną w części wskazanej na wstępie z powodu:
(-) niezachowania zasad sporządzania miejscowych planów
zagospodarowania przestrzennego oraz trybu ich sporządzania, jakie wyznacza
ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
(Dz.U. Nr 80, poz.717 z późn. zm.), dalej "ustawa o planowaniu (...)", w tym w
szczególności przepisy zawarte w art.14 - 26 tego aktu oraz wydane na podstawie
art.16 ust.2 ustawy przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia
2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu
zagospodarowania przestrzennego (Dz.U. Nr 164, poz. 1587 ze zmianami),
(-) naruszenia uzupełniających wobec ustawy o planowaniu (...) przepisów
odrębnych, takich jak w szczególności ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o
cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U. Nr 11, po.62 z późn.zm.) oraz
rozporządzenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 25 sierpnia 1959 r. w sprawie
określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze
(Dz.U. Nr 52, poz.315 z późn. zm.), dalej "rozporządzenia".
l
Doprowadziło to do przyjęcia w uchwale sprzecznych z prawem oraz
elementarnymi zasadami kształtowania ładu przestrzennego następujących
rozwiązań planistycznych:
"ZC" - cmentarz, obejmujący:
(1) działkę nr ew. [...] z obrębu [...] K. (teren istniejącego cmentarza),
(2) należące do skarżącego działki nr [...] (w całości) oraz nr [...] (w
części).
Do strefy tej odnoszą się: §5 pkt 2 lit.f, §11 ust.2 pkt 6 uchwały.
"1 KPz" - tereny parkingów z zielenią urządzoną, obejmujący:
(1) pozostałą część należącej do skarżącego działki nr [...] z wyjątkiem
fragmentu przeznaczonego pod rozbudowę cmentarza oraz fragmentu
przeznaczonego we wcześniejszym planie zagospodarowania przestrzennego pod
zabudowę mieszkaniową,
(2) działek nr ew. [...] i [...] z obrębu [...] K.
Do strefy tej odnoszą się: §5 pkt 2 lit.g, §11 ust.2 pkt 7 uchwały.
W ocenie skarżącego uchwała w rażący sposób narusza zasady wyrażone w
art.2 ust.2 pkt 1, 5, 6 i 7 ustawy o planowaniu (...).
Skarga podnosi również zarzut naruszenia przy uchwaleniu uchwały
następujących przepisów prawa:
* art.16 ust.1 zdanie pierwsze ustawy o planowaniu (...) poprzez sporządzenie
projektu planu w skali 1:2000 a nie w skali 1:1000, w sytuacji w której ustawowe
przesłanki upoważniające organ do zastosowania skali 1:2000 nie wystąpiły:
* art.15 ust.2 pkt 1 ustawy o planowaniu (...) poprzez objęcie jedną strefą
planistyczną "ZC" dwóch terenów o odmiennych przeznaczeniach, tj.: terenu
istniejącego cmentarza i terenu pod rozbudowę cmentarza;
- §2 ust.1 pkt 1 i 2 rozporządzenia poprzez nieprzeprowadzenie
przewidzianych w tym przepisie pomiarów,
- §4 ust.2 rozporządzenia, ustalającego minimalną głębokość zwierciadła wód
gruntowych,
- art.17 pkt 6 lit.b zdanie drugie ustawy o planowaniu (...) poprzez brak
uzgodnienia projektu planu z powiatowym państwowym inspektorem sanitarnym oraz
nieuzyskania innych niezbędnych opinii i uzgodnień,
2
- art.15 ust.2 pkt 9 ustawy o planowaniu (...) poprzez brak precyzyjnego
wyznaczenia obszaru ochrony sanitarnej cmentarza oraz brak precyzyjnego
określenia ograniczeń istniejących na tym obszarze,
- naruszenie innych zasad sporządzania planu zagospodarowania
przestrzennego.
III. W odpowiedzi na skargę Rada wniosła o jej oddalenie, podtrzymując
stanowisko w sprawie.
Uzasadniając własne stanowisko, Rada wskazała w szczególności, co
następuje:
Skarżący nie wykazał, że uchwała narusza jego interes prawny, tj. nie
wykazał w jaki sposób postanowienia uchwały oddziaływają w sposób negatywny na
sferę jego uprawnień (pozbawiają go uprawnień lub uniemożliwiają ich realizację).
Wykazanie tego naruszenia warunkuje natomiast dopuszczalność skargi, o której
mowa w art.101 ustawy o samorządzie (...). Sam fakt posiadania przez skarżącego
tytułu prawnego do nieruchomości objętej postanowieniami zaskarżonej uchwały nie
jest równoznaczny z wykazaniem naruszenia interesu prawnego.
Nietrafny jest zarzut skarżącego odnośnie bezpodstawnego zastosowania
w postępowaniu planistycznym mapy o skali 1:2000 zamiast mapy w skali 1:1000.
Zgodnie z art.16 ust.1 ustawy o planowaniu (...) mapę o skali 1:2000 można
zastosować w szczególnie uzasadnionych przypadkach (katalog otwarty).
Szczególny uzasadniony przypadek zaszedł w niniejszej sprawie (brak map o skali
1:1000 w powiatowych zasobach ewidencji gruntów).
Nietrafny jest zarzut skarżącego odnośnie bezpodstawnego połączenia
terenu istniejącego cmentarza z terenem przeznaczonym pod rozbudowę cmentarza,
albowiem tereny te są tożsame pod względem przeznaczenia oraz zasad
zagospodarowania.
Przeznaczenie terenów pod cmentarz odbyło się w zgodzie z ustawą z dnia
31 stycznia 1959 r. o cmentarzach (...).
W toku uzgodnień projektu planu żaden z właściwych organów nie zgłosił
zastrzeżeń.
6. Rozporządzenie z 1959 r. dotyczy lokalizacji nowych cmentarzy, a nie
aktualnie istniejących.
3
IV. W piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2012 r. skarżący odniósł się do
odpowiedzi Rady na skargę oraz uzupełnił argumentację zawartych w skardze
zarzutów. W piśmie tym skarżący powołał się m.in. na pisemne wyjaśnienia
Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z
dnia [...] maja 2009 r. odnośnie zakresu, w jakim organ ten dokonał w dniu [...] listopada 2005 r. uzgodnienia projektu planu. Pismo organu uzgadniającego zostało
sporządzone w wykonaniu zarządzenia Sądu Okręgowego w P. z dnia [...]
kwietnia 2009 r. wydanego w sprawie z powództwa skarżącego przeciwko Wójtowi
Gminy J. o odszkodowanie (sprawa o sygn. akt [...]).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
V. Sąd rozpoznał skargę na uchwałę Rady Gminy J. z racji
sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności
administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z
dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153,
poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na
akty prawa miejscowego jednostek samorządu terytorialnego (art.3§2 pkt 5 ustawy z
dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -
Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm. - zwanej dalej "p.p.s.a.").
Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżona uchwała jest w zakresie
zakwestionowanym w skardze niezgodna z prawem.
Skarga została wniesiona w trybie przewidzianym w art.101 ust.1 ustawy o
samorządzie gminnym. Zgodnie z przywołanym przepisem każdy, czyj interes
prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem podjętymi
przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może - po
bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia - zaskarżyć uchwałę do sądu
administracyjnego.
Zgodnie z art.147§1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę m.in. na akt, o którym
mowa w art.3§2 pkt 5 tej ustawy, stwierdza nieważność aktu w całości lub w części
albo stwierdza, że akt ten wydany został z naruszeniem prawa, jeżeli przepis
szczególny wyłącza stwierdzenie jego nieważności.
4
Zgodnie z art.28 ust.1 ustawy o planowaniu (...) naruszenie zasad
sporządzania studium lub planu miejscowego, istotne naruszenie trybu ich
sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie, powodują
nieważność uchwały rady gminy w całości lub części.
VI. Skarżący spełnił warunek formalny do wniesienia skargi do sądu, tj.
pismem z dnia [...] listopada 2011 r., złożonym w siedzibie organu w dniu [...] listopada
2011 r. wezwał Radę do usunięcia naruszenia prawa. Skarga wniesiona została w
terminie, o jakim mowa w art.53 § 2 p.p.s.a. Została bowiem wniesiona w terminie 60
dni od doręczenia Radzie wezwania do usunięcia naruszenia prawa, na które to
wezwanie skarżący nie otrzymał odpowiedzi (skarga została nadana drogą pocztową
w dniu [...] stycznia 2012 r.).
VII. Skarżący jest uprawniony do wniesienia skargi do Sądu, albowiem
zaskarżona uchwała narusza jego interes prawny.
Źródłem interesu prawnego skarżącego jest prawo własności do
nieruchomości objętych zaskarżoną uchwałą. Interes prawny w sprawie należy zatem
wywodzić wprost z art.6 ust.1 ustawy o planowaniu (...), zgodnie z którym to
przepisem ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego
kształtują, wraz z innymi przepisami, sposób wykonywania prawa własności
nieruchomości.
Wbrew ocenie organu nie może ulegać wątpliwości, że zaskarżona uchwała
narusza interes prawny skarżącego w sytuacji, w której ustala przeznaczenie
należących do skarżącego nieruchomości w sposób dalece odmienny od sposobu, w
jaki skarżący wykorzystuje je obecnie (przedmiotowe nieruchomości, stanowiące
dotąd niezabudowane grunty rolne, zostały bowiem przeznaczone pod rozbudowę
cmentarza oraz parking).
Wykazanie przez skarżącego, że zaskarżona uchwała narusza jego interes
prawny upoważnia Sąd do dokonania merytorycznej kontroli legalności zaskarżonej
uchwały.
VIII. Skarga kwestionuje legalność postanowień uchwały odnoszących się do:
5
1) strefy planistycznej "ZC" - cmentarz, do której to strefy odnosi się §5 pkt 2
lit.f, §11 ust.2 pkt 6 uchwały,
2) strefy planistycznej "1 KPz" - tereny parkingów z zielenią urządzoną, do
której to strefy odnosi się §5 pkt 2 lit.g, §11 ust.2 pkt 7 uchwały.
Kwestionowane przez skarżącego postanowienia uchwały dotyczące strefy
"ZC" przedstawiają się w sposób następujący:
Postanowienie §5 pkt 2 lit.f uchwały zawiera definicję użytego w uchwale
oznaczenia "ZC", wskazując że jest to cmentarz, przez co należy rozumieć
utrzymanie istniejącego cmentarza (powierzchnia grzebalna) wraz z zielenią
towarzyszącą oraz innymi niezbędnymi do jego funkcjonowania obiektami,
urządzeniami w tym technicznymi, miejscami postojowymi, dojazdami, zielenią, małą
architekturą i infrastrukturę techniczną i realizację nowych przedsięwzięć
niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania terenu cmentarza.
W par. 11 ust.2 pkt 6 uchwały (paragraf 11 ust.2 określa parametry i wskaźniki
kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu - ustalenia szczegółowe dla
terenów o różnym przeznaczeniu lub różnych zasadach zagospodarowania)
wskazano:
6) teren o symbolu ZC:
a) przeznaczenie terenu - cmentarz,
a) zasady i warunki zagospodarowania - istniejący cmentarz z projektowanym
powiększeniem:
* dopuszcza się realizację nowych przedsięwzięć niezbędnych do
prawidłowego funkcjonowania terenu cmentarza wraz z zielenią towarzyszącą oraz z
innymi niezbędnymi do jego funkcjonowania obiektami, urządzeniami w tym
technicznymi, miejscami postojowymi, dojazdami, zielenią, małą architekturą i
infrastrukturą techniczną,
* przez teren cmentarza przebiega linia energetyczna 15 KV, obowiązują
ustalenia §15 pkt 9,
- teren znajduje się w obrębie B. Obszaru
Chronionego Krajobrazu, obowiązują ustalenia §8 pkt 6,7.
Dodatkowo wskazać należy na niepowołaną w skardze treść §11 ust.1 pkt 8
uchwały, stanowiącą że odległość cmentarza od zabudowań mieszkalnych, od
zakładów produkujących artykuły żywności, zakładów żywienia zbiorowego,
6
zakładów przechowujących artykuły żywności powinna wynosić co najmniej 150
metrów, odległość ta może być zmniejszona do 50 metrów pod warunkiem, że w
granicach od 50 do 150 metrów odległości od cmentarza teren posiada sieć
wodociągową. Wszelkie odstępstwa od powyższego należy każdorazowo uzgadniać
z właściwą terytorialnie Powiatową Stacją Sanitarno - Epidemiologiczną, W pasie
ochronnym znajdują się tereny o symbolach: 11 MN, 16 MN, 4U, 1 KPz, 3MNu,
1KDW, 1 KDz oraz tereny rolnicze o symbolu R wg rysunku planu.
Kwestionowane w skardze postanowienia dotyczące strefy "1 KPz"
przedstawiają się w następujący sposób:
W par.5 pkt 2 lit.g stwierdza się, że pod symbolem KPz należy rozumieć
tereny parkingów z zielenią towarzyszącą - realizację miejsc postojowych z udziałem
zieleni wysokiej i niskiej.
W par. 11 ust.2 pkt 7 uchwały stwierdza się w odniesieniu terenu o symbolu
1KPz:
a) przeznaczenie terenu - parkingi wraz z zielenią towarzyszącą,
b) zasady i warunki zagospodarowania:
* obowiązuje zachowanie istniejącego wartościowego drzewostanu,
* dopuszcza się realizację obiektów usługowych, związanych z potrzebami
cmentarza pod warunkiem spełnienia wymogów dotyczących sytuowania
budynków w pasie ochronnym od cmentarza, §11 ust.1 pkt 8 i ogólnej
powierzchni zabudowy nie przekraczającej 30 % powierzchni terenu,
* powierzchnia terenu biologicznie czynna min. 20% powierzchni terenu,
* teren znajduje się w obrębie B. Obszaru
Chronionego Krajobrazu, obowiązują ustalenia §8 pkt 6,7.
Postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r. Państwowy Powiatowy
Inspektor Sanitarny w G. (pismo znak: [...]),
działając z upoważnienia Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w
W. uzgodnił projekt zaskarżonej uchwały z zastrzeżeniami, nie dotyczącymi
przedmiotu niniejszej sprawy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Inspektor zawarł
spostrzeżenia dotyczące cmentarza, podnosząc że projekt planu zakłada
zwodociągowanie terenu w otoczeniu cmentarza a do czasu wykonania sieci
wodociągowej obowiązuje zakaz lokalizacji zabudowań mieszkalnych, zakładów
produkujących lub przechowujących artykuły żywnościowe w 150 - metrowej strefie
7
od granic cmentarza. Po wykonaniu sieci strefa objęta zakazem ulegnie zmniejszeniu
do 50 metrów od granic cmentarza.
W przywołanych przez skarżącego w piśmie procesowym z dnia [...] czerwca
2012 r. pisemnych wyjaśnieniach Państwowego Powiatowego Inspektora
Sanitarnego w G. z dnia [...] maja 2009 r. odnośnie zakresu, w
jakim organ ten dokonał w dniu [...] listopada 2005 r. uzgodnienia projektu planu
(przypomnieć należy, że pismo organu uzgadniającego zostało sporządzone w
wykonaniu zarządzenia Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] kwietnia 2009 r.
wydanego w sprawie z powództwa skarżącego przeciwko Wójtowi Gminy J. o
odszkodowanie - sprawa o sygn. akt [...]), stwierdza się, co następuje:
"- projekt miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla wsi
J., wraz z prognozą oddziaływania na środowisko uzgodniony
został przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w dniu [...]
listopada 2005 r. z zastrzeżeniami, nie dotyczącymi terenu przewidzianego na
powiększenie cmentarza. Z uwagi na charakter i fazę prac projektowych, Państwowy
Powiatowy Inspektor Sanitarny nie dysponował wynikami badań hydrogeologicznych,
a w szczególności dotyczących terenu, na którym przewidziano powiększenie
cmentarza,
- co się zaś tyczy pytania, w zakresie ew. dodatkowego opiniowania przed
wyłożeniem proponowanego planu w 2007 r. informuję, że Państwowy Powiatowy
Inspektor Sanitarny opiniował (uzgadniał) projekt planu tylko raz, w dacie [...]
listopada 2005 r.
Dodatkowo wskazuję, że od fazy projektu planu do jego realizacji poprzez
realne i konkretne przedsięwzięcia inwestycyjne upływa znaczny okres czasu, w
którym poszczególne tereny mogą, czy powinny być poddane wieloaspektowym
zabiegom umożliwiającym realizację planowanych zamierzeń, w zgodzie z
obowiązującymi przepisami - w przypadku cmentarzy chodzi o ustawę z dnia 31
stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (tekst jednolity ...) oraz przepisy
wykonawcze wydane na jej podstawie".
IX. Sąd podziela zarzut skargi, że zaskarżona uchwała wydana została z
naruszeniem przepisów rozporządzenia z dnia 25 sierpnia 1959 r. w sprawie
określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze
8
("rozporządzenie"). Zarówno z przekazanej Sądowi przez organ dokumentacji
postępowania planistycznego, jak i z wyjaśnień Rady zawartych w odpowiedzi na
skargę wynika bowiem, że błędnie przepisów przywołanego rozporządzenia nie
brano w postępowaniu planistycznym pod uwagę.
Akt ten stanowi, co następuje:
Teren pod cmentarz powinien być lokalizowany w sposób wykluczający
możliwość wywierania szkodliwego wpływu cmentarza na otoczenie (§1 ust.1).
W szczególności na cmentarze należy przeznaczać tereny na krańcach miast,
osiedli lub gromad w izolacji od zabudowań, na gruntach przeznaczonych pod zieleń
publiczną lub odpowiednich na jej urządzenie, w pobliżu miejscowej sieci
komunikacyjnej (§1 ust.2).
Przed zatwierdzeniem lokalizacji cmentarza należy zbadać na obszarze
projektowanym na jego założenie, opierając się na planie sytuacyjnym w skali 1 :
500, następujące zagadnienia charakteryzujące środowisko przyrodnicze:
1) grunty do głębokości pierwszego poziomu wody gruntowej - lecz nie płyciej niż do
2,5 m od powierzchni terenu, określając ich rodzaj, strukturę, zawilgocenie,
zawartość węglanu wapnia oraz stopień kwasowości; wyniki badań powinny być
omówione w opisie technicznym;
2) stosunki wodne obejmujące rozeznanie:
a) kierunków spływu wód powierzchniowych,
b) głębokości i zmienności poziomu wód gruntowych oraz kierunku ich spadku;
3) istniejące zespoły roślinne (§2 ust.1).
Na planie sytuacyjnym powinny być naniesione wszelkie zabudowania i
studnie lub inne ujęcia wody, znajdujące się na terenie przewidzianym na cmentarz i
w odległości do 150 m od tego terenu (§2 ust.2).
Odległość cmentarza od zabudowań mieszkalnych, od zakładów
produkujących artykuły żywności, zakładów żywienia zbiorowego bądź zakładów
przechowujących artykuły żywności oraz studzien, źródeł i strumieni, służących do
czerpania wody do picia i potrzeb gospodarczych, powinna wynosić co najmniej 150
m; odległość ta może być zmniejszona do 50 m pod warunkiem, że teren w
granicach od 50 do 150 m odległości od cmentarza posiada sieć wodociągową i
wszystkie budynki korzystające z wody są do tej sieci podłączone (§3 ust.1).
9
Odległość od granicy cmentarza ujęć wody o charakterze zbiorników
wodnych, służących jako źródło zaopatrzenia sieci wodociągowej w wodę do picia i
potrzeb gospodarczych, nie może być mniejsza niż 500 m (§3 ust.2).
Teren cmentarza powinien znajdować się w miarę możności na wzniesieniu i
nie podlegać zalewom oraz posiadać ukształtowanie umożliwiające łatwy spływ wód
deszczowych (§4 ust.1).
Na terenie cmentarza zwierciadło wody gruntowej powinno znajdować się na
głębokości nie wyższej niż 2,5 m poniżej powierzchni terenu, przy czym nie może być
ono nachylone ku zabudowaniom lub ku zbiornikom albo innym ujęciom wody
służącym za źródło zaopatrzenia w wodę do picia i potrzeb gospodarczych (sieć
wodociągowa lub studnie) (§4 ust.2).
Grunt cmentarza powinien być możliwie przepuszczalny i bez zawartości
węglanu wapnia (§5).
Miejsce na cmentarz powinno być w miarę możności tak wybrane, aby
najczęściej spotykane w tym miejscu wiatry wiały od terenów mieszkaniowych w
kierunku cmentarza (§6).
Przepisów niniejszego rozporządzenia nie stosuje się do cmentarzy już
istniejących, jeżeli ich zastosowanie uniemożliwiałoby korzystanie z cmentarza, a
właściwy powiatowy (miejski, dzielnicowy) inspektor sanitarny nie sprzeciwia się
dalszemu korzystaniu z tego cmentarza (§7).
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia (§8).
W ocenie Sądu nie można podzielić stanowiska Rady, wyrażonego w
odpowiedzi na skargę, że w świetle §7 przywołanego rozporządzenia akt ten co do
zasady nie mógł mieć zastosowania w sprawie z racji tego, że nie odnosi się on do
cmentarzy istniejących. W ocenie Rady teren przeznaczony w planie na rozbudowę
cmentarza należy traktować jako integralną część istniejącego cmentarza, który w
całości podlega wyłączeniu spod rygorów rozporządzenia, na podstawie
przywołanego §7 tego aktu.
Przedmiotowe rozporządzenie, wydane na podstawie art.5 ust.3 ustawy z dnia
31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U. Nr 11, poz. 62)
weszło w życie z dniem 16 września 1959 r. (§8 rozporządzenia). Jak już
wspomniano wcześniej §7 rozporządzenia stanowi, że jego przepisów nie stosuje się
do cmentarzy już istniejących, jeżeli ich zastosowanie uniemożliwiałoby korzystanie z
10
cmentarza, a właściwy powiatowy (miejski, dzielnicowy) inspektor sanitarny nie
sprzeciwia się dalszemu korzystaniu z tego cmentarza.
W konsekwencji funkcjonowania w systemie prawa wskazanej wyżej normy w
orzecznictwie NSA podnosi się, że przepisów rozporządzenia, w szczególności w
zakresie odległości od istniejących w terenie zabudowań nie można stosować w
sytuacji nie dającej się pogodzić z istniejącym stanem na gruncie albowiem
uwzględnienie tej normy w efekcie uniemożliwiałoby korzystanie z istniejącego
cmentarza. Oznacza to, że organy planistyczne nie mają bezwzględnego obowiązku
zastosowania się do dyspozycji przepisu § 3 rozporządzenia, co do rozmiarów strefy
sanitarnej wokół istniejących już cmentarzy (por. wyrok z dnia 4 grudnia 2007 r.,
wydanym w sprawie o sygn. akt II OSK 1503/07).
Gwoli ścisłości należy zauważyć, że przepis §7 rozporządzenia nie przewiduje
automatycznego wyłączenia już istniejących cmentarzy spod rygorów tego aktu, a
warunkuje to wyłączenie, po pierwsze, wystąpieniem sytuacji, w której zastosowanie
wspomnianych rygorów uniemożliwiłoby korzystanie z cmentarza, po drugie, brakiem
sprzeciwu właściwego inspektora sanitarnego co do dalszego korzystania z
cmentarza.
Zasadnicze znaczenie z punktu widzenia ustalenia zakresu przewidzianego w
§7 wyłączenia spod regulacji rozporządzenia ma wykładnia pojęcia "cmentarze już
istniejące". Względy logicznego rozumowania nakazują przyjąć, że chodzi tu o
cmentarze, które istniały w dacie wejścia rozporządzenia w życie (16 września 1959
r.). Ratio legis takiego rozwiązania jest czytelne, a jest nim konieczność
uwzględnienia stanu faktycznego ukształtowanego przed wydaniem aktu
wykonawczego, tj. faktu istnienia cmentarzy wybudowanych przed określeniem
nowych wymogów sanitarnych, w odniesieniu do których to obiektów spełnienie
nowych, rygorystycznych wymogów nie jest już możliwe.
O ile wyłączenie tego rodzaju jest zasadne z racji braku możliwości
pokonania ograniczeń faktycznych (tj. braku możliwości dostosowania do nowych
wymagań parametrów już istniejących cmentarzy oraz parametrów otoczenia tychże
cmentarzy), o tyle nie ma przekonujących argumentów do postawienia tezy, że
wyłączenie to miałoby dotyczyć jakichkolwiek cmentarzy budowanych po dniu
wejścia rozporządzenia w życie. W oczywistym interesie obywateli pozostaje bowiem
zaostrzenie wymogów sanitarnych w odniesieniu do miejsc (w tym przypadku
li
cmentarzy), których istnienie wiąże się z ryzykiem niekorzystnego oddziaływania na
zdrowie ludzi.
Stan faktyczny niniejszej sprawy pociąga za sobą konieczność przesądzenia,
czy terenem "cmentarza już istniejącego" (a zatem cmentarza istniejącego w dacie16
września 1959 r.), o którym mowa w §7 rozporządzenia, jest również niezabudowany
obecnie teren, przylegający bezpośrednio do takiego cmentarza, przeznaczony w
miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod jego rozbudowę.
Przyjęcie, że pojęcie "cmentarz już istniejący" rozciąga się również na tę jego
część, która dopiero miałaby być wybudowana w przyszłości zwalniałoby tę część z
wymogów sanitarnych wskazanych rozporządzeniu. Bezsprzecznie stan taki nie jest
pożądany z punktu widzenia ochrony sanitarnej. Powtórnie podkreślenia wymaga, że
przesłanką zastrzeżenia w rozporządzeniu wyłączenia, o którym mowa w §7 było
odstąpienie od nowych wymogów tam, gdzie nie można ich już zastosować z racji
wybudowania cmentarza przed wejściem rozporządzenia w życie. W oczywisty
sposób argument ten nie znajdzie zastosowania w odniesieniu do terenu
niezagospodarowanego, który dopiero miałby być zagospodarowany jako cmentarz i
który technicznie rzecz biorąc mógłby być dostosowany do nowych wymogów.
Decydującym czynnikiem dla oceny analizowanej kwestii nie może być zatem sam
fakt powiązania lokalizacyjnego i funkcjonalnego istniejącej i planowanej części
cmentarza. Powyższe powiązania można byłoby wprawdzie wziąć pod uwagę w
przypadku niewielkiej rozbudowy istniejącego cmentarza, niemniej nie tego rodzaju
rozbudową istniejącego cmentarza jest rozbudowa, o którą chodzi w niniejszej
sprawie. Z załącznika graficznego do planu wynika, że w niniejszej sprawie obszar
cmentarza zwiększyłby się blisko dwukrotnie. Zastosowanie do tak dużego obszaru
wyjątku, o którym mowa w §7 nie znajdowałby zatem uzasadnienia. Do terenu, który
miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przeznacza na rozbudowę
cmentarza należy zatem stosować regulacje prawne, dotyczące nie cmentarzy
istniejących a cmentarzy nowo zakładanych.
W konsekwencji przyjęcia powyższego założenia przyjąć należy, że w
postępowaniu planistycznym doszło do niezasadnego odstąpienia od zastosowania
przepisów rozporządzenia. W szczególności stwierdzić należy, że naruszeniu uległ
§2 ust.1 i 2 aktu, zobowiązujący organ planistyczny do wykonania przewidzianych w
tym przepisie badań. Trafnie podniósł skarżący, że postępowanie w przedmiocie
12
"zatwierdzenia lokalizacji cmentarza" (termin użyty w przepisie) należy rozmieć jako
postępowanie planistyczne.
Nieprzeprowadzenie wspomnianych badań determinuje brak możliwości
stwierdzenia, czy planowana rozbudowa cmentarza spełnia ustanowione przepisami
rozporządzenia wymagania dotyczące stosunków wodnych (§4 ust.2 rozporządzenia
- określenie minimalnej głębokości zwierciadła wód gruntowych).
Odmienności w reżimie prawnym dotyczącym istniejącej i projektowanej
części cmentarza uzasadniają postulowane w skardze wyodrębnienie dwóch
odrębnych stref planistycznych, stosownie do art.15 ust.2 pkt 1 ustawy o planowaniu (...).
Trafnie wskazał skarżący, że w świetle art.15 ust.2 pkt 9 ustawy o planowaniu
(...) obszar ochrony sanitarnej cmentarza winien był być wyznaczony ze wszystkich
stron w sposób precyzyjny i nie budzący wątpliwości. Trafnie wskazał również
skarżący, że w świetle art.§3 ust.1 rozporządzenia nie istnieje możliwość
dokonywania odstępstw, o których mowa w §11 ust.1 pkt 8 uchwały.
Sąd nie podziela natomiast stanowiska skargi, że zastosowanie w
postępowaniu planistycznym mapy sporządzonej w skali dopuszczonej przez art.16
ust.1 ustawy o planowaniu (...) na zasadzie wyjątku (skala 1:2000), zamiast mapy
sporządzonej w skali standardowej (skala 1:000), należy zakwalifikować jako
naruszenie prawa stanowiące samoistną podstawę do stwierdzenia nieważności
uchwały. Za przekonujące w tym zakresie uznać należy bowiem wyjaśnienia organu,
podnoszącego że konieczność zastosowania mapy o skali niestandardowej
wyniknęła z przyczyn niezależnych od organu planistycznego. Przyczyny te można
zakwalifikować jako szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art.16
ust.1 ustawy.
Odnośnie zarzuconego w skardze wadliwego trybu przeprowadzenia w
postępowaniu planistycznym uzgodnień sanitarnych (niewłaściwy organ) wskazać
należy, co następuje:
(-) kwestię tę należy oceniać według stanu prawnego obowiązującego w dacie
dokonania uzgodnienia (postanowienie nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r.,
wydane przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. (pismo znak: [...]), działającego z upoważnienia
Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W.),
(-) przywołany w skardze art.17 pkt 6 lit.b zdanie drugie ustawy o planowaniu
(...) we wskazanej wyżej dacie nie istniał (przedmiotowy punkt "b" nie miał zdania
drugiego), ponadto przepis ten nie odnosił się do uzgodnień sanitarnych,
(-) podstawą dokonania uzgodnień sanitarnych były wskazane w
postanowieniu z dnia [...] listopada 2005 r.: art.17 pkt 7c w związku z art.3 pkt 1 i
art.10 ust.6 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej -
Dz.U. z 1998 Nr 90, poz.575 z późn. zm.), dalej "ustawy o inspekcji",
(-) na postawie zestawienia przepisów: art.3 ust.1 oraz art.12 ust.1 ustawy o
inspekcji można wnosić, że właściwym w sprawie był inspektor powiatowy, a nie
wojewódzki, niemniej do orzeczenia w sprawie przez inspektora wojewódzkiego w
istocie doszło - powyższe nie ma zatem dyskwalifikującego wpływu na wynik sprawy.
W konsekwencji wyeliminowania z obrotu prawnego postanowień planu
przewidujących realizację na nieruchomościach skarżącego nowej części cmentarza
wyeliminowaniu podlegają pozostające z nimi w ścisłym związku lokalizacyjnym i
funkcjonalnym postanowienia dotyczące strefy "1 KPz" (tereny parkingów z zielenią
towarzyszącą- realizację miejsc postojowych z udziałem zieleni wysokiej i niskiej), a
zatem planowanego również na nieruchomościach skarżącego zaplecza
komunikacyjnego cmentarza.
Uchwała wydana została zatem z naruszeniem przepisów: 1) ustawy o
planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (art.15 ust.2 pkt 1, art.15 ust.2 pkt 9),
2) rozporządzenia (§2 ust.1 i 2, §3 ust.1).
X. Skutkiem niniejszego wyroku jest wyeliminowanie z obrotu prawnego
wszystkich postanowień zaskarżonej uchwały odnoszących się do należących do
skarżącego działek gruntu, wymienionych w sentencji wyroku (działki nr [...] i
[...], położone w obrębie [...] K.). W konsekwencji powyższego
wyeliminowaniu z obrotu prawnego podlegają wszystkie postanowienia dotyczące
stref planistycznych ZC oraz 1 KPz, odnoszące się do tych działek.
Z tych przyczyn Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.147 § 1, art.152 i
art.200 p.p.s.a.
14
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło