IV SA/Wa 500/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H.C. i C. G. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] grudnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. C. G. w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 14 marca 2016 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że pozostaje w gospodarstwie domowym z żoną (D. G.). Źródła utrzymania dwuosobowej rodziny stanowią świadczenia emerytalne: C. G. w wysokości 1.062 zł miesięcznie i D. G. w wysokości 1.808 zł miesięcznie. Jak skarżący oświadczył, z jego emerytury potrącana jest w ramach egzekucji komorniczej, w związku z poręczeniem pożyczki, kwota 300 zł miesięcznie. Majątek C. G. i jego żony stanowi mieszkanie spółdzielcze o powierzchni 58 m2. Skarżący wykazał następujące wydatki: czynsz (420 zł), energia elektryczna (240 zł), gaz (50 zł), ubezpieczenie (120 zł), rata za telewizor (100 zł), rata pożyczki w banku (244 zł), abonament telefoniczny (50 zł i 30 zł), leki (200 zł). Oświadczył, że nie ma oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Ponieważ oświadczenie C. G. było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie 27 kwietnia 2016 r. wezwano jego pełnomocnika do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych potwierdzających stan majątkowy i dochody skarżącego, to jest: a) wyciągów z posiadanych przez C. G. rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; b) wyciągów z posiadanych przez żonę C. G. (D. G.) rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; c) dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez C.G. i jego żonę emerytur; d) kopii dokumentów wskazujących wysokość, ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy, stałych opłat związanych z eksploatacją mieszkania oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych stałych wydatków w gospodarstwie domowym; e) kopii umowy pożyczki (wraz z harmonogramem spłat), której miesięczna rata – wedle oświadczenia – wynosi 244 zł; f) dokumentu potwierdzającego, że z emerytury potrącana jest kwota 300 zł w ramach egzekucji komorniczej. W odpowiedzi na opisane wezwanie pełnomocnik skarżącego, przy piśmie z dnia 17 maja 2016 r., nadesłał: 1. wyciąg z rachunku bankowego D.G. obejmujący okres od 15 marca do 14 kwietnia 2016 r.; 2. kserokopie decyzji ZUS z dnia 11 marca 2016 r. o waloryzacji emerytury, z której wynika, że od 1 marca wysokość świadczenia otrzymywanego przez D.G. wynosi 1.812,22 zł netto; 3. kserokopię pocztowego przekazu pieniężnego świadczenia emerytalnego C.G. z kwietnia 2016 r. na kwotę 749,46 zł; 4. kserokopię umowy pożyczki ekspresowej z dnia 29 stycznia 2014 r., na podstawie której D. G. udzielono pożyczki w wysokości 10.836,00 zł na cele konsumpcyjne (rata pożyczki na dzień podpisania umowy wynosiła 248,87 zł); 5. kserokopię umowy z dnia 23 sierpnia 2015 r., na podstawie której udzielono D.G. kredytu w wysokości 1.824,90 zł na zakup telewizora (rata kredytu wynosi 91,25 zł); 6. zestawienie wydatków gospodarstwa domowego i ich wysokości z dnia 10 maja 2016 r.: czynsz (422,95 zł miesięcznie), gaz (50 zł na dwa miesiące, 25 zł miesięcznie), ubezpieczenie (130 zł na kwartał, 43,30 zł miesięcznie), energia elektryczna (222 zł na dwa miesiące, 111 zł miesięcznie), abonament telefoniczny (62,40 zł miesięcznie), pożyczka w [...] (232,40 zł miesięcznie), rata za telewizor (91,25 zł miesięcznie), zajęcie komornicze (300 zł miesięcznie), leki dla dwóch osób (500 zł na dwa miesiące, 250 zł miesięcznie); 7. kserokopie dokumentów (rachunków, dowodów wpłat, potwierdzeń przelewów) potwierdzających wysokość wykazanych wydatków. Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy. Brzmienie art. 246 § 2 ppsa nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Potwierdza to treść art. 255 ppsa, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W trybie powołanego przepisu wystosowano do pełnomocnika skarżącego wezwanie z dnia 27 kwietnia 2016 r., obejmując nim między innymi (lit. a i lit. b) wyciągi z posiadanych przez C. G. i jego żonę (D.G.) rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi strona przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego D. G., obejmujący okres od 15 marca do 14 kwietnia 2016 r., zatem tylko jeden miesiąc. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy traktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Działający przez pełnomocnika C. G. nie dochował tymczasem należytej staranności w wykazaniu swojej sytuacji materialnej, nie przedstawiając wyciągów z rachunków bankowych, obejmujących cały okres jednoznacznie wskazany w wezwaniu z dnia 27 kwietnia 2016 r. Niemniej jednak należy stwierdzić, że informacje możliwe do ustalenia na podstawie dokumentów źródłowych, które wnioskujący złożył do akt sprawy, wskazują, że jest on w stanie ponieść pełne koszty postępowania przed Sądem, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i żony. Państwo G. posiadają stałe źródła dochodów w postaci świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 2.561,68 zł netto miesięcznie (po potrąceniu należności egzekwowanych przez komornika). Wykazana przez stronę w zestawieniu z dnia 10 maja 2016 r. kwota wydatków gospodarstwa domowego wynosi natomiast 1.238 zł miesięcznie. Mając na uwadze, że wśród tych wydatków skarżący wymienia koszty spłaty kredytu na telewizor i pożyczki na cele konsumpcyjne, należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek zasadniczo nie mają więc pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Obciążenia tego typu można by zaliczyć do kosztów koniecznego utrzymania, jeżeli strona w wiarygodny sposób wykaże, że zaciągnięte przez nią kredyty, czy pożyczki w całości zostały przeznaczone na pokrycie wydatków o niezbędnym charakterze, jak np. wydatki na leczenie, czy zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych. Jak już natomiast wskazano, kredytu i pożyczki, których koszty spłaty skarżący wykazał w nadesłanym zestawieniu, udzielono w celach konsumpcyjnych. Biorąc powyższe pod uwagę oraz uwzględniając aktualny poziom cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, których C.G. nie uwzględnił w nadesłanym zestawieniu, jak koszty wyżywienia, ubrania, czy środków higieny osobistej, należy stwierdzić, że dochód osiągany przez wnioskującego i jego żonę pozwala na wygospodarowanie dodatkowych środków z przeznaczeniem na inne cele niż koszty koniecznego utrzymania. W tej sytuacji nie można stwierdzić, że sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy ponadto zauważyć, że żona C. G. uprawniona jest do wykorzystania w rachunku bankowym limitu "overdraft" w wysokości 2.000,00 zł. Ma zatem możliwość dokonywania do tej kwoty rozliczeń (np. za zakup żywności, czy odzieży) nie znajdujących pokrycia w aktualnie posiadanych środkach. W okresie ujętym w nadesłanym wyciągu z rachunku bankowego (15 marca – 14 kwietnia 2016 r.) saldo początkowe wyniosło -59,30 zł, a saldo końcowe 129,70 zł, co wskazuje, że D.G. tylko w niewielkiej części wykorzystała przyznany limit kredytowy. Przypominając, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, należy stwierdzić, że w sytuacji, gdy wnioskujący zdecydował się na złożenie skargi do sądu, środki, jakimi dysponuje po pokryciu kosztów koniecznego utrzymania, powinny być w pierwszej kolejności przeznaczone na koszty postępowania wszczętego tą skargą. Ustalona na podstawie nadesłanych dokumentów źródłowych sytuacja finansowa C.G. pozwala natomiast zarówno na uiszczenie wpisu od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi 200 zł (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz innych, ewentualnie należnych na dalszych etapach postępowania, opłat sądowych, których wysokość nie przekroczy jednorazowo 100 zł, jak również na pokrycie kosztów zastępstwa adwokackiego. W konsekwencji nie znaleziono podstaw do przyznania prawa pomocy ani w zakresie całkowitym, ani w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.