IV SA/Wa 53/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2012 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] w W. wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2012 r. w przedmiocie niedopuszczalności odwołania. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w sprawie wezwania skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł (sto złotych), Stowarzyszenie [...] w W. złożyło - na urzędowym formularzu PPPr -wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie doręczono stronie skarżącej w dniu 25 lutego 2013 r. Stowarzyszenie [...] w W. złożyło w dniu 4 marca 2013 r. sprzeciw od postanowienia z dnia 19 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z wniesieniem w dniu 4 marca 2013 r. sprzeciwu od postanowienia z dnia 19 lutego 2013 r., który nie został przez Sąd odrzucony, postanowienie to utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy - jako wyjątek od powyższej zasady - winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania Stowarzyszeniu [...] w W. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Strona skarżąca jest stowarzyszeniem zwykłym działającym od 19 maja 2003 r. Założyciele, a następnie członkowie stowarzyszenia określili w regulaminie przyjętą formę prawną oraz zakres działalności. Z przedłożonego regulaminu wynika, że Stowarzyszenie [...] zostało założone w celu podejmowania różnego rodzaju działań na rzecz ochrony środowiska m.in. inicjatywy obywatelskiej w ustanawianiu prawa, interwencji w przypadku naruszenia przepisów ochrony środowiska, występowania w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych. Stowarzyszenia, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w regulaminie. Zatem Stowarzyszenie [...] w W. przewidując realizację swoich praw przed sądem powinno liczyć się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów i tak określić podstawy finansowania, aby powyższe cele mogły być realizowane. Sąd podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że chociaż stowarzyszenie jest organizacją non-profit, to nie zwalnia to automatycznie danego stowarzyszenia od obowiązku zapewnienia środków na swoją działalność. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Skarżące Stowarzyszenie liczy trzynastu członków. Dziesięciu z nich wpłaca składkę członkowską w wysokości 10 zł (dziesięć złotych) miesięcznie, co rocznie daje kwotę 1200 zł (tysiąc dwieście złotych). Stowarzyszenie podniosło, że w 2013 r. uiściło już opłaty sądowe w wysokości 400 zł (czterysta złotych), a do kwietnia 2013 r. spodziewa się jeszcze wezwań do uiszczenia opłat sądowych w łącznej wysokości 1500 zł (tysiąc pięćset złotych). Stowarzyszenie nie wskazało innych wydatków związanych z prowadzeniem swojej działalności. W dalszym rozważaniu należy zauważyć, że skarżące Stowarzyszenie nie podjęło innych dopuszczonych przez prawo działań prowadzących do zwiększenia dochodu. Stowarzyszenie, które ma niewielką liczbę członków a wysokość ustalonych składek członkowskich uniemożliwia mu funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, powinno podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Stowarzyszenie ma możliwość podwyższenia wysokości składek członkowskich, jak również zwiększyć liczbę jego członków, co mogłoby istotnie wpłynąć na zwiększenie się dochodu pozwalającego na uiszczenie wpisu od skargi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt II OZ 927/12 dostępne na stronie Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie argument, że Stowarzyszenie [...] w W. podejmowało próbę zwiększenia liczby członków stowarzyszenia, zakończyła się bez powodzenia. Działania zmierzające do promowania swojej działalności i zachęcania do aktywnego włączenia się w działalność Stowarzyszenia nie mogą mieć charakteru jednorazowego względnie okazjonalnego. Nie sposób zgodzić się ze skarżącym Stowarzyszeniem, że rozważało zmianę formy działania na formę stowarzyszenia, o którym mowa w rozdziale 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Strona skarżąca wskazała bowiem, że iluzją jest "rejestracja sądowa" stowarzyszenia w celu zwiększenia możliwości finansowych oraz dodała, że zmiana formy stowarzyszenia ze zwykłego na "rejestrowe" pociąga za sobą dodatkowe obciążenia (księgowość). Faktem jest, że zmiana formy działania ze stowarzyszenia zwykłego na tzw. "stowarzyszenie rejestrowe" wiąże się z nakładem dodatkowych środków i sił. Jednakże równocześnie zmiana ta daje możliwość pozyskania nowych źródeł finansowania działalności stowarzyszenia. Majątek stowarzyszenia wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego powstaje ze składek członkowskich oraz z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Ponadto stowarzyszenie takie może prowadzić działalność gospodarczą oraz otrzymywać dotacje – na zasadach określonych w przepisach. Przesłanką przyznania prawa pomocy nie może być również twierdzenie wnioskodawcy, że za działanie władz samorządowych i organów państwowych powinno płacić państwo, a nie osoby fizyczne ze skromnych zasobów finansowych. Skarżące Stowarzyszenie nie podejmuje przewidzianych prawem instrumentów umożliwiających zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie podmiotu, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. Ponadto nie wykazuje zamiaru zgromadzenia środków finansowych od swoich członków, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych działalnością Stowarzyszenia, w wysokości umożliwiającej prowadzenie sporu sądowego - zainicjowanego skargą Stowarzyszenia. Brak jest więc podstaw, aby przerzucać ciężary związane z jego funkcjonowaniem na Państwo, czyli ogół obywateli. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06, dostępne na stronie Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przypomnieć należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd nie bada czy zaskarżony akt narusza prawo. Jednakże w razie uwzględnienia skargi przez sąd stronie skarżącej przysługuje zwrot kosztów postępowania, o ile wystąpi z wnioskiem w tym przedmiocie (art. 200 § 1 w związku z art. 210 § 1 p.p.s.a.) W konsekwencji, Sąd stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji.