IV SA/Wa 557/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Dopierała (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Kaja Angerman, Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2010 r. sprawy ze skargi T. R. i J. S. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia. - oddala skargę - Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r, znak: [...] Minister Gospodarki, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 z zw. z art 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: "k.p.a."], po rozpatrzeniu wniosku T. R. i J. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2009 r., znak: [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "P." Sp. z o.o. w B.. W uzasadnieniu organ przedstawił dotychczasowy tok postępowania wskazując, co następuje: Podaniem z dnia [...] lipca 2009 r. T. R. i J. S. - jako spadkobierczynie dawnych właścicieli "P." Sp. z o.o. w B.- wystąpiły o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1950 r. w części dotyczącej ww. przedsiębiorstwa wobec naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 i 7 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejściu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. nr 3, poz. 17). Mając na względzie, iż zracjonalizowane przedsiębiorstwo stanowiło własność spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wnioskodawczynie zostały dwukrotnie wezwane, w trybie art. 64 § 2 k.p.a., do wykazania interesu prawnego do występowania z przedmiotowym wnioskiem poprzez doręczenie aktualnego wypisu z KRS ze wskazaniem aktualnych reprezentantów spółki "P." Sp. z o.o. oraz wypisu z rejestru handlowego RHB tej spółki. W odpowiedzi na wezwanie T. R. wskazała, iż dostarczenie żądanych dokumentów nie jest możliwe. Sygn. akt IV SA/Wa 557/10 W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Minister stwierdził, iż nacjonalizacja przedsiębiorstwa stanowiącego własność spółki z o.o. nie powoduje z mocy prawa jej likwidacji, a zatem w dalszym ciągu spółka pozostaje w obrocie prawnym, pomimo ustania prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Tym samym przymiot strony w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym posiada wyłącznie Spółka, nie zaś osoby fizyczne będące spadkobiercami dawnych udziałowców. Zauważył, że dokonana w Archiwum Państwowym w B. oraz Sądzie Rejonowym w B. kwerenda akt rejestrowych nie przyniosła oczekiwanych rezultatów i nie odnaleziono dokumentów potwierdzających fakt likwidacji przedmiotowej spółki. Wobec braku ww. dokumentów, dalsze prowadzenie postępowania bez udokumentowania prawa własności do przedmiotowego przedsiębiorstwa jest bezprzedmiotowe. O ile bowiem spółka z o.o. nie uległa likwidacji, to interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. posiada jedynie ta spółka, a zgodnie z art. 201 Kodeksu spółek handlowych podmiotem uprawnionym do jej reprezentacji jest zarząd. Wobec stwierdzenia przez organ, że osoba składająca wniosek nie wykazała istnienia po jej stronie interesu prawnego, Minister Gospodarki odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Rozpatrując wniosek T. R. i J. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Gospodarki nie znalazł podstaw do zmiany decyzji wydanej w pierwszej instancji. Zdaniem organu nie można zgodzić się ze stanowiskiem wnioskodawczyń, że znacjonalizowane przedsiębiorstwo nie należało do Sp. z o. o. Przeczą temu liczne dokumenty zgromadzone w sprawie m.in. orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1950 r., pismo Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego z dnia [...] maja 1948 r., kwestionariusz nr [...] opisujący stan przedsiębiorstwa przed 1 września 1939 r., upoważnienie z dnia [...] grudnia 1950 r. oraz protokół z dnia [...] marca 1950 r. Fakt, że przedsiębiorstwo pn. "P." stanowiło własność spółki z o.o. wynika również z pisma wnioskodawczyń z dnia [...] września 2008 r. oraz z wniosku z dnia [...] lipca 2009 r. o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] lutego 1950 r., w których wnioskodawczynie nie zaprzeczają, iż przedsiębiorstwo "P." stanowiło własność spółki z o.o. Nadto organ wskazał, iż fakt, że Sąd Rejonowy w B. nie odnalazł w swoich Sygn. akt IV SA/Wa 557/10 rejestrach i wykazach odpisu z rejestru sądowego RHB oraz umowy spółki, nie świadczy o tym, iż spółka nie istniała w dniu nacjonalizacji. Fakt, że zracjonalizowane przedsiębiorstwo nie figuruje w rejestrach sądu, nie może świadczyć, iż przedsiębiorstwo nie było własnością spółki z o.o., tym bardziej, że według informacji Archiwum Państwowego w B., przyczyną niezachowania się akt rejestrowych firmy "P." Sp. z o.o., jest prawdopodobnie ich zniszczenie w latach 1939-1945. Z powyższego - zdaniem organu - wynika jednoznacznie, że w dniu nacjonalizacji ww. przedsiębiorstwo stanowiło własność spółki z o.o. i wyłącznie spółka mogłaby być stroną niniejszego postępowania. Wobec odmiennego stanowiska wnioskodawczyń, do nich należy udowodnienie istnienia po ich stronie interesu prawnego. Obowiązek wykazania przymiotu strony w sprawie spoczywa bowiem na osobie zgłaszającej żądanie. Skoro wnioskodawczynie nie wykazały interesu prawnego uprawniającego je do wysuwania wobec organu żądania podjęcia czynności (art. 28 k.p.a.), zasadne było wydanie - w oparciu o art. 157 § 3 k.p.a. - decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia. W skardze na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2010 r. T. R. i J. S. wniosły o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. zarzucając naruszenie art. 77 § 1, art. 80 i art. 28 k.p.a. W motywach skargi skarżące podniosły, iż stanowisko Ministra Gospodarki opiera się na błędnym przekonaniu, iż znacjonalizowane przedsiębiorstwo było i jest nadal spółką z o.o., a skarżące nie są w stanie wykazać swoich praw do reprezentowania tej spółki i - w konsekwencji - do występowania jako strony w przedmiotowym postępowaniu. Zaznaczyły, iż wniosły o unieważnienie decyzji nacjonalizacyjnej zgodnie z jej brzmieniem, tj. dotyczącej przedsiębiorstwa "P." Sp. z o.o., a nie B., ponieważ nie mogły wnosić o unieważnienie decyzji nacjonalizacyjnej dotyczącej przedsiębiorstwa o innej nazwie, niż to określono w orzeczeniu nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego. W ocenie skarżących wykazały one w sposób dostateczny, że działalność gospodarcza ich rodziców prowadzona była w różnych formach prawnych, którym Sygn. akt IV SA/Wa 557/10 odpowiadały różne nazwy, co wynikało ze zmian, jakie nastąpiły w związku z wybuchem II wojny światowej, okupacją niemiecką, a następnie polityką nacjonalizacyjną prowadzoną przez Rzeczpospolitą Polską po zakończeniu II wojny światowej. Z przedstawionych przez skarżące dokumentów jasno wynika, że w chwili nacjonalizacji przedsiębiorstwo nosiło nazwę B., zaś nazwę "P." Sp. z o.o. nosiło w okresie wcześniejszym. Zracjonalizowane zostało przedsiębiorstwo o nazwie B., a umieszczenie w orzeczeniu nazwy "P." Sp. z o.o. nastąpiło w wyniku błędu. W okresie nacjonalizacji przedsiębiorstwa Spółka już nie istniała. Świadczą o tym liczne dokumenty, a mianowicie: protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] maja 1950 r., odpis zarządzenia Zarządu Miejskiego w B. Wydział Administracyjny z dnia [...] maja 1950 r. stanowiący załącznik do ww. protokołu zdawczo-odbiorczego, załącznik nr [...] do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] maja 1950 r. oraz orzeczenia F. S. - technologa, zaprzysiężonego biegłego w dziedzinie metalurgii. Zdaniem skarżących przedsiębiorstwo określone w orzeczeniu nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego jako "P." Sp. z o.o. w B., to w dacie nacjonalizacji B. w B. -firma prywatna stanowiąca wyłączną własność małżonków H. i W. S., władająca majątkiem wcześniej istniejącej Spółki i kontynuująca jej działalność gospodarczą. Z tego względu wnioskodawczynie - jako spadkobierczynie dawnych właścicieli - winny być uznane za strony postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wskazał dodatkowo, że ustalając prawo własności do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa należy wziąć pod uwagę stan faktyczny i prawny z dnia wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejściu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, tj. z dnia 5 lutego 1946 r. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że we wskazanej dacie przedsiębiorstwo nosiło status spółki z o.o., natomiast dokumenty wymienione w skardze datowane są na rok 1950, a więc po zmianie statusu spółki. Sygn. akt IV SA/Wa 557/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a."], sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego orzeczenia następuje w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). W ocenie Sądu skarga złożona w przedmiotowej sprawie jest nieuzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2010 r. - nie narusza prawa. Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zainicjowane zostało wnioskiem skarżących z dnia [...] lipca 2009 r., który zawiera - skierowane do Ministra Gospodarki - żądanie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "P." Sp. z o.o. w B.. Jako podstawę stwierdzenia nieważności wskazano rażące naruszenie przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejściu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. nr 3, poz. 17zezm.). Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji, stanowiąca jeden z nadzwyczajnych trybów wzruszania aktów administracyjnych, uregulowana została w art. 156 i następnych Kodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 k.p.a.). W przypadku wniesienia wniosku o stwierdzenie nieważności, właściwy organ - w tzw. wstępnym stadium postępowania - jest zobligowany do podjęcia czynności zmierzających do ustalenia, czy postępowanie to jest w ogóle dopuszczalne. Niedopuszczalność postępowania w sprawie Sygn. akt IV SA/Wa 557/10 stwierdzenia nieważności decyzji może mieć zarówno charakter przedmiotowy, jak i podmiotowy. Niedopuszczalność przedmiotowa zachodzi m.in. wtedy, gdy żądanie strony nie dotyczy decyzji administracyjnej, lecz innej formy działania administracji, np. umowy cywilnej, czynności materialno-technicznej, a także wtedy, gdy żądanie dotyczy co prawda decyzji administracyjnej, ale takiej, która już wcześniej została wyeliminowana z obrotu prawnego. Z kolei do grupy przyczyn o charakterze podmiotowym należy m.in: brak zdolności prawnej czy też oczywisty brak legitymacji po stronie wnioskodawcy (v. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne..., s. 340). Legitymację do żądania wszczęcia postępowania na wniosek ma podmiot, który twierdzi, że decyzja wadliwa dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku (art. 28 k.p.a.). Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego. W orzecznictwie podkreśla się, że nie ma jednoznacznych i uniwersalnych zasad w zakresie posiadania przymiotu strony i interesu prawnego na tle art, 28 k.p.a. W każdej sprawie te kwestie należy rozważyć indywidualnie, odpowiadając sobie na pytanie, jakiego interesu -prawnego czy faktycznego, mogłyby dotyczyć skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji, to powinni też wyjaśnić skarżący, jako wnioskujący o stwierdzenie nieważności decyzji (v. wyrok NSA z dnia 2 marca 2007 r., II OSK 347/06, Lex nr 340207). Stwierdzenie przez organ przedmiotowej lub podmiotowej niedopuszczalności postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji skutkuje odmową wszczęcia postępowania w oparciu o art. 157 § 3 k.p.a. Podstawą odmowy wszczęcia postępowania w kontrolowanej sprawie była niedopuszczalność z przyczyn podmiotowych. Rozstrzygnięciu podlegała zatem wyłącznie kwestia procesowa związana z ustaleniem, czy wnioskodawczynie mają interes prawny dla żądania wszczęcia postępowania w przedmiocie nieważności ww. orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1950 r. w części Sygn. akt IV SA/Wa 557/10 dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "P." Sp. z o.o. w B.. Orzeczenie to wydane zostało na podstawie art. 3 ust. 1 i 5, art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz § 65 ust. 1 i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. nr 16, poz. 62 ze zm.). Jak trafnie wskazał organ orzekający, w sprawach dotyczących orzeczeń, mocą których orzekano w kwestiach majątkowych przedsiębiorstw (nacjonalizacja), status strony, na zasadzie art. 28 k.p.a., przysługuje osobom fizycznym (ich spadkobiercom), o ile przedsiębiorstwo stanowiło własność tych osób lub spółkom prawa handlowego, ewentualnie podmiotom, na które z mocy określonych przepisów nastąpiła sukcesja praw majątkowych tych spółek. W tym drugim przypadku interes spółki jest reprezentowany przez właściwego przedstawiciela podmiotu. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym utrwalony jest pogląd, iż dla ustalenia prawa własności do znacjonaiizowanego przedsiębiorstwa miarodajny jest stan faktyczny i prawny przedsiębiorstwa z dnia wejścia w życie ww. ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, tj. z dnia 5 lutego 1946 r. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 20 października 2006 r. (sygn. akt I OSK 1693/06, Lex nr 281417), ustawa nacjonalizacyjna zarówno w art. 1, jak i art. 3 ust. 1, operuje pojęciem "przejmuje" użytym w czasie teraźniejszym - "przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa na zasadach niniejszej ustawy" (art. 1). Oznacza to, że do przejęcia danego przedsiębiorstwa ma zastosowanie stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wejścia w życie tej ustawy. Z kolei w prawomocnym wyroku z dnia 29 października 2004 r. (sygn. akt IV SA/Wa 180/04, Lex nr 164440) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż orzeczenie o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa miało znaczenie jedynie deklaratoryjne. Przedsiębiorstwo przejmowane bowiem było na własność Państwa ze wszystkimi jego składnikami z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy. Data ta stanowi materialny termin upaństwowienia przedsiębiorstwa. Orzeczenie właściwego ministra (...) finalizowało jedynie postępowanie nacjonalizacyjne. Jedynie w takim ujęciu można interpretować też § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. nr 16, poz. 62 ze zm.), zgodnie z którym przedsiębiorstwo przejęte w myśl art. 3 ustawy Sygn. akt IV SA/Wa 557/10 przechodzi na własność Państwa z dniem ogłoszenia orzeczenia. Bez znaczenia są zatem fakty, które miały miejsce po wystąpieniu skutku materialnoprawnego upaństwowienia przedsiębiorstwa. W świetle powyższego trafnie skonkludował organ orzekający, iż zgromadzone w toku postępowania dokumenty, nie dają podstaw do ustalenia, iż w dacie nacjonalizacji przedsiębiorstwo stanowiło własność osób fizycznych -poprzedników prawnych skarżących. 2 dokumentów uzyskanych przez organ w wyniku kwerendy archiwalnej wynika, ze przed dniem 1 września 1939 r. przedsiębiorstwo prowadzone było przez spółkę z o.o. (Kwestionariusz nr [...] przedsiębiorstwa przemysłowego z dnia [...] listopada 1946 r., pismo Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego w B. z dnia [...] maja 1948 r). Z ww. Kwestionariusza wynika również, iż w dniu [...] czerwca 1946 r. do Sądu Grodzkiego w B. został zgłoszony wniosek o przywrócenie w posiadanie przez Spółkę "P.". Brak jest natomiast w aktach sprawy innych dokumentów potwierdzających, iż w dacie nacjonalizacji spółka nie istniała. Na braki w dokumentacji zwracał wnioskodawczyniom uwagę organ administracji w toku czynności podejmowanych w sprawie. Sam fakt sukcesji majątkowej po zmarłych H. i W. S. nie stanowi wystarczającej przesłanki by uznać, że wskazane osoby mają interes prawny w sprawie. O ile bowiem przedsiębiorstwo prowadzone było w formie spółki prawa handlowego, uprawnionymi do jej reprezentowania są organy tej spółki (w przypadku spółki z o.o., w myśl art. 201 Kodeksu spółek handlowych, podmiotem uprawnionym do jej reprezentowania jest zarząd spółki, legitymujący się aktualnym wpisem do KRS). Brak stosownej dokumentacji, która pozwalałaby potwierdzić uprawnienia skarżących (ich interes prawny) w postępowaniu, wyklucza uznanie, iż określone osoby mogą skutecznie żądać prowadzenia postępowania w sprawie orzeczenia dotyczącego ww. przedsiębiorstwa. Powyższej oceny nie zmienia stanowisko skarżących, iż znacjonalizowane przedsiębiorstwo nosiło nazwę B. oraz, że stanowiło własność osób fizycznych – H. i W. S., a odmienne stanowisko organu jest wynikiem jednostronnej i niepełnej oceny przedstawionych dokumentów. Zauważyć należy, że wymienione w skardze dokumenty zostały sporządzone w roku 1950, a więc po dacie wejścia w życie 8 Sygn. akt IV SA/Wa 557/10 ustawy nacjonalizacyjnej. Treść tych dokumentów nie daje podstaw do uznania, że Spółka "P." uległa likwidacji i nie istniała w dacie nacjonalizacji, tj. w dniu 5 lutego 1946 r. Zaznaczenia wymaga, że same skarżące nie kwestionują tego, że przedsiębiorstwo w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej było własnością spółki z o.o. Wskazują jednak na okoliczności, które miały prowadzić do zmiany formy prawnej prowadzenia przedsiębiorstwa w okresie późniejszym. Do przejęcia przedsiębiorstwa na rzecz Państwa, jak zauważył również organ orzekający, miał zastosowanie stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, zatem powołane okoliczności faktyczne zaistniałe po tej dacie nie mogą mieć istotnego znaczenia w sprawie. W konkluzji stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem powołanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego. Z tego względu oraz biorąc pod uwagę wszystko powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku.