IV SA/Wa 561/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. L. decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Po doręczeniu J. L. (skarżącemu) wezwania do uiszczenia wpisu w niniejszej sprawie – w wysokości 300 zł, zwrócił się on z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 31 maja 2017 r. skarżący podał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Skarżący zakreślił wszystkie rubryki dotyczące posiadanego majątku (rubryki 7-9). W rubryce dotyczącej dochodów podał, że uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę i oświadczył, że "pierwsze wynagrodzenia po zatrudnieniu było 924 zł (...)". Natomiast w rubryce nr 11 dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków skarżący wpisał: "Opłaty za media i rachunki, które ja ponoszę a które nie są na mnie". Do wniosku dołączył kopię decyzji z dnia [...] lutego 2017 r. w sprawie ustalenia prawa do zasiłku okresowego (zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w wysokości 61,00 zł miesięcznie, na okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 stycznia 2017 r. oraz zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w wysokości 418,00 zł, na okres 1 lutego 2017 r. do 31 marca 2017 r.). Zarządzeniem z dnia 8 czerwca 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: a) nadesłanie wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy (z historią rachunku), ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych; b) nadesłanie dokumentu potwierdzającego wysokość dochody uzyskiwanego z tytułu umowy o pracę (np. zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości dochodów); c) nadesłania kopii umowy o pracę, ewentualnie złożenie oświadczenia kiedy skarżący rozpoczął świadczenie pracy; d) złożenie oświadczenia jaki skarżący ma tytuł prawny do lokalu, w którym mieszka (tj. czy jest właścicielem, współwłaścicielem, najemcą – jeżeli tak należy nadesłać kopię umowy najmu), e) przedłożenie kopii dokumentów (rachunków) wskazujących wysokość stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania (czynsz), opłat za gaz i energię oraz dokumentów wskazujących wysokość innych stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, W piśmie z dnia 7 lipca 2017 r. skarżący podniósł, m.in., że: - wyciągów z rachunków bankowych bank nie przesyła stronie, - odnośnie wezwania do przedłożenia zaświadczenia o wysokości zarobków - pracuje w innej miejscowości, siedziba spółki znajduje się w innej, - pracę rozpoczął na przełomie lutego i marca i pierwsze wynagrodzenia wynosiło 942 zł; - tytułu do lokalu nie ma żadnego, ale: "jestem właścicielem wg sądu a wg urzędu gminy nie jestem właścicielem", - rachunki nie są adresowane na skarżącego, ale są do niego przysyłane i skarżący je opłaca. Rozpoznając wniosek, zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W rozpatrywanej sprawie skarżący do wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 31 maja 2017 r. dołączył kopię decyzji w sprawie ustalenia prawa do zasiłku okresowego z dnia 3 lutego 2017 r. W ocenie referendarza sądowego, powyższe decyzja rzeczywiście potwierdzała trudną sytuację materialną, w której znajdował się skarżący na dzień jej wydania. Należy jednak zauważyć, że jak zaznaczył sam skarżący we wniosku, podjął on pracę i jego pierwsze wynagrodzenie – według jego oświadczenia - wynosiło 924 zł. Referendarz sądowy ocenia sytuację majątkową skarżącego i jego możliwości finansowe na podstawie aktualnych dokumentów i zaświadczeń. Zatem ww. decyzja z dnia [...] lutego 2017 r. nie może być podstawą niniejszego orzeczenia, skoro sytuacja skarżącego niewątpliwie zmieniła się z dniem podjęcia zatrudnienia. W tej sytuacji, w ocenie referendarza sądowego zadane było wezwanie skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie zaświadczenia z zakładu pracy w sprawie wysokości wynagrodzenia, nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych (z których ewentualnie także mogłaby wynikać wysokość wynagrodzenia, jeżeli pracodawca dokonuje wpłat na rachunek bankowy skarżącego a ponadto struktura wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę), wyjaśnienie czy skarżący jest najemcą, właścicielem, czy też przysługuje mu inny tytuł do lokalu, w którym przebywa, przedłożenie kopii dokumentów, wskazujących wysokość opłat ponoszonych na utrzymanie mieszkania. W nadesłanym oświadczeniu z dnia 7 lipca 2017 r. skarżący nie udokumentował, ani nawet nie wymienił poszczególnych wydatków, nie udokumentował także wysokości aktualnego wynagrodzenia. Wskazał jedynie, że pracę rozpoczął na przełomie marca i lutego 2017 r. i powtórzył, że jego pierwsze wynagrodzenie wynosiło 942 zł. Z treści pisma wynika także, że skarżący prawdopodobnie posiada koto bankowe, ale jak wyjaśnił: "wyciągów bank stronie nie przesyła". Zdaniem referendarza sądowego skarżący nie wykonał należycie wezwania i podane przez niego informacje w dalszym ciągu nie pozwalają na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Przede wszystkim podkreślić należy, że to wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości wykonywać wezwania do uzupełnienia wniosku. Stosownie bowiem do cytowanych wyżej przepisów –art. 246 § 1, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). W rozpoznawanej sprawie wobec nieprzedłożenia dokumentów i informacji pozwalających na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie sposób uznać, że wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawił dokumentów (czy choćby oświadczeń), na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, zatem należy uznać, że nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a