IV SA/Wa 62/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 27 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. L. na pismo Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia pisma bez rozpoznania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę J. L. (skarżącego) na pismo Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] listopada 2016 r. w przedmiocie pozostawienia pisma bez rozpoznania. W skardze kasacyjnej z dnia 11 marca 2017 r. wniesionej osobiście przez skarżącego na powyższe postanowienie, zawarł on wniosek o przyznanie prawa pomocy. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 4 lipca 2017 r. skarżący podał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Skarżący zakreślił wszystkie rubryki dotyczące posiadanego majątku (rubryki 7-9). W rubryce dotyczącej dochodów podał, że uzyskuje dochód z tytułu "umowa o pracę sp. z o. o." nie wskazał jednak wysokości wynagrodzenia. Natomiast w rubryce nr 11 dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków skarżący wpisał, ze musi opłacać rachunki za media i życie, mimo, ze rachunki "są wystawiane na inną osobę". Zarządzeniem z dnia 11 lipca2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: a) nadesłanie wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy (z historią rachunku), ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych; b) nadesłanie dokumentu potwierdzającego wysokość dochody uzyskiwanego z tytułu umowy o pracę (np. zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości dochodów); d) złożenie oświadczenia jaki skarżący ma tytuł prawny do lokalu, w którym mieszka (tj. czy jest właścicielem, współwłaścicielem, najemcą – jeżeli tak należy nadesłać kopię umowy najmu), e) przedłożenie kopii dokumentów (rachunków) wskazujących wysokość stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania (czynsz), opłat za gaz i energię oraz dokumentów wskazujących wysokość innych stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, W piśmie z dnia 14 sierpnia 2017 r. skarżący podniósł, m.in., że: - wyciągów z rachunków bankowych bank nie przesyła stronie, "a w przeszłości było zajęcie, że bank ukradł stronie kwotę 5 800 z konta (...)" - tytułu do lokalu nie ma, ale ponosi opłaty związane z tym mieszkaniem Do pisma dołączył m. in. decyzję z MOPS z dnia [...] lutego 2017 r. o przyznaniu zasiłku okresowego z powodu bezrobocia, oraz kopię rachunków za energię elektryczną, gaz, fakturę za lekarstwa oraz kopię orzeczenia o stopniu niepełnoprawności z dnia [...] marca 2016 r. (o zaliczeniu do stopnia niepełnosprawności – lekkiego). Rozpoznając wniosek, zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W rozpatrywanej sprawie skarżący przedłożył m.in. kopię decyzji w sprawie ustalenia prawa do zasiłku okresowego z dnia [...] lutego 2017 r. W ocenie referendarza sądowego, powyższe decyzja rzeczywiście potwierdzała trudną sytuację materialną, w której znajdował się skarżący na dzień jej wydania. Należy jednak zauważyć, że jak zaznaczył sam skarżący we wniosku, podjął on pracę i aktualnie otrzymuje wynagrodzenie, nie wskazał jednak jego wysokości. Referendarz sądowy ocenia sytuację majątkową skarżącego i jego możliwości finansowe na podstawie aktualnych dokumentów i zaświadczeń. Zatem ww. decyzja z dnia [...] lutego 2017 r. nie może być podstawą niniejszego orzeczenia, skoro sytuacja skarżącego niewątpliwie zmieniła się z dniem podjęcia zatrudnienia. W tej sytuacji, w ocenie referendarza sądowego zadane było wezwanie skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie zaświadczenia z zakładu pracy w sprawie wysokości wynagrodzenia, nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych (z których ewentualnie także mogłaby wynikać wysokość wynagrodzenia, jeżeli pracodawca dokonuje wpłat na rachunek bankowy skarżącego a ponadto struktura wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę), wyjaśnienie czy skarżący jest najemcą, właścicielem, czy też przysługuje mu inny tytuł do lokalu, w którym przebywa, przedłożenie kopii dokumentów, wskazujących wysokość opłat ponoszonych na utrzymanie mieszkania. W nadesłanym oświadczeniu z dnia 14 sierpnia 2017 r. skarżący nie udokumentował także wysokości aktualnego wynagrodzenia. Z treści pisma wynika także, że skarżący prawdopodobnie posiada koto bankowe, ale jak wyjaśnił: "wyciągów bank stronie nie przesyła". Zdaniem referendarza sądowego skarżący nie wykonał należycie wezwania i podane przez niego informacje w dalszym ciągu nie pozwalają na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Przede wszystkim podkreślić należy, że to wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości wykonywać wezwania do uzupełnienia wniosku. Stosownie bowiem do cytowanych wyżej przepisów –art. 246 § 1, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). W rozpoznawanej sprawie wobec nieprzedłożenia dokumentów i informacji pozwalających na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie sposób uznać, że wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawił dokumentów (czy choćby oświadczeń), na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, zatem należy uznać, że nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a