IV SA/Wa 663/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia I. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie I. w dniu 18 maja 2009 r. złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie wszczętej skargą tego Stowarzyszenia na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska dotyczącą umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. Z danych zawartych we wniosku i załączonych do niego dokumentach wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, wpisanym do rejestru stowarzyszeń. Stowarzyszenia składa się z 5 członków i zostało utworzone w 2005 r. w celu ochrony ludności i środowiska naturalnego przed promieniowaniem elektromagnetycznym. Cel ten Stowarzyszenie realizuje m.in. poprzez występowanie z uwagami, wnioskami, opiniami i skargami do władz administracyjnych i sądowych. W uzasadnieniu wniosku podano ponadto, że działalność Stowarzyszenia oparta jest na pracy społecznej jego członków, zaś wydatki organizacji pokrywane są ze składek członkowskich. Stowarzyszenie nie posiada majątku, zaś środki uzyskane z pobieranych składek – 50 zł rocznie – w całości przeznaczane są na pokrycie kosztów przesyłek pocztowych. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej jest uzasadnione w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego, wynikającej z art. 199 p.p.s.a. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Należy jednak podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania strona obowiązana jest zatem nie tylko wykazać, że nie posiada środków na poniesienie tych kosztów, ale również, że środków takich nie ma pomimo tego, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W rozważanym przypadku warunek ten nie został spełniony. Należy stwierdzić, że sam fakt, iż Stowarzyszenie I. jest organizacją non profit i działa w interesie społecznym nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są bowiem do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie bądź regulaminie. Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Stowarzyszenia tego typu środki na swoją działalność uzyskują ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele takiego stowarzyszenia nie mają obowiązku przewidzieć źródeł środków na jego działalność, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. W punkcie 7 regulaminu Stowarzyszenia I. przyjęto, że celem tej organizacji jest ochrona ludności i środowiska naturalnego przed promieniowaniem elektromagnetycznym, a także ochrona od innych zagrożeń środowiska, w tym: popularyzacja wiedzy o zagrożeniach środowiska i zdrowia ludzi, popieranie proekologicznych inicjatyw, przeciwdziałanie budowie i użytkowaniu stacji nadawczych, jeśli nie istnieją dowody nieszkodliwości promieniowania tych stacji. Jednocześnie zadeklarowano, że Stowarzyszenie będzie realizować swoje cele poprzez: a) współpracę z osobami prawnymi i fizycznymi, w tym rzeczoznawcami i organizacjami w kraju i zagranicą, b) występowanie z uwagami, wnioskami i skargami do władz administracyjnych i sądowych, c) zbieranie materiałów z zakresu współczesnej wiedzy o zagrożeniach środowiska i zdrowia ludzi. Określając takie cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele powinni zatem przewidzieć również źródła czerpania środków, z jakich będzie finansowana działalność organizacji. Stowarzyszenie prowadząc działalność, która obejmuje m.in. występowanie w postępowaniach sądowych, powinno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. W razie trudności przy finansowaniu prowadzonej działalności, przed sięgnięciem po środki z budżetu państwa, zarząd Stowarzyszenia w pierwszej kolejności powinien zaś wprowadzić takie rozwiązania organizacyjne (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie, zwiększenie liczby członków), aby zapewnić sobie we własnym zakresie środki niezbędne do prowadzenia tej działalności. Niepodejmowanie kroków zmierzających do zapewnienia takich środków nie może zatem przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania organizacji na państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, spowodowałoby, że faktycznie działalność stowarzyszenia stałaby się finansowana ze środków publicznych, a to prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06.). Należy zaś zauważyć, że od momentu założenia Stowarzyszenia I – tj. od sierpnia 2005 r. – liczy ono stale 5 członków, zaś wysokość składek członkowskich – 10 zł - co najmniej od 2007 r. pozostaje niezmienna, co jest wiadome referendarzowi sądowemu z urzędu (zob. postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2007 r., IV SA/Wa 1377/07). W sytuacji, gdy nawet ceny usług, których nabycie wnioskodawca wskazuje jako niezbędne dla skutecznego prowadzenia działalności regulaminowej, tj. ceny usług pocztowych, w przeciągu 2005-2009 r. wzrosły, brak inicjatywy zarządu Stowarzyszenia w zakresie zwiększenia środków operacyjnych Stowarzyszania, np. poprzez zwiększenie składki członkowskiej, świadczy o tym, że Stowarzyszanie nie podejmuje wszelkich niezbędnych kroków w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z jego funkcjonowaniem, co w świetle przesłanek art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. należy ocenić jako brak wykazania, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto należy podnieść, iż w dacie rozpoznawania niniejszego wniosku przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie zawisłe są jedynie dwie sprawy ze skarg Stowarzyszenia I., zatem wysokość kosztów sądowych, do których poniesienia wnioskodawca jest zobowiązany, jest ściśle oznaczona. W ocenie referendarza sądowego, skarżące Stowarzyszenie ma realne możliwości zabezpieczenia środków na poniesienie, jeśli nie całości, to przynajmniej części kosztów sądowych w tych sprawach, w których wpis od skargi jest wpisem stałym określonym na podstawie § 2 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 16.12. 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193) w wysokości 200 zł, zaś wysokość innych, potencjalnych opłat sądowych (opłaty kancelaryjne, wpis od skargi kasacyjnej) nie przekroczy każdorazowo kwoty 100 zł. Warto przy tym przypomnieć, że uiszczenie kosztów sądowych nie musi oznaczać trwałego uszczerbku w środkach finansowych stowarzyszenia, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art. 200 p.p.s.a., skarżącemu należy się od organu zwrot poniesionych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, że zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy strona sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych niezbędnych do prowadzenia postępowania przed Sądem, nie jest uzasadnione. Okoliczności sprawy wskazują bowiem, że nie można uznać, że wnioskodawca - z przyczyn od siebie niezależnych - nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Tylko zaś w takim przypadku złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwałby na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.