IV SA/Wa 683/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Karolina Kisielewicz – Malec po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. G. o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2015r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: - odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. T. G. w dniu 5 marca 2015r., w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 683/15 złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych. W formularzu PPF wnioskodawca podał, że wspólnie z córką, zięciem i ich dwójką małoletnich dzieci prowadzi gospodarstwo domowe. Skarżący i jego 32- letnia córka K. J. nie pracują. Rodzina utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez R. J. (zięcia skarżącego) w wysokości ok. 4000 zł. brutto miesięcznie. Skarżący podał, że jest współwłaścicielem domu o pow. 120 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 3,500 m2. Nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Ponieważ oświadczenie skarżącego było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 20 marca 2015 r. wezwał go do złożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: a) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego, jego córkę K. J. i zięcia R. J. rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne (z ostatnich trzech miesięcy) wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunku bankowego); b) dokumentu potwierdzającego dochód R. J. z tytułu umowy o pracę z ostatnich trzech miesięcy (np. zaświadczenie pracodawcy o wysokości dochodu); c) aktualnego zaświadczenia o sytuacji rodzinnej skarżącego, wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy (MOPS), d) zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że skarżący oraz K. J. są osobami bezrobotnymi; e) zaświadczenia właściwego organu o wysokości osiągniętego dochodu z gospodarstwa rolnego za 2014 r.; f) decyzji właściwego organu podatkowego ustalającej wymiar podatku rolnego od nieruchomości na rok 2014 r.; g) zaświadczenia, czy skarżący jest beneficjentem Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i czy korzysta ze środków finansowych wypłacanych w ramach programów pomocowych realizowanych przez ARiMR; a) oświadczenia, czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy społecznej lub ubiegają się o taką pomoc; w przypadku korzystania z pomocy społecznej – do przedłożenia dokumentów potwierdzających charakter oraz wysokość przyznanych świadczeń. T. G. w piśmie z dnia 3 kwietnia 2015 r., odpowiadając na opisane wezwanie, zakwestionował jego szczegółowość. Oświadczył, że z córką i jej rodziną mieszka tymczasowo, ponieważ nie mogą oni kupić ani wynająć mieszkania. Odnosząc się do zobowiązania ujawnienia dochodu R. J. z tytułu umowy o pracę z ostatnich trzech miesięcy, wnioskodawca podał, że zięć ponosi koszty utrzymania pięcioosobowej rodziny i "jego dochody i jego życie nie mają związku z toczącym się postępowaniem". Do pisma T. G. dołączył m.in. kopie: 1) decyzji Burmistrza W. z dnia [...] stycznia 2015r. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2015 r. oraz z dnia [...] lutego 2012 r. o wymiarze podatku rolnego za 2012 r., 2) zaświadczeń Powiatowego Urzędu Pracy w W. z dnia [...] kwietnia 2015r. o posiadaniu przez skarżącego i jego córkę K. J. statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, 3) zaświadczenia Ośrodka Pomocy Społecznej w W. potwierdzającego, że skarżący nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wynika z tego, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia, czy wnioskodawca spełnia warunki przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12, Baza NSA). Oznacza to, że powinien on poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Trzeba jednocześnie podkreślić, że podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów, przy czym obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskujący współtworzy gospodarstwo domowe (na których utrzymaniu się znajduje), to odmowa udostępnienia tych dokumentów przez wnioskodawcę, prowadząca do ich nieprzedłożenia, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w powołanym powyżej przepisie (tak też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 67/11, Baza NSA). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie skarżącego pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, Baza NSA). W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca przedstawił tylko te informacje, które mogą świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając nałożony na niego obowiązek przedłożenia dokumentów źródłowych. I tak skarżący, mimo wezwania, nie nadesłał dokumentu o wysokości dochodów zięcia, na którego utrzymaniu faktycznie pozostaje stojąc na stanowisku, że jego dochody "nie mają związku z toczącym się postępowaniem". Zdaniem referendarza sądowego, wspólne zamieszkanie, pozostawanie na całkowitym utrzymaniu oraz materialne wsparcie, które T. G. otrzymuje od rodziny córki (zięcia), uzasadniają ocenę, że skarżący wraz z członkami rodziny, z którymi zamieszkuje współtworzy wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca konsekwentnie podnosi, że mieszka z córką i jej rodziną i znajduje się na ich utrzymaniu. Przyjąć zatem należy, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z tymi osobami. Wobec powyższego na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwano skarżącego do wyjaśnienia stanu majątkowego członków rodziny, gdyż ich sytuacja finansowa i majątkowa rzutuje na możliwości płatnicze skarżącego. Z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich członków rodziny uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny. W niniejszej sprawie ocena możliwości płatniczych rodziny skarżącego (zięcia) jest o tyle istotna, że jak skarżący sam podkreślał, rodzina "płaci rachunki i go utrzymuje". Uzasadnione jest twierdzenie, że rodzina wnioskodawcy, która go utrzymuje, może dysponować odpowiednimi środkami na poniesienie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez wnioskodawcę informacji wymienionych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy, czego w istocie wnioskodawca odmówił. W związku z powyższym, niemożliwe stało się ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej T. G. Mając powyższe na względzie referendarz uznał, że skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania, dlatego na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji postanowienia.