IV SA/Wa 72/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Golat, , po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. W. i M. W.od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 72/16, odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. W., M. W., M. H., S. H., W. E. na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 lutego 2016 r. E. W.i M. W. (dalej zwany "skarżącymi") wraz ze skargą na postanowienie Głównego Geodety Kraju z [...] listopada 2015 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z czwórką dzieci i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego w wysokości 4.850 zł miesięcznie oraz zasiłku rodzinnego wynoszącego 686 zł. Posiadają również majątek w postaci domu o pow. 115 m2, gruntów rolnych o pow. 26,10 ha, gruntów leśnych 7,47 ha, trzech budynków gospodarczych, sprzętu rolniczego (trzy ciągniki, kombajn, dojarka i schładzarka do mleka), dwóch samochodów osobowych oraz inwentarza żywego (27 sztuk bydła). Skarżący oświadczyli, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny wynoszą ok. 4000 zł, natomiast wydatki związane z prowadzenie gospodarstwa rolnego wraz z innymi ok. 3000 zł. Ponadto na rachunku bankowym zgromadzili środki pieniężne w wysokości 20.000 zł. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na posiadany majątek. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący złożyli sprzeciw wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili: - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżący dysponują środkami finansowymi na pokrycie kosztów sądowych, w sytuacji gdy są one niezbędne do należytego utrzymania całej rodziny, - naruszenie art. 246 § 1 P.p.s.a. przez jego błędną interpretację i zastosowanie polegające na przyjęciu, iż nie zachodzą okoliczności uzasadniające zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem skarżących zaskarżone postanowienie pomija fakt, iż są rolnikami prowadzącymi gospodarstwo rolne, stanowiące ich jedyne źródło utrzymania, co determinuje wydatki na jego utrzymanie i odnawianie środków produkcji. Zbliżająca się pora wiosenna wymaga zasiewów i namnażania zwierząt inwentarskich, co wymusza znaczne wydatki. Skarżący wskazali zatem, że zgromadzone przez nich oszczędności w całości zostaną przeznaczone na potrzeby gospodarstwa związane z pracami wiosennymi. Ponadto wyjaśnili, że posiadane oszczędności często są nie wystarczające dla zaspokojenia tych potrzeb. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 245 § 1 i 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Z wniosku przedstawionego przez skarżących wynika, że utrzymują się oni wraz z dziećmi głównie z dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego w wysokości 4.850 zł. Majątek skarżących obejmuje dom, grunty rolne o pow. 26,10 ha, grunty leśne 7,47 ha oraz budynki, maszyny i urządzenia rolnicze, a także inwentarz żywy o znacznej wartości. Ponadto oświadczenie złożone przez skarżących wskazuje, iż zgromadzili oszczędności w wysokości 20.000 zł. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że skarżący nie wykazali, aby ich sytuacja materialna uzasadniała przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przy ocenie czy sytuacja finansowa strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również jej stan majątkowy. W niniejszym przypadku zauważenia wymaga, iż skarżący oprócz stałego dochodu posiadają znaczne oszczędności, które umożliwiają pokrycie kosztów postępowania sądowego. Bez wpływu na powyższe stanowisko pozostają okoliczności wskazane w sprzeciwie dotyczące celów, na jakie skarżący przeznaczyli, bądź mają zamiar przeznaczyć zgromadzone przez siebie oszczędności. Wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa mają charakter prywatnoprawny i nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty postępowania. Koszty postępowania należy bowiem traktować, jako bieżące wydatki w budżecie, które powinny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 września 2015 r., sygn. akt II OZ 776/15). Należy podkreślić, że treść przepisów P.p.s.a., pozwala na przyznanie prawa pomocy wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, w których skarżący ponad wszelką wątpliwość udowodni, że nie jest i nie będzie w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nadesłane do Sądu dokumenty oraz złożone oświadczenia, nie potwierdzają, aby tego rodzaju szczególna sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Nadto w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na to, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia NSA z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12 i z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11 oraz z 9 lipca 2015 r., sygn. akt I OZ 740/15). Z powyższego wynika, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza zatem art. 246 § 1 P.p.s.a., bowiem skarżący nie wykazali, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.