IV SA/Wa 789/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Michał Majcher po rozpoznaniu w dniu 14 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. i J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. P. i J. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W piśmie z dnia 13 lutego 2018 r. M. P. i J. P., reprezentowani przez córkę, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania. W skardze zawarli wniosek o przyznanie prawa pomocy. W dniu 16 kwietnia 2018 r. uzupełnili braki formalne wniosku o przyznanie prawa pomocy i złożyli je na urzędowych formularzach. We wnioskach Skarżący podali jako wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 114 810 zł, oświadczyli, że są emerytami. M. P. otrzymuje emeryturę w wysokości 800 zł, zaś jej mąż w wysokości 1600 zł. Oświadczyli, że są właścicielami domu o pow. 200 m2, dwóch działek o pow. 1,36 ha i 0,69 ha. Jako zobowiązania i stałe wydatki podali: - 4000 rocznie na ogrzewanie, leki – 500 zł miesięcznie, środki czystości – 100 zł miesięcznie, ubrania – 50 zł miesięcznie, żywność – 300 zł miesięcznie. M. P. oświadczyła ponadto, że odszkodowanie, które otrzymali darowali córce, która z kolei przeznaczyła je na cele mieszkaniowe. W piśmie z dnia 7 maja 2018 r. wezwani pełnomocnika Skarżących do nadesłania, w terminie 14 dni: a) wyciągów z posiadanych przez M.P. i J. P. rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, b) nadesłania odcinków ostatnich emerytur (jeśli nie są przekazywane na konto bankowe) c) kopii dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków (za dom, media, węgiel, leki itp.) za ostatnie 3 miesiące, d) oświadczenia, czy pobierają dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa lub korzystają z innych programów pomocowych tej instytucji. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik oświadczyła, że Skarżący posiada rachunek bankowy dopiero od dnia 21 maja 2018 r. i z uwagi na fakt krótkotrwałego posiadania rachunku bankowego nie jest możliwe wygenerowanie jego historii, ponadto, jak oświadczyła pełnomocnik na tym koncie znajduje się suma 700 zł. M. P. nie posiada rachunków bankowych. Pełnomocnik oświadczyła, że Skarżący nie posiadają lokat dewizowych lub terminowych, świadczenia emerytalne przekazywane są przekazem pocztowym. Pełnomocnik oświadczyła, że Skarżący nie pobierają dopłat z ARiMR. Do powyższego pisma dołączono kopie decyzji o ustaleniu wysokości emerytury rolniczej, kopie przekazów płatniczych, kopię dowodu wpłaty za energię elektryczną (219 zł), kopię faktury za wodę i ścieki (137 zł), kopię faktury za węgiel (950 zł), kopie paragonów za zakupy (i wizytę lekarską) na łączna kwotę 640 zł. W piśmie z dnia 15 maja 2018 r. pełnomocnik Skarżących oświadczyła, że wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi [...] zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej zwanej Ppsa) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2017 r., sygn. II OZ 25/17). Podkreślić również należy, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które powinno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy strona obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010r., str. 568). W ocenie Referendarza w niniejszym postępowaniu nie można uznać, że Skarżący podjęli wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Zauważyć należy że zaskarżoną decyzją z dnia 8 stycznia 2018 r. ustalono na rzecz Skarżących odszkodowanie w wysokości [...] zł z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. W pouczeniu zawartym w tej decyzji wskazano, że przysługuje od niej skarga do sądu administracyjnego – do której należy dołączyć dowód uiszczenia wpisu sądowego - który stanowić będzie 1% wartości przedmiotu zaskarżenia. Decyzję tę doręczono pełnomocnikowi Skarżących. Stwierdzić zatem należy, że mieli oni wiedzę na temat wysokości wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Wskazać należy, że w zaskarżonej decyzji zobowiązano również inwestora do wypłacenia ustalonego odszkodowania w terminie 14 dni, od kiedy decyzja ta stanie się ostateczna. Z uwagi na to, że nie przysługiwał od niej środek odwoławczy w toku instancji, stała się ona ostateczna w dniu wydania tj. 8 stycznia 2018 r. Z akt sprawy wynika, że dołączono ją pełnomocnikowi Skarżących w dniu 15 stycznia 2018 r. Z informacji nadesłanych przez uczestnika postępowania wynika, że w dniu 25 stycznia 2018 r. Skarżącym przekazano po [...] zł tytułem odszkodowania. Skoro wolą Skarżących było wystąpienie na drogę sądową i kwestionowanie przed Sądem wysokości przyznanego odszkodowania w pierwszej kolejności powinni zabezpieczyć środki z otrzymanego odszkodowania na pokrycie kosztów swojego uczestnictwa w tym postępowaniu. W ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien wykazać się niezbędną zapobiegliwością i przezornością w zapewnieniu środków na ten cel (por. postanowienie NSA z dnia 22.08.2017 r., sygn. II OZ 804/17). Dlatego wyjaśnienie Skarżących, że otrzymane odszkodowanie zostało przekazane córce na zakup mieszkania, nie uzasadnia przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru finansowego związanego z dochodzeniem przez skarżących ich praw na drodze sądowej. W postanowieniu z dnia 30.11.2010 r., sygn. I OZ 893/10 NSA wskazał, że konieczność zakupu nowego mieszkania nie może stanowić podstawy do zwolnienia od ponoszenia przez stronę kosztów postępowania sądowego, gdyż sposób w jaki skarżąca wykorzystuje posiadane zasoby majątkowe jest bez znaczenia dla oceny jej możliwości finansowych. Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa. Biorąc pod uwagę powyższe wywody należy stwierdzić, że w sytuacji, kiedy sami pozbawili się możliwości sfinansowania swojego udziału w postępowaniu sądowym brak jest podstaw do przerzucenie ciężaru kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa czyli ogół społeczeństwa. Skarżący otrzymując bowiem stałe emerytury (jak oświadczyli ok. 2400 miesięcznie), a więc w sytuacji gdy nie byli pozbawieni środków do życia, mogli przynajmniej zachować część odszkodowania na konieczność poniesienia niezbędnych kosztów sądowych. W świetle powyższych okoliczności uznać należy, że nie zachodzą przesłanki do przyznania Skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 Ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.