IV SA/Wa 791/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anna Sękowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat, sędzia del. SO Aleksandra Westra, Protokolant ref. Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2018 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej Prezes IPN) decyzją nr [...] z [...] stycznia 2018r. odmówił potwierdzenia, że J. B. J. s. S. (dalej także jako: strona lub skarżący), ur. [...] marca 1947 r. w m. J. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015r., poz. 693 ze zm.), dalej także jako "ustawa". Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżącego o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy. W toku postępowania organ w aktach o sygn. [...] ([...]) odnalazł następujące dokumenty: 1. odręcznie napisane zobowiązanie podpisane przez wnioskodawcę o treści: "Ja J. J. zobowiązuje się (...) przeciwdziałać wszelkim próbom organizowania wrogiej działalności przeciwko ustrojowi i państwu, a o takowej szczerze informować Służbę Bezpieczeństwa, przy czym fakt ten zachować w ścisłej tajemnicy (...); 2. rezultat pozyskania z dnia [...] grudnia 1981 r. z treści którego wynika, że podczas rozmowy z funkcjonariuszem SB J. J. potwierdził możliwość dotarcia do interesujących SB środowisk i osób, opisał swoją dotychczasową działalność w NSZZ RJ "S." co uzyskało potwierdzenie w posiadanych materiałach operacyjnych. Nadto zobowiązał się do zaniechania działalności związkowej oraz informowania o osobach taką działalność podejmujących. W rozmowie z funkcjonariuszem SB wnioskodawca przekazał również, informacje dotyczące działaczki ZSL w J.– S. oraz członków komisji gminnej dzielącej sprzęt rolniczy. Z treści rezultatu pozyskania wynika, że ww. miał posługiwać się pseudonimem "[...]". Z treści raportu wynika również, że podczas rozmowy z TW "[...]" ustalono sposób wywoływania kolejnych spotkań oraz zwrotu kosztów związanych z dojazdami na spotkania; 3. wypis dot. poz. [...] z materiałów administracyjnych Służby Bezpieczeństwa WUSW w S. (sygn. akt [...]) z treści którego wynika, że TW "[...]" rejestrowany był przez KMMO w dniu [...] października 1981 r. W sprawie opracowano plan dwustronnej łączności ([...] grudnia 1981 r.) oraz kierunkowy plan pracy ([...] lutego 1982 r.). Z treści wypisu wynika również, że z TW "[...]" odbyto dwa spotkania; 4. zapis pod poz. 14 z dnia [...] października 1982 r. dot. wykazu tajnych współpracowników w sprawie obiektowej "S. W." z materiałów WUSW w S. (sygn. akt [...]), wskazujący że "[...]" nr rej. [...] był wykorzystywany w sprawie obiektowej "S. W."; 5. zapis pod poz. [...] z wykazu nr [...] z materiałów WUSW w S. (sygn. akt [...]) dot. tajnych współpracowników i kontaktów operacyjnych z treści którego wynika , że "[...]" nr ewidencyjny [...] miał kategorię tajnego współpracownika i był wykorzystywany w sprawie obiektowej "S. W."; 6. zapis pod poz. [...] z dziennika rejestracyjnego WUSW S. (sygn. akt [...]) z treści którego wynika, że w dniu [...] grudnia 1981 r. J. J. zarejestrowany został jako TW "[...]". W dniu [...] listopada 1982 r. Wydz. IV przerejestrował ww. na figuranta do sprawy operacyjnego rozpracowania kryptonim "[...]". W ocenie organu wyrażonej w zaskarżonej do WSA decyzji, opisane wyżej dokumenty spełniają kryteria dokumentów wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, albowiem zostały wytworzone przez wnioskodawcę w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Prezes IPN w zaskarżonej decyzji podkreślił, że nie rozstrzyga w niniejszym postępowaniu o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dotyczących skarżącego dokumentach. Skarżący nie złożył wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz wywiódł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., w której podniósł nie zawarł uzasadnienia. Organ zaś w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu [...] października 2018 r. skarżący podniósł, że swoim działaniem nigdy nikogo nie skrzywdził, nie donosił a zobowiązanie do współpracy podpisał pod przymusem, w obawie o życie swoje i swoich bliskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna i jako taka nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, orzekająca o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ww. ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Fakt, że stwierdzenie spełnienia warunków, o którym mowa w art. 4 ustawy Prezes IPN dokonuje w formie decyzji, wynika wprost z normy zawartej w art. 5 ust. 3 pkt 1 ww. ustawy. Z powyższych zaś unormowań wynika, że rozstrzygnięcie Prezesa IPN w powyższym zakresie stanowi prejudykat (zagadnienie wstępne) wobec decyzji podejmowanej w sprawie potwierdzenia, że dana osoba ma status działacza opozycji antykomunistycznej, czy osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wyjaśnić należy, że w myśl art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem [...] czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Wynika z tego, że Prezes IPN potwierdzając spełnienie przez wnioskodawcę warunków wskazanych w art. 4 ustawy bada zaistnienie (bądź nie) w danym przypadku okoliczności wymienionych w punktach powyżej. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji u podstaw jej wydania legło uznanie przez Prezesa IPN, że w związku z przeprowadzoną kwerendą w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci odnaleziono dokumenty wytworzone przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organu bezpieczeństwa państwa. Zdaniem Prezesa IPN dokumentami tymi były: 1. odręcznie napisane zobowiązanie podpisane przez wnioskodawcę o treści: "Ja J. J. zobowiązuje się (...) przeciwdziałać wszelkim próbom organizowania wrogiej działalności przeciwko ustrojowi i państwu, a o takowej szczerze informować Służbę Bezpieczeństwa, przy czym fakt ten zachować w ścisłej tajemnicy (...); 2. rezultat pozyskania z dnia [...] grudnia 1981 r. z treści którego wynika, że podczas rozmowy z funkcjonariuszem SB J. J. potwierdził możliwość dotarcia do interesujących SB środowisk i osób, opisał swoją dotychczasową działalność w NSZZ RJ "S." co uzyskało potwierdzenie w posiadanych materiałach operacyjnych, a nadto zobowiązał się do zaniechania działalności związkowej oraz informowania o osobach taką działalność podejmujących; 3. wypis dot. poz. 25 z materiałów administracyjnych Służby Bezpieczeństwa WUSW w S. (sygn. akt [...]) z treści którego wynika, że TW "[...]" rejestrowany był przez KMMO w dniu [...] października 1981 r. 4. zapis pod poz. 14 z dnia [...] października 1982 r. dot. wykazu tajnych współpracowników w sprawie obiektowej "S. W." z materiałów WUSW w S. (sygn. akt [...]) wskazujący, że "[...]" nr rej. [...] był wykorzystywany w sprawie obiektowej "S. W."; 5. zapis pod poz. [...] z wykazu nr [...] z materiałów WUSW w S. (sygn. akt [...]) dot. tajnych współpracowników i kontaktów operacyjnych z treści którego wynika , że "[...]" nr ewidencyjny [...] maił kategorię tajnego współpracownika i był wykorzystywany w sprawie obiektowej "S. W."; 6. zapis pod poz. 5829 z dziennika rejestracyjnego WUSW [...] (sygn. akt [...]), z treści którego wynika, że w dniu [...] grudnia 1981 r. J. J. zarejestrowany został jako TW "[...]". W dniu [...] listopada 1982 r. Wydz. [...] przerejestrował ww. na figuranta do sprawy operacyjnego rozpracowania kryptonim "[...]". W oparciu o te dokumenty, organ odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki określone w art. 4 ustawy. Dokonując oceny prawidłowości decyzji Prezesa IPN, Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że w decyzji wydawanej na podstawie art. 4 pkt 2 ustawy organ nie rozstrzyga o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa. Organ prowadzący przedmiotowe postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach czy skarżący współpracował czy też nie współpracował ze służbami bezpieczeństwa. Temu służy odrębny tryb postępowania uregulowany w ustawie z 18 października 2006r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2017r., poz. 2186 ze zm.). Ustawa ta zawiera także legalną definicję pojęcia współpracy z organami bezpieczeństwa (art. 3a ustawy). W procedurze, która kończy się wydaniem decyzji w trybie art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy, organ nie jest uprawniony do dokonywania ustaleń faktycznych w zakresie właściwym dla innego postępowania przeprowadzanego na podstawie odrębnych przepisów prawa materialnego. Przedmiotem niniejszego postępowania jest zlokalizowanie dokumentów powstałych w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Powyższe oznacza, że istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN w przedmiocie stwierdzenia czy dana osoba spełnia warunki określone w art. 4 ww. ustawy jest ustalenie, czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby, spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy. Obowiązkiem organu było zatem – jak słusznie wskazał Prezes IPN w uzasadnieniu decyzji – odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych wg skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Organ odzwierciedla zatem, a nie ustala na nowo stan faktyczny, który miał miejsce w przeszłości. Przy tym jeśli istnieją dokumenty spełniające warunki opisane w ustawie, Prezes IPN ma obowiązek zarejestrować ten fakt. To zaś będzie miało przełożenie na sytuację osoby ubiegającej się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jak wyżej była o tym mowa, zagadnieniem poprzedzającym potwierdzenie statusu czy to działacza czy osoby represjonowanej, jest stwierdzenie czy w archiwum IPN zachowały się dokumenty wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale, w warunkach określonych w przepisie. Jakkolwiek Sąd rozumie poczucie krzywdy czy rozgoryczenie osób, które ubiegają się o przyznanie im statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, a którym statusu odmawia się z uwagi na istnienie określonych dokumentów, niejednokrotnie wytworzonych przy użyciu groźby wobec tych osób bądź ich bliskich, to jednak – o czym świadczą analizowane zapisy ustawy – wolą prawodawcy dla oceny tego statusu wprowadzono właśnie kryteria określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. I wedle tych kryteriów ma obowiązek działać Prezes IPN, a rolą Sądu jest sprawdzenie czy ustalenia organu są prawidłowe. Jednocześnie, poza sprawdzeniem istnienia określonych dokumentów w zasobach archiwalnych, obowiązkiem organu jest wykazania, czy faktycznie odnalezione dokumenty dotyczą wnioskodawcy oraz powinien ustalić, czy określone dokumenty zostały faktycznie wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (vide wyrok NSA z 13 lutego 2018r., sygn. akt II OSK 1703/17). Skarżący nie podważa autentyczności powołanych przez organ dokumentów. W szczególności wskazał bowiem przed WSA w dniu rozprawy, że protokół z dnia [...] sierpnia 1983 r. (k. [...]) został przez niego podpisane. Utrzymuje jedynie, że faktycznie nie współpracował z organami bezpieczeństwa, nikomu nie zrobił krzywdy, a podpisane zobowiązanie do współpracy, powstało na skutego zastraszenia. Wyjaśnić zatem należy, że art. 4 pkt 2 ustawy stanowi, że dokumenty muszą zostać wytworzone w ramach czynności wykonywanych przez osobę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. Ustawa nie definiuje pojęcia "w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika". Próba wytłumaczenia tego pojęcia została zawarta w wyroku WSA w W. z dnia 23 listopada 2017r. (sygn. akt VIII SA/Wa 574/17). Mianowicie z dokumentów musi w sposób nie budzący wątpliwości wynikać, że wnioskodawca był tajnym współpracownikiem lub pomocnikiem organów bezpieczeństwa państwa i w ramach współpracy wytwarzał osobiście lub przy jego udziale były wytwarzane określone dokumenty (tzn. mógł liczyć się z tym, miał taką świadomość, że na skutek przekazanych przez niego informacji dojdzie do wytworzenia tych dokumentów). Za dokumenty wytworzone przy udziale tajnego informatora uważa się takie dokumenty, które zawierają informacje przekazane organowi bezpieczeństwa państwa przez tajnego informatora – bez tych informacji dokumenty te bowiem nie mogłyby powstać. W ocenie Sądu Prezes IPN co do zasady prawidłowo ocenił, że w zasobach archiwalnych IPN znajdują się dokumenty spełniające kryterium określone w art. 4 pkt 2 ww. ustawy. Jakkolwiek nie w odniesieniu do wszystkich wymienionych w decyzji dokumentów taka ocena jest uzasadniona. Zdaniem Sądu kryteria te spełnia wyłącznie protokół przyjęcia oświadczenia z [...] sierpnia 1983 r.. Dokument ten został sporządzony po pozyskaniu skarżącego do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, a z jego treści wynika, że skarżący przekazywał organom państwa PRL informacje bez których informacji dokumenty te bowiem nie mogłyby powstać. Pozostałe wskazywane przez Prezesa IPN dokumenty (niezależnie od tego, czy zostały one faktyczne wytworzone przez skarżącego), na które powołał się organ nie inkorporują żadnych informacji, które byłyby przekazywane w ramach czynności wykonywanych czy to w charakterze tajnego informatora czy pomocnika. Są to bowiem jedynie dokumenty dotyczące skarżącego, natomiast nie można uznać że wytworzone były przy jego udziale. Brak jest bowiem po temu jakichkolwiek przesłanek. Nie można tym samym w oparciu o nie wyprowadzić jednoznacznego wniosku, że powstały w ramach czynności wykonywanych, czy to w charakterze tajnego informatora, czy pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Dokumenty te nie zawierają bowiem żadnych informacji, które operacyjnie skarżący przekazywałby służbom. Wiadomo z nich jedynie, że obejmują osobę skarżącego.Wyjątek stanowi podpisane przez skarżącego zobowiązanie do współpracy. W odniesieniu do tego dokumentu, Sąd wskazuje że jakkolwiek został on podpisany przez skarżącego, to jednak nie może być uznany za dokument sporządzony w ramach czynności wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy. Jest to bowiem dokument inicjując współpracę, zatem nie mógł powstać w warunkach określonych w art. 4 pkt 2 ww. ustawy, tj. w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika. Jest bowiem oczywiste, że skoro dokument ten inicjuje współpracę, to jego wytworzenie nie mogło nastąpić w ramach współpracy. Zdaniem Sądu art. 4 pkt 2 dotyczy dokumentów powstałych w ramach czynności następczych w stosunku do nawiązania współpracy, a nie dokumentów współpracę tę inicjujących. Niemniej z uwagi na fakt, że ocena organu co do istnienia w zasobach IPN dokumentu, który spełnia warunki określone w art. 4 pkt 2 jest prawidłowa, bowiem jak już była o tym mowa protokół przyjęcia oświadczenia z [...] sierpnia 1983 r. został sporządzony po pozyskaniu skarżącego do współpracy a jego treść wskazuje że powstał na skutek przekazania przez skarżącego zawartych tam informacji, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a skargę oddalił jako niezasadną.