IV SA/Wa 798/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2017 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. K. W. w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 4 kwietnia 2017 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący przekreślił rubrykę nr 6 formularza wniosku, przeznaczoną na oświadczenie o stanie rodzinnym, a także rubryki od nr 7.1 do nr 7.2.2 i rubrykę nr 7.3, przeznaczone na oświadczenie po posiadanych nieruchomościach, oszczędnościach, papierach wartościowych i innych prawach majątkowych oraz wartościowych przedmiotach. Podał, że jedyne źródło jego dochodu stanowi wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 1.270 zł miesięcznie. Oświadczył, że płaci alimenty na rzecz syna w wysokości 500 zł. Wskazał, że ma do spłacenia pożyczki w wysokości 16.000 zł. Stwierdził, że nie ma gdzie mieszkać. Ponieważ oświadczenie skarżącego było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 18 maja 2017 r. wezwano go do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowego oświadczenia potwierdzających sytuację rodzinną i finansową, to jest: a. do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, obejmujących okres ostatnich trzech miesięcy; b. do nadesłania zaświadczenia pracodawcy o wysokości aktualnego wynagrodzenia K. W.; c. do nadesłania dokumentów potwierdzających, że w ciągu ostatnich sześciu miesięcy płacił na rzecz syna alimenty w wysokości 500 zł miesięcznie; d. do nadesłania dokumentów potwierdzających podaną we wniosku wysokość zadłużenia; e. do nadesłania oświadczenia wyjaśniającego jednoznacznie, czy prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy w gospodarstwie domowym pozostaje z inną osobą (lub osobami), gospodarując wspólnie z nimi - jeżeli tak, to należało podać informacje dotyczące tej osoby (tych osób); f. do nadesłania kopii dokumentów wskazujących wysokość stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. Przy piśmie z dnia 31 maja 2017 r., w odpowiedzi na opisane wezwanie, skarżący złożył do akt sprawy: 1. wyciągi z rachunku bankowego w [...] obejmujące okresy: od 15 listopada 2016 r. do 12 grudnia 2016 r., od 14 lutego 2017 r. do 13 marca 2017 r. oraz od 14 marca 2017 r. do 12 kwietnia 2017 r.; 2. kopię zeznania podatkowego za 2016 rok; 3. oświadczenia M. W. z dnia 30 maja 2017 r., w którym wymieniony stwierdził, że w miesiącach luty, marzec i kwiecień 2017 r. otrzymał od swojego ojca (K. W.) alimenty w wysokości po 500 zł za każdy miesiąc; 4. kpie wybranych stron umów pożyczek: z dnia [...] czerwca 2015 r. i z dnia [...] czerwca 2016 r., zaciągniętych w [...] oraz z dnia [...] lutego 2015 r. i z dnia [...] kwietnia 2017 r., zaciągniętych w [...] (dalej [...]) – łączna kwota udzielnych pożyczek to 25.846,02 zł. W piśmie z dnia 31 maja 2017 r., przy którym K. W. nadesłał wymienione dokumenty, oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ma innych dochodów. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. W wezwaniu z dnia 18 maja 2017 r. (lit. a) K. W. jednoznacznie zobowiązano do nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, obejmujących okres ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi skarżący złożył do akt sprawy wyciągi z rachunku bankowego w [...]. Po pierwsze jednak, z przedłożonych przez wnioskodawcę kopii umów pożyczek z dnia [...] lutego 2015 r. i z dnia [...] kwietnia 2017 r. wynika, że rachunek w [...] nie jest jedynym, który posiada. Po drugie natomiast, nadesłane wyciągi z rachunku w [...] nie obejmują okresu ostatnich trzech miesięcy. W obu umowach pożyczek udzielonych K. W. przez [...] wskazano (w ust. 6), że całkowita kwota pożyczki zostanie wypłacona przelewem na rachunek [...]. Wnioskodawca, wbrew jednoznacznie sformułowanemu wezwaniu, nie złożył do akt sprawy wyciągów ze wskazanego rachunku. Ponadto, w wezwaniu z dnia 18 maja 2017 r., doręczonym skarżącemu w dniu 29 maja 2017 r., wskazano, że należy nadesłać wyciągi obejmujące okres ostatnich trzech miesięcy. Złożone przez wnioskodawcę wyciągi z rachunku bankowego w [...], obejmują natomiast okresy: od 15 listopada 2016 r. do 12 grudnia 2016 r., od 14 lutego 2017 r. do 13 marca 2017 r. oraz od 14 marca 2017 r. do 12 kwietnia 2017 r. Skarżący nie złożył zatem do akt sprawy wyciągu za maj bieżącego roku. We wniosku z dnia 4 kwietnia 2017 r. K. W. z jednej strony podał, że jedyne źródło jego dochodu to wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.270 zł miesięcznie, które co miesiąc pomniejszane jest o kwotę 500 zł alimentów płaconych synowi. Zgodnie z tymi informacjami do dyspozycji wnioskodawcy pozostaje kwota 770 zł miesięcznie. Z drugiej strony skarżący przekreślił rubrykę formularza wniosku przeznaczoną na oświadczenie o stanie rodzinnym i stwierdził, że nie ma gdzie mieszkać, a w piśmie z dnia 31 maja 2017 r. jednoznacznie oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wobec tak przedstawionej przez K. W. sytuacji rodzinnej i dochodowej konieczna była weryfikacja wiarygodności złożonych przez niego oświadczeń poprzez analizę szczegółowo opisanych w wezwaniu z dnia 18 maja 2017 r. dokumentów źródłowych. Analiza wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy – wszystkich rachunków - umożliwiłaby ustalenie rzeczywistej wielkości środków jego utrzymania, a także określenie relacji tej wielkości do wysokości ponoszonych przez niego, niezbędnych wydatków. Nienadesłanie przez skarżącego wyciągów z rachunku bankowego w [...], na który wypłacono środki z dwóch udzielonych skarżącemu pożyczek, nie pozawala zatem na określenie jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z umową pożyczki z dnia [...] kwietnia 2017 r. środki z udzielonej na jej podstawie pożyczki w wysokości 7.700,00 zł, miały zostać przekazane na rachunek bankowy K. W. w dniu zawarcia umowy, zatem w okresie, który wskazano w wezwaniu do nadesłania wyciągów z rachunków. Złożone przez wnioskodawcę wyciągi z rachunku bankowego w [...] nie są zatem wystarczające do dokonania pełnej oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Co więcej, analiza tych wyciągów nasuwa dodatkowe wątpliwości, co do źródeł utrzymania skarżącego i ich wielkości, ponieważ poza wynagrodzeniem od pracodawcy, na rachunek wpływały także inne środki. W dniach 27 lutego 2017 r. i 21 marca 2017 r. dokonano wpłat gotówkowych w kwotach, odpowiednio 1.000,00 zł i 500 zł, a w dniu 7 kwietnia 2017 r. zaksięgowano wpłatę 600 zł tytułem płatności za rachunek nr [...]. Co więcej, w każdym z okresów ujętych w nadesłanych wyciągach, suma wpłat była wyższa niż suma obciążań. W wezwaniu z dnia 18 maja 2017 r. (lit. f) K. W. zobowiązano także do nadesłania kopii dokumentów wskazujących wysokość opłat ponoszonych na mieszkanie oraz innych niezbędnych wydatków gospodarstwa domowego. Skarżący nie nadesłał jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego ponoszenie takich wydatków. Ustaleń w tym zakresie nie można natomiast dokonać na podstawie nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego w [...], ponieważ nie realizowano za jego pomocą płatności związanych z koniecznym utrzymaniem, tylko dokonywano wypłat gotówkowych, co uniemożliwia ustalenie, w jakiej części wypłacane środki przeznaczane były na wydatki o niezbędnym charakterze. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskodawcy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych i budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przyznaniu prawa pomocy, nie może poprzestać na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia całości dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Nie wykonując należycie wezwania z dnia 18 maja 2017 r. K. W. uniemożliwił zatem uwzględnienie przedmiotowego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.