IV SA/Wa 8/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej P. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda [...]. zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] października 2008r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] września 2008r. orzekającą o wymeldowaniu P. K. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w W. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy - z powołaniem się na treść art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - wskazał, iż jedyną przesłanką, jaką bada organ meldunkowy w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego, jest opuszczenie lokalu przez określoną osobę. W ocenie Wojewody wymeldowanie wyżej wymienionej nastąpiło zgodnie z przepisami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz stanem faktycznym sprawy, albowiem przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego została spełniona. Z wniosku J. K. - będącego ojcem P. K. wynika, iż córka od trzech lat nie zamieszkuje w miejscu pobytu stałego. Fakt ów potwierdziła sama odwołująca się, niemniej jednak zauważyła, że [...] marca 2008r. powróciła do spornego lokalu i przebywała w nim trzy tygodnie (do połowy kwietnia), po czym opuściła ów lokal ze względu na awantury jakie urządzał ojciec, gdy wracał do domu w stanie wskazującym na spożycie alkoholu. W tym stanie rzeczy utrzymywanie zameldowania P. K. w lokalu, w którym faktycznie nie przebywa - zdaniem organu - stwarzałoby fikcję meldunkową. Zgodnie zaś z art. 10 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zarówno uprawnieniem, jak i obowiązkiem odwołującej jest zameldowanie się na pobyt stały pod adresem gdzie aktualnie zamieszkuje z zamiarem stałego przebywania. Dalej organ odwoławczy wskazał, iż pomimo kwestionowania dobrowolności opuszczenia lokalu, wymeldowana strona do chwili obecnej nie podjęła żadnych kroków zmierzających do powrotu do spornego lokalu, tj. nie skorzystała z przysługującego jej prawa zwrócenia się do sądu powszechnego z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania. Podkreślił także, iż okoliczność, że Sygn. akt IV SA/Wa 8/09 opuszczenie nie miało charakteru dobrowolnego nie oznacza, że w sprawie nie można przyjąć zaistnienia przesłanki "opuszczenia", bowiem art. 15 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych dotyczy również przypadków, w których opuszczenie nastąpiło w drodze przymusowego usunięcia i niedopuszczania do lokalu, zaś osoba zainteresowana nie podjęła przewidzianych prawem środków w celu obrony swych praw w tym lokalu lub jeśli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu nie został stwierdzony w postępowaniu karnym. P. K. w skardze złożonej na decyzję Wojewody [...] z [...] października 2008r. i w piśmie procesowym zatytułowanym "odpowiedź skarżącej na odpowiedź Wojewody [...]" z 24 marca 2009r. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podniosła, iż dowody, fakty oraz obiektywne okoliczności sprawy, które organ był zobowiązany zbadać w toku postępowania wskazują wyraźnie, iż opuszczenie wyżej opisanego lokalu nie było dobrowolne, nigdy jej zamiarem nie było opuszczenie tego lokalu. Do takiego zachowania skłoniły ją okoliczności, w jakich była zmuszona żyć z ojcem, mianowicie nadużywanie alkoholu, urządzanie awantur, podczas których dochodziło do fizycznego i psychicznego znęcania się nad skarżącą. Podkreśliła także, iż w chwili opuszczania lokalu była osobą niepełnoletnią i lokal opuściła wraz z matką w obecności policji. Zaś nie mając z racji niepełnoletności zdolności procesowej, nie mogła zwrócić się do sądu powszechnego z "roszczeniem" o przywrócenie naruszonego posiadania. Na dowód tego, że opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego wskazują liczne interwencje policji w przedmiotowym lokalu, a także tocząca się przeciw ojcu sprawa karna o znęcanie się nad rodziną (sygn. akt [...]). Skarżąca podniosła także, iż [...] marca 2008r. powróciła do przedmiotowego lokalu w celu ponownego zamieszkania w nim, jednak po trzech tygodniach z uwagi na znęcanie się psychiczne nad nią przez ojca, musiała go ponownie opuścić. Strona skarżąca zauważyła również, iż [...] września 2008r. Prezydent W. wydał decyzję o odmowie wymeldowania B. K. (jej matki) z lokalu nr [...], przy ul. [...] w W., czyli tego samego, z którego wymeldował skarżącą. Podała, iż w rozstrzygnięciu tym organ stwierdził, że "W Sygn. akt IV SA/Wa 8/09 omawianej sprawie nie można uznać, iż opuszczenie miejsca pobytu stałego przez B. K. ma charakter dobrowolny i trwały, bowiem nie wynika ono z jej własnej woli lecz jest spowodowane zachowaniem wnioskodawcy" (J. K. - ojca skarżącej), na co wskazuje toczące się przeciwko ww postępowanie karne. Zdaniem skarżącej wszystkie fakty, dowody i okoliczności były i nadal pozostają w obydwu sprawach jednakowe, a zatem doszło do "nierównego potraktowania dwóch osób będących w tej samej sytuacji prawnej i faktycznej". Nadto do podnoszonej okoliczności, już na etapie postępowania odwoławczego, w ogóle nie odniósł się Wojewoda. Dalej skarżąca wskazała, iż organy nie dopełniły ciążącego na nich obowiązku zbadania wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na wynik sprawy. W tym względzie skarżąca - opierając się na konkretnych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których stwierdza się, że opuszczenie lokalu to nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu - powołała się nie tylko na brak dobrowolności opuszczenia lokalu, ale i na brak zamiaru trwałego opuszczenia lokalu, wskazując na fakt powrotu do lokalu i próbę ponownego w nim zamieszkania. Podczas rozprawy pełnomocnik skarżącej w osobie matki B. K. podniosła, iż opuściła lokal wraz z szesnastoletnią wówczas córką – P. K.[...] czerwca 2005r. z powodu znęcania się fizycznego i psychicznego przez J. K. nad nimi. Jednocześnie wskazała, iż wyrok skazujący J. K. na 1 rok pozbawienia wolności w zawieszeniu za znęcanie się nad rodziną zapadł [...] marca 2009r. w Sądzie Rejonowym dla [...], Wydział [...] Karny, jednakże obecnie nie jest jeszcze prawomocny. Wojewoda [...] - w odpowiedzi na skargę - wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, iż w momencie opuszczania lokalu, tj. w kwietniu 2008r. skarżąca byłą osobą pełnoletnią i mogła wystąpić z powództwem do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli Sygn. akt IV SA/Wa 8/09 działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uznał iż decyzja Wojewody [...] z[...] października 2008r. narusza prawo w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego. Podstawę materialnoprawną decyzji o wymeldowaniu skarżącej z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ((Dz.U. z 2006r., nr 139, poz. 993, ze zm.) - zwanej dalej: ustawą o ewidencji). Zgodnie z treścią tego przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji). Wydanie decyzji administracyjnej o wymeldowaniu z pobytu stałego, stanowi wyjątek od ogólnej zasady realizacji obowiązku wymeldowania przez osobę, która opuszcza miejsce pobytu stałego. Dlatego też obowiązkiem organu rozpatrującego sprawę o wymeldowanie jest niebudzące wątpliwości ustalenie istnienia bądź nieistnienia przesłanki do wymeldowania, tj. opuszczenia miejsca pobytu stałego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu omawianego wyżej art. 15 ust. 2 jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne, nadto że opuszczenie danego lokalu to nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia tego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Dobrowolne opuszczenie ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny, tj. przez złożenie Sygn. akt IV SA/Wa 8/09 stosownego oświadczenia lub w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Zatem o opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić jedynie wówczas, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, przy czym zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Przy ustaleniu zamiaru nie można poprzestać na oświadczeniach zainteresowanej osoby, tylko określić go na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą m. in.: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Innymi słowy dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (patrz: wyrok NSA z 23.04.2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, publ. LEX nr 50123; wyrok NSA z 6.02.2002r., sygn. akt SA/Sz 1278/00, niepubl.; wyrok NSA z 21.03.2001 r., sygn. V SA 2950/00, publ. LEX nr 80643; wyrok NSA z 23.09.1999r., sygn. V SA 252/99, publ. LEX nr 49952; wyrok NSA z 5.01.2007r., sygn. akt II OSK 133/06, publ. LEX 327831; wyrok WSA z 24.11.2006r., sygn. akt IV SA/Wa 1677/06, publ. LEX 306533; wyrok NSA z 17.03.2003r., sygn. akt V SA 2323/02, publ. LEX nr 159183). W ocenie Sądu Wojewoda [...] w kontrolowanym postępowaniu, rozpoznając sprawę na etapie odwołania, naruszył poniższe przepisy procesowe w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wykazując naruszenia przepisów jakich dopuścił się organ odwoławczy na wstępie należy wyjść od zasady dwuinstancyjności unormowanej w art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej w skrócie: K.p.a.). Zgodnie z tą zasadą każda sprawa administracyjna jeżeli zawiśnie przed organem drugiej instancji na skutek wniesienia przez stronę środka zaskarżenia wymaga ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia, a nie tylko kontroli postępowania przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji i przytaczania jego stanowiska w sytuacji utrzymania w mocy Sygn. akt IV SA/Wa 8/09 wydanego przez ten organ aktu. Przywołana zasada ogólna postępowania administracyjnego wymusza więc na organie odwoławczym odniesienie się w uzasadnieniu wydawanego przez siebie aktu administracyjnego nawet do tych kwestii, które omówiono już raz w rozstrzygnięciu organu pierwszej instancji. Innymi słowy w postępowaniu odwoławczym powinno mieć miejsce ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy niejako "od nowa", gdyż organ odwoławczy nie jest związany poczynionymi przez organ pierwszej instancji ustaleniami i dokonaną oceną dowodów. W kontekście powołanej zasady obowiązkiem Wojewody było więc zgodnie z zasadą ogólną prawdy obiektywnej, unormowaną w art. 7 K.p.a., której realizacji służy m.in. przepis art. 77 § 1 K.p.a., dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w tym dokonanie analizy wszystkich dowodów, mającej znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Zaś - stosownie do art. 80 K.p.a. (zasady swobodnej oceny dowodów) - ocenienie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a wynik tej oceny powinien znaleźć prawidłowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w której m.in. organ winien wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 1 i § 3 K.p.a.). Obowiązkiem organu rozpatrującego sprawę w przedmiocie wymeldowania było, co już wyżej podkreślono, ustalenie istnienia bądź nieistnienia przesłanki do wymeldowania P. K. z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., to jest jednoznaczne stwierdzenie, że osoba ta nie opuściła lub opuściła miejsce pobytu stałego dobrowolnie i na trwałe, z zamiarem koncentracji swojego życia w innym miejscu, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego w postaci wymeldowania się z miejsca pobytu stałego. Skarżąca nie tylko w skardze, ale już w odwołaniu, podkreślała iż opuszczenie przez nią przedmiotowego lokalu nie nosiło cech dobrowolności, bowiem do opuszczenia lokalu nie doszło z jej własnej woli, lecz z obawy o własne życie i zdrowie związanej z bezprawnym postępowaniem wnioskującego o jej wymeldowanie - ojca J. K., co jednocześnie oznacza, iż nigdy nie miała zamiaru opuszczać tego lokalu. Fakt braku dobrowolnego opuszczenia lokalu potwierdza toczące się przeciw ojcu postępowanie karne o przestępstwo z Sygn. akt IV SA/Wa 8/09 art. 207 § 1 Kodeksu karnego (sygn. akt [...]). Ponadto w skardze zauważyła, że w tych samych okolicznościach faktycznych, na podstawie tych samych dowodów, organ meldunkowy decyzją z [...] września 2008r. odmówił wymeldowania jej matki – B. K. z tożsamego lokalu, uznając iż opuszczenie przez nią miejsca pobytu stałego nie miało charakteru dobrowolnego i trwałego, bowiem nie wynikało z jej własnej woli, lecz było spowodowane zachowaniem ojca skarżącej, opierając się w tym względzie na wskazywanym postępowaniu karnym. Zdaniem zaś organu, strona skarżąca pomimo kwestionowania faktu dobrowolnego opuszczenia lokalu, nie podjęła żadnych kroków zmierzających do powrotu do spornego lokalu, ani też podnoszona okoliczność zmuszenia do opuszczenia lokalu nie została stwierdzona w postępowaniu karnym. Powyższe dowodzi, iż organ odwoławczy po pierwsze pominął całkowitym milczeniem powoływanie się przez skarżącą (wówczas odwołującą się) na toczące się przeciwko J. K. postępowanie karne o fizyczne i psychiczne znęcanie się nad rodziną, "wszczęte" z inicjatywy matki, które - w ocenie skarżącej - stanowi dowód zaprzeczający twierdzeniom organu, jakoby opuszczenie przez nią spornego lokalu miało charakter dobrowolny; po drugie organ nie zauważył, iż to postępowanie karne w równolegle toczącej się sprawie z wniosku J. K. o wymeldowanie B. K. (matki skarżącej) miało miarodajne znaczenie dla ostatecznego jej rozstrzygnięcia, sprowadzającego się do uznania, iż opuszczenie lokalu przez ww nie było dobrowolne i trwałe, w konsekwencji doprowadziło do odmowy wymeldowania matki skarżącej z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. W przedstawionej sytuacji właściwym jest stwierdzenie, iż organ odwoławczy nie doprowadził do wszechstronnego, bezwątpliwego wyjaśnienia sprawy, dającego podstawy do ostatecznego jej rozstrzygnięcia i potwierdza wyżej postawioną tezę, mianowicie że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy - przy ponownym rozpoznawaniu sprawy - będzie miał na względzie ocenę prawną i wskazania zawarte w niniejszym orzeczeniu. W szczególności ustali, opierając się w tym względzie na stosownym materiale dowodowym spraw y, zaistnienie bądź nie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy o Sygn. akt IV SA/Wa 8/09 ewidencji, tj. dobrowolności, trwałości i zamiaru opuszczenia przez skarżącą spornego lokalu, z wolą koncentracji swojego życia w nowym, wybranym przez nią miejscu. Odniesie się również do zarzutu skarżącej dotyczącego nierównego potraktowania jej i matki (sprawa [...]), w tożsamej - zdaniem skarżącej - sytuacji faktycznej i prawnej. W efekcie sporządzi uzasadnienie decyzji odpowiadające warunkom z art. 107 § 3 K.p.a. i czyniące zadość zasadzie przekonywania wynikającej z art. 11 K.p.a. W tym stanie rzeczy Sąd - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 c P.p.s.a. - orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O niewykonywaniu decyzji do chwili uprawomocnienia się wyroku orzeczono w punkcie II - na podstawie art. 152 P.p.s.a., zaś o kosztach postępowania postanowiono - w punkcie III sentencji - na zasadzie art. 200 i 205 § 1 P.p.s.a.