IV SA/Wa 81/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. z dnia 22 grudnia 2016 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] listopada 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych osobowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. S. we wniosku z dnia 22 grudnia 2016 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że nie osiąga dochodu, utrzymuje się z prac dorywczych, nie ma oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów, a jedyny jego majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 32 m2. Oświadczył ponadto, że nikt u niego nie mieszka. Stwierdził, że jest bez środków do życia, nie przysługuje mu emerytura, renta, ani jakikolwiek zasiłek. Nadmienił, że otrzymuje dodatek mieszkaniowy w wysokości 150 zł, a brakującą kwotę dopłacają osoby trzecie. Podał, że nie ma światła, opłata za gaz doliczana jest do czynszu. Wskazał, że nie leczy się z powodu braku środków. Ponieważ oświadczenie skarżącego było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 5 stycznia 2017 r. wezwano go do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych potwierdzających sytuację finansową, to jest: 1. zaświadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazującego, czy M. S. przysługuje emerytura lub renta z tytułu niezdolności do pracy; 2. dokumentu potwierdzającego, że skarżący otrzymuje dodatek mieszkaniowy; 3. oświadczenia osoby (lub osób), która (wedle oświadczenia zawartego w rubryce nr 11 formularza wniosku) dopłaca brakującą część czynszu za mieszkanie, potwierdzającego, że osoba ta (lub te osoby) udziela skarżącemu takiej pomocy (płaci za niego część czynszu); 4. zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wydawanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej. Przy piśmie z dnia 11 lutego 2017 r., w odpowiedzi na opisane wezwanie, skarżący złożył do akt sprawy: 1. kopię zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (III Odział w Warszawie) z dnia 19 stycznia 2017 r., w którym stwierdzono, że M. S. nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego na dzień wydania zaświadczenia; 2. kopię decyzji Prezydenta m.st. W. z dnia 16 stycznia 2017 r. nr 26/2017 o przyznaniu M. S. dodatku mieszkaniowego na okres od dnia 1 stycznia 2017 r. do dnia 30 czerwca 2017 r. w wysokości 141,14 zł miesięcznie; 3. kopię zaświadczenia Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] z dnia 23 stycznia 2017 r. informującego, że M. S. nie jest objęty pomocą udzielaną przez wskazany ośrodek. W piśmie z dnia 11 lutego 2017 r. M. S. stwierdził, że nie ma kontaktu z osobą, która dopłaca brakującą część opłaty za mieszkanie. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. M. S. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobligowany jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Informacje przedstawione we wniosku z dnia 22 grudnia 2016 r. są niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącego. Poza wskazaniem kwoty dodatku mieszkaniowego, wnioskodawca nie podał bowiem jakichkolwiek jednoznacznych i precyzyjnych informacji o źródłach swojego utrzymania i ich wysokości. W rubrykach nr 10 i nr 11 formularza wniosku podał jedynie lakoniczną informację, że utrzymuje się z prac dorywczych, a brakującą kwotę czynszu dopłacają osoby trzecie. Informacje przedstawione we wniosku z dnia 22 grudnia 2016 r. budzą też wątpliwości w kontekście informacji znanych referendarzowi sądowemu z urzędu. Otóż, w aktach sprawy IV SAB/Wa 244/14 (w aktach postępowania administracyjnego) znajduje się pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddziału w Warszawie (dalej ZUS) z dnia 16 stycznia 2013 r. (2222792/20/E), skierowane do Sądu Okręgowego w Warszawie, w którym zawarto informację, że M. S. jest uprawniony do renty z tytułu niezdolności do pracy, a od 15 czerwca 2012 r. do emerytury. W rzeczonym piśmie poinformowano także, że skarżący odmawia pobierania przysługującego mu świadczenia. W piśmie ZUS z dnia 3 lipca 2014 r. (550000/6111/2222792/20/I/SER-2/2014) wskazano natomiast, że wysokość renty M. S. z tytułu niezdolności do pracy wynosi 844,45 zł brutto miesięcznie. Z kolei z pisma ZUS z dnia 23 czerwca 2014 r. (550000/6110/2014/22227929/20/I/SER2) wynika, że M. S. nabył uprawnienia do renty z tytułu niezdolności do pracy od 1 października 1998 r. (trwale). W rzeczonym piśmie wskazano także, że od przyznania renty świadczenie jest zawieszone. Łączna kwota przysługującego świadczenia za okres od 1 października 1998 r. do 30 czerwca 2014 r. wynosiła 115.903,35 zł. Wobec braku rzetelnej i jednoznacznej informacji o źródłach utrzymania oraz wątpliwości, jakie budzi oświadczenie skarżącego o braku środków na pokrycie kosztów postępowania w kontekście przywołanych pism ZUS, konieczne okazało się zobowiązanie wnioskodawcy do nadesłania dokumentów źródłowych, pozwalających zweryfikować wiarygodność jego oświadczenia i ustalić rzeczywiste możliwości płatnicze. Skarżący odpowiedział wprawdzie na wezwanie z dnia 5 stycznia 2017 r., jednakże nadesłane przez niego dokumenty źródłowe i dodatkowe oświadczenie nie stanowią prawidłowego wykonania tego wezwania. Tym samym M. S. nie usunął wątpliwości, jakie budzą podane przez niego informacje, uniemożliwił ustalenie swoich faktycznych możliwości finansowych, a w konsekwencji uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Otóż, wezwaniem z dnia 5 stycznia 2017 r. objęto m.in. zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazujące, czy M. S. przysługuje emerytura lub renta z tytułu niezdolności do pracy (lit. a wezwania). Zaświadczenie z dnia 19 stycznia 2017 r., którego kopię skarżący nadesłał przy piśmie z dnia 11 lutego 2017 r., zawiera natomiast wyłącznie informację o tym, że M. S. nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego. W obliczu informacji podanych w przywołanych wyżej pismach z ZUS, z których wynika, że skarżący odmawiał pobierania renty, a łączna kwota przysługującego świadczenia za okres od 1 października 1998 r. do 30 czerwca 2014 r. wyniosła 115.903,35 zł, zaświadczenie o tym, że obecnie (nadal) nie pobiera on świadczenia emerytalno-rentowego bynajmniej nie jest wystarczająca dla ustalenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem. O ile bowiem skarżący ma prawo do takiego świadczenia (na co wskazują wzmiankowane pisma), jednakże z własnego wyboru rezygnuje z jego pobrania, to nie można przyjąć, iż jest osobą niezdolną do pokrycia kosztów sądowych, chociażby w części. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. akt I OZ 604/16, oddalającego zażalenie M. S. na postanowienie Sądu pierwszej instancji o odmowie przyznania prawa pomocy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeśli skarżący z własnej woli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, to "[...] jego przypadku nie można utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym [...]". Z kolei w uzasadnieniu postanowienia z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 12/15 Naczelny Sąd Administracyjny, również oddalając zażalenie M. S. na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy, stwierdził, że "[...] Dobrowolne niepobieranie przez M. S. świadczenia rentowego, jest (...) jego świadomym wyborem, który bezpośrednio rzutuje na jego sytuację finansową. Takie zachowanie wnioskodawcy nie może zaś skutkować skorzystaniem przez niego z instytucji zarezerwowanej dla osób, które w rzeczywistości takich środków nie posiadają [...]". Mając powyższe na uwadze, należy podkreślić, że gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskodawcy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych i budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, M. S. i nie wykonując należycie wezwania z dnia 5 stycznia 2017 r., w istocie tej współpracy zaniechał. Jak wywieziono, nie przedłożył zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawierającego wymagane informacje. Co więcej, odnosząc się do wezwania w zakresie obejmującym oświadczenie osoby, która dopłacać ma brakującą część czynszu za mieszkanie (lit. c wezwania), stwierdził lakonicznie, że nie ma kontaktu z tą osobą. Wobec wątpliwości, jakie budzi oświadczenie skarżącego z dnia 22 grudnia 2016 r., w którym (poza kwotą dodatku mieszkaniowego) brak jest jakichkolwiek precyzyjnych informacji o źródłach utrzymania wnioskodawcy i ich wysokości, taka odpowiedź nie może być uznana za wiarygodną i wystarczającą. Należy podkreślić, że samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 591337 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności służyło tylko częściowo wykonane przez skarżącego wezwanie z dnia 5 stycznia 2017 r. Odstępując od należytego wykonania rzeczonego wezwania, M. S. uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.