IV SA/Wa 842/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. S. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2013 r. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł (pięćset złotych) S. Z. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek S. Z. wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i pozostającymi na ich utrzymaniu córkami. Jest właścicielem domu o powierzchni 68 m2 oraz posiada nieruchomość rolną o powierzchni 12,02 ha (8,0950 ha przeliczeniowego). Skarżący uzyskuje stały dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego w wysokości 21 969 zł rocznie (miesięcznie 1830 zł) oraz otrzymuje dotacje unijne (w 2012 r. otrzymał kwotę 10 999,27 zł). We wniosku S. Z. przedstawił zestawienie stałych miesięcznych wydatków, do których zaliczył opłaty za wodę, prąd elektryczny, telefon, zakup butli gazowej, przejazd do szkoły dwóch córek, zakup prasy, środków czystości i higieny osobistej, odzieży, obuwia, bielizny oraz wyżywienia (łącznie w wysokości 2436 zł). Skarżący wskazał również na wydatki ponoszone raz w roku, tj. zakup węgla i zakup pomocy szkolnych dla córek (łącznie w wysokości 3700 zł). Ponadto z przedłożonego wykazu z posiadanego rachunku bankowego wynika, że S. Z. w dniu 28 luty 2013 r. dysponował środkami w wysokości 19 965,47 zł, natomiast w dniu 22 maja 2013 r. na rachunku do jego dyspozycji pozostawała kwota w wysokości 135,47 zł. Jednocześnie skarżący oświadczył, że w dniu 22 maja 2013 r. podjął kwotę w wysokości 15 600 zł na przewidywane wydatki związane z prowadzonym gospodarstwem rolnym i na bieżące opłaty związane z utrzymaniem domu. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie te zostało doręczone skarżącemu w dniu 24 czerwca 2013 r. W dniu 1 lipca 2013 r. S. Z. wniósł sprzeciw do Sądu na postanowienie z dnia 18 czerwca 2013 r. W sprzeciwie podniósł, że środki pieniężne wskazane w historii zapisu w banku spółdzielczym to środki obrotowe ściśle związane z prowadzoną działalnością rolniczą, w tym zakup węgla na gotowanie i przygotowanie karmy dla inwentarza żywego. Ponadto na wezwanie Sądu do przedstawienie dokumentów i oświadczeń niezbędnych do oceny rzeczywistego stanu majątkowego S. Z. złożył: kopię faktur dokumentujących zakup oleju napędowego za kwotę 1166,53 zł, kopię decyzji ustalającej wysokość podatku rolnego w wysokości 41 zł za rok 2013, nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne w wysokości 863 zł za rok 2013, zobowiązanie do uiszczenia należnych składek do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w imieniu własnym i żony J. (miesięcznie 268 zł). Jednocześnie złożył oświadczenia dotyczące remontu ciągnika i maszyn rolniczych, zakupu środków ochrony roślin, nawozów sztucznych, pasz dla zwierząt, węgla. Skarżący oświadczył również, jakie posiada maszyny rolnicze i inwentarz żywy oraz wskazał, że w dniu 4 kwietnia 2013 r. na jego rachunek bankowy została wpłacona kwota 4800 zł tytułem sprzedaży żywca wołowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego wniesienie w dniu 1 lipca 2013 r. sprzeciwu od postanowienia z dnia 18 czerwca 2013 r., który nie został przez Sąd odrzucony, skutkuje utratą mocy postanowienia referendarza sądowego i rozpoznaniem wniosku o prawo pomocy przez Sąd. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy - jako wyjątek od powyższej zasady - winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania nie mają osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11; orzeczenie te oraz orzeczenia powołane poniżej dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl) bądź osoby posiadające dochody, które nie są w stanie pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Lu 152/10). W świetle powyższego podkreślić należy, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Ponadto niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt II OZ 1361/10). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania S. Z. prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i uczęszczającymi do szkoły córkami. Skarżący podał, że jest właścicielem domu o powierzchni 68 m2 , posiada nieruchomość rolną o powierzchni 12,02 ha, maszyny rolnicze (ciągnik rolniczy, pługi, brony, zgrabiarko-przewracarkę, siewnik zbożowy, rozrzutnik obornika, kosiarka do trawy) oraz inwentarz żywy (1 konia, 5 świń, 5 krów, 7 cielaków, 5 młodych byków). Gospodarstwo rolne, w którym pracuje wspólnie z żoną jest źródłem utrzymania jego i rodziny. Miesięczny dochód z gospodarstwa wynosi 1830 zł, liczony w oparciu o wskaźnik przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynikający z obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2012 r. (M.P. z 2012 r. Nr 671). Ponadto skarżący otrzymał dotacją unijną: w 2012 r. w wysokości 10 999,27 zł, a na rachunku bankowym do dnia 22 maja 2013 r. miał zgromadzone środki w wysokości ponad 15 000 zł. Należy zauważyć, że kwota miesięcznego dochodu osiąganego w gospodarstwie rolnym w zestawieniu z wydatkami różni się w zależności od profilu tego gospodarstwa, a także pory roku. Nie oznacza to jednak, że nie jest możliwe racjonalne zaplanowanie budżetu takiego gospodarstwa. S. Z. na rachunku bankowym prowadzonym ściśle z działalnością rolniczą miał zgromadzone środki w wysokości ponad 15 000 zł. Wypłacił je jednorazowo w dniu 22 maja 2013 r. z przeznaczeniem na prowadzoną działalność. W ocenie Sądu skarżący nie uprawdopodobnił, że po dniu 22 maja 2013 r. dokonał niezbędnych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, tj. wyremontował ciągnik i maszyny rolnicze, zakupił środki ochrony roślin, nawozów sztucznych, paszę dla zwierząt i węgiel. Oczywistym jest, że skarżący dowolnie dysponuje posiadanymi środkami finansowymi, jednakże podejmowane przez niego decyzje w tym zakresie, nie mogą pozostawać bez wpływu na ocenę Sądu. W tym stanie rzeczy, w oparciu o przedłożone dokumenty źródłowe oraz oświadczenia skarżącego nie można jednoznacznie stwierdzić, że S. Z. nie stać na poniesienie jakichkolwiek kosztów uczestnictwa w inicjowanym postępowaniu sądowym. Okoliczności tej nie podważa nawet fakt, że na rachunku bankowym w dniu 22 maja 2013 r. saldo wynosiło 135,47 zł. Nie można również wywieść, że strona skarżąca należy do osób ubogich bądź tych, których dochody nie pozwalają im na pokrycie wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowymi. S. Z. ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiada stałe źródło dochodu i majątek. W konsekwencji, Sąd stwierdził, że nie zostały spełnione określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji.