IV SA/Wa 884/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. M. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, iż jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 16 maja 2012 r. I. M. została wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł od skargi na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2012 r. Wnioskiem z dnia 24 maja 2012 r., uzupełnionym wnioskiem z dnia 14 czerwca 2012 r., skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach I. M. podała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jedyny jej dochód stanowi emerytura, a jedyny majątek mieszkanie o powierzchni 58 m2, obciążone hipoteką na sześć lat. Do wniosku skarżąca dołączyła: kserokopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r., z której wynika, że wysokość jej emerytury wynosi 1.349,22 zł netto miesięcznie, kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] grudnia 2008 r., zaliczającego ją na stałe do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, kserokopię karty wypisowej ze szpitala z dnia 2 czerwca 2011 r., a także kserokopię zaświadczenia PKO Banku Polskiego z dnia 2 grudnia 2010 r., w którym podano, że wnioskodawczyni posiada w wymienionym banku rachunek "kredyt odnawialny superkonto", w kramach którego został przyznany limit kredytowy w wysokości 4.000,00 zł. Ponieważ oświadczenie strony z dnia 14 czerwca 2012 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 25 czerwca 2012 r. wezwano ją do złożenia dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jej stan majątkowy i dochody, to jest: 1. wyciągów z rachunków bankowych, 2. oświadczenia, czy zaciągała kredyt na "wykupienie" mieszkania, 3. oświadczenia jednoznacznie wskazującego, czy poza mieszkaniem wymienionym w rubryce nr 7.1 formularza wniosku posiada jeszcze jakąś inną nieruchomość, a jeżeli tak, to czy przynosi ona dochód, 4. oświadczenia o wysokości stałych miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi skarżąca nadesłała do Sądu: 1. wyciąg z rachunku bankowego za okres od 2 kwietnia 2012 r. do 19 czerwca 2012 r., 2. kserokopię odpisu z księgi wieczystej prowadzonej dla lokalu mieszkalnego wymienionego przez skarżącą w rubryce nr 7.1 formularza wniosku, 3. kserokopię rachunku za energię elektryczną z czerwca bieżącego roku, kserokopię rachunku za wodę z grudnia ubiegłego roku oraz kserokopie dwóch dowodów wpłat rat pożyczki z międzyzakładowej pracowniczej kasy zapomogowo-pożyczkowej, a także 4. dodatkowe oświadczenie z dnia 4 lipca 2012 r. W dodatkowym oświadczeniu skarżąca podała, że zaciągnęła kredyt na wykupienie mieszkania na okres 6 lat z ratą malejącą 288 zł miesięcznie. Oświadczyła również, iż w mieszkaniu wymienionym w rubryce nr 7.1 formularza wniosku mieszka czterdzieści lat, tj. od 1972 r. Podała, że wysokość stałych, miesięcznych wydatków w prowadzonym przez nią gospodarstwie domowym wynosi 1.210,24 zł i wyszczególniła źródła tych wydatków. Przedłożone przez I. M. dokumenty oraz dodatkowe oświadczenie z dnia 4 lipca 2012 r. nadal nie pozwalały na dokonanie oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Ponadto, jej oświadczenie o stanie majątkowym w dalszym ciągu budziło wątpliwości w kontekście okoliczności znanych z urzędu, a wynikających z uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Gl 395/09. Dlatego pismem z dnia 18 lipca 2012 r. wezwano stronę do: 1. uzupełnienia odpowiedzi na wezwanie z dnia 25 czerwca 2012 r. poprzez wskazanie, czy poza mieszkaniem wymienionym w rubryce nr 7.1 formularza wniosku jest właścicielką (współwłaścicielką) jeszcze jakiejś innej nieruchomości, a jeśli tak, to czy nieruchomość ta przynosi dochód, 2. wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy jej oświadczeniem z dnia 4 lipca 2012 r., w którym podała, że mieszka w mieszkaniu wymienionym w rubryce nr 7.1 formularza wniosku od 1972 r., a treścią uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 listopada 2009 r., wydanego w sprawie z jej skargi o sygn. akt II SA/Gl 395/09, w którym ustalono, że ówcześnie skarżąca mieszkała w budynku mieszkalnym o powierzchni 80 m2, stanowiącym jej współwłasność, 3. nadesłania kopii decyzji określającej dla niej podatek od nieruchomości za rok 2012, 4. złożenia oświadczenia wyjaśniającego: – z jakiego tytułu w dniach 2 kwietnia, 26 kwietnia i 1 czerwca 2012 r. na jej rachunek bankowy wpłacono kwoty po 180 zł z opisami operacji "03.2012", "04.2012" i "05.2012", – z jakiego tytułu w dniach 17 kwietnia, 21 maja i 19 czerwca 2012 r. na jej rachunek bankowy wpłacono kwoty po 50 zł z opisami operacji "J. D. [...]". W odpowiedzi, w piśmie z dnia 28 lipca 2012 r., skarżąca oświadczyła, że mieszkanie wymienione w punkcie 7.1 formularza znajduje się w dwurodzinnym budynku, w którym zamieszkuje od 1972 r. Jednocześnie podała, że lokal mieszkalny wskazany w pozycji 7.1 przekazała nieodpłatnie do zamieszkania swojej podopiecznej (wnuczce nieżyjącej siostry), która mieszka tam wraz z mężem i dzieckiem. Ponadto wnioskodawczyni wyjaśniła, iż kwota 180 zł stanowiła opłatę za reklamę, która "została zdjęta". Dodała, że fakt korzystania przez nią z kredytu odnawialnego od jedenastu lat jest dowodem jej statusu materialnego. Stwierdziła, iż nie będzie w stanie pokryć kosztów procesu, gdyż będą dla niej dużym obciążeniem. Zwróciła się o podanie wysokości tych kosztów w celu zastanowienia się nad dalszym prowadzeniem postępowania. Mając powyższe na uwadze w pierwszej kolejności należy przypomnieć, że skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w tym zakresie wymaga ustalenia relacji wysokości kosztów sądowych w sprawie wszczętej skargą I. M. do jej możliwości płatniczych. Wysokość wpisu od skargi na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2012 r., do którego wezwano skarżącą zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 16 maja 2012 r., wynosi 200 zł. Wysokość ewentualnych innych opłat sądowych w postępowaniu wszczętym ta skargą, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Należy dodać, że uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie wiąże się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Przy wysokości opłat sądowych kształtujących się na wskazanym poziomie, skarżącą należałoby zwolnić od kosztów sądowych, gdyby wykazała, iż nie jest w stanie wygospodarować środków w podanych wyżej kwotach, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Ustaleniu powyższego, zatem ocenie rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni, służyły skierowane do niej wezwania z dnia 25 czerwca 2012 r. oraz z dnia 18 lipca 2012 r. Należy tu podkreślić, że z treści art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku. Jeżeli zatem strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Tymczasem, nadesłane przez skarżącą oświadczenia z dnia 4 lipca 2012 r. oraz dnia 28 lipca 2012 r., a także dołączone do nich dokumenty źródłowe, nie usuwają wątpliwości, co do rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Po pierwsze niemożliwe jest ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawczyni. Najpierw wskazuje ona bowiem, że jedyny jej majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 58 m2. Dopiero po drugim wezwaniu do wyjaśniania wątpliwości co do ilości należących do niej nieruchomości, podaje okoliczności dotyczące przekazania jednej z nieruchomości do bezpłatnego użytkowania córce nieżyjącej siostry, aczkolwiek złożone przez nią wyjaśnienie nadal budzi zastrzeżenia. Z jednej bowiem strony skarżąca wskazuje, że mieszkanie wymienione w punkcie 7.1. formularza wniosku znajduje się w dwurodzinnym budynku, w którym zamieszkuje od 1971 r., a z drugiej twierdzi, iż lokal mieszkalny wykazany w pozycji nr 7.1. przekazała nieodpłatnie do zamieszkania podopiecznej. Ponieważ skarżąca nie wykonała przy tym wezwania z dnia 18 lipca 2012 r. w zakresie, w jakim zobowiązano ją do nadesłania kopii decyzji określającej podatek od nieruchomości za 2012 r., nadal nie sposób ustalić rzeczywistego stanu majątkowego w zakresie należących do niej nieruchomości. Po drugie, nie można uznać za wiarygodne oświadczenia skarżącej o wysokości miesięcznych dochodów. Jak jedyne źródło dochodu wnioskodawczyni podaje świadczenie emerytalne. Z nadesłanej przez nią kopii decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. wynika, że wysokość świadczenia wynosi 1.349,22 zł netto miesięcznie, co potwierdza nadesłany wyciąg z rachunku bankowego. Analiza tego wyciągu wskazuje jednakże, że przynajmniej w okresie od 2 kwietnia 2012 r. do 19 czerwca 2012 r. na konto I. M. regularnie, co miesiąc wpływały ponadto kwoty 180 zł i 50 zł. Skarżąca wyjaśniła wprawdzie, że kwota 180 zł stanowiła opłatę za reklamę, która została zdjęta, jednakże nie odniosła się do wpłat w kwotach po 50 zł, a przy opłatach sądowych kształtujących się na poziomie 100-200 zł, i takie wpływy na rachunek strony istotnie wpływają na ocenę jej możliwości płatniczych. Biorąc powyższe pod uwagę, należy uznać, że oświadczenia skarżącej i przedłożone przez nią dokumenty źródłowe, nie są wystarczające również do ustalenia rzeczywistych wpływów w jej budżecie domowym. Tylko te zaś mogą być podstawą oceny realnych możliwości płatniczych. Nie można także tracić z pola widzenia, że skarżąca posiada limit kredytowy w ramach rachunku bankowego. Oznacza to, że na rachunku tym może ona dokonywać operacji nie znajdujących pokrycia w posiadanych środkach. Wprawdzie w okresie ujętym na nadesłanym przez stronę rachunku bankowym suma obciążeń przekroczyła sumę wpłat o ponad 2.100 zł, to jednak w objętym tym wyciągiem miesiącu kwietniu suma obciążeń przekroczyła 4.000 zł, gdy tymczasem podawana przez stronę wysokość stałych, miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym wynosi 1.210,24 zł. Nie ma zatem podstaw, by uznać, że całość obciążeń rachunku bankowego w analizowanym okresie stanowi konieczne wydatki w budżecie domowym strony. Przypominając, że najwyższą opłata sądową należną w przedmiotowej sprawie jest w wpis od skargi w kwocie 200 zł, zaś wysokość pozostałych opłat, jednorazowo nie przekroczy 100 zł, należy także dodać, iż część wykazywanych przez stronę stałych wydatków w gospodarstwie domowym stanowią spłaty rat pożyczki (w sumie 410 zł miesięcznie), tymczasem wydatki ponoszone przez stronę na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności, należy stwierdzić, że mimo dwukrotnego wezwania do uzupełniania złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o majątku i dochodach, I. M. nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej wygospodarowanie 200 zł na uiszczenie wpisu od skargi i ewentualnie w dalszej kolejności, kwot niezbędnych na pokrycie pozostałych kosztów sądowych. Niejasne są przedstawione przez skarżącą wyjaśnienia dotyczące stanu majątkowego. Oświadczenia z dnia 4 lipca i z dnia 28 lipca 2012 r. są ze sobą sprzeczne. W pierwszym strona wskazuje, że w mieszkaniu wymienionym w rubryce nr 7.1 formularza wniosku mieszka od 1972, w drugim zaś, z jednej strony podaje, iż mieszkanie to znajduje się w dwurodzinnym budynku, w którym mieszka od 1972 r., zaś dalej stwierdza, że mieszkanie to przekazała w nieodpłatne użytkowanie wnuczce nieżyjącej siostry. Jak wynika z uzasadnienia powoływanego wyżej postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w 2009 r. skarżąca - poza emeryturą - uzyskiwała dochód z tytułu najmu lokalu mieszkalnego w wysokości 450 zł miesięcznie, mieszkając w budynku o powierzchni 80 m2, stanowiącym jej współwłasność. Aktualnie, jako jedyny dochód strona wykazuje świadczenie emerytalne, podając jednocześnie, że lokal mieszkalny przekazała w nieodpłatne użytkowanie. Nie wyjaśnia jednak w sposób pełny i przekonujący, z jakich tytułów jej rachunek bankowy comiesięcznie zasilany był dodatkowo kwotami w łącznej wysokości 230 zł. Nadto, analiza nadesłanego przez stronę wyciągu z rachunku bankowego wskazuje, że wysokość obciążeń posiadanego przez nią rachunku bankowego znacznie przekroczyła kwotę koniecznych wydatków budżetu domowego, nawet przy założeniu, że w okresie ujętym w nadesłanym wyciągu poniosła całość wydatków na zakup opału. Skarżąca nie wyjaśnia przyczyny takiego stanu rzeczy. Konkludując, należy stwierdzić, że ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Jak wskazano powyżej, wykazane przez I. M. okoliczności dotyczące jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych nie pozwalają stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.