IV SA/Wa 930/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Protokolant ref. staż. Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2011 r. sprawy ze skargi Z. S.A. w likwidacji z siedzibą w W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2010 roku nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego Z. S.A. w likwidacji z siedzibą w W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną przez Spółkę Akcyjną Z. w likwidacji do Sądu decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2010r. i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji w przedmiocie wydania decyzji określającej składniki majątkowe przejętego na rzecz Państwa przedsiębiorstwa Z. SA w W. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym.: wnioskiem z dnia [...] czerwca 1991 r. Z. S.A. w W. wystąpiły o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministrów: Skarbu oraz Przemysłu i Handlu z [...] listopada 1948 r. wydanego na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) oraz § 65 ust. 1 lit. b i ust. 2 i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 sierpnia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 16 ze zm.) w przedmiocie przyjęcia na własność Państwa z dniem ogłoszenia tego orzeczenia - przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą Z. w W. obejmującego: browar, fabrykę wódek i likierów, palarnię kawy i wytwórnię wód gazowych. Minister Finansów decyzją z dnia [...] stycznia 2001., którą utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2000 r., odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Skarbu oraz Przemysłu i Handlu z [...] listopada 1948 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 listopada 2002 r. sygn. akt IV SA 467/01 uchylił ww. decyzje Ministra Finansów z [...] stycznia 2001 r. i z [...] października 2000 r. , a w uzasadnieniu stwierdził, że skoro przedmiotem przejęcia ww. orzeczeniem Nr [...] były przedsiębiorstwa i wszelkie nieruchomości związane z produkcją tych przedsiębiorstw, to w sytuacji, kiedy zostało ustalone i stwierdzone przez organ nadzorczy, że przejęcie wskazanego przedmiotu nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa - organ nadzorczy obowiązany był ocenić, czy w odniesieniu do tego przedmiotu (i wszystkich jego elementów składowych), którego dotyczy orzeczenie, zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., czy też skutki takie nie zaistniały. NSA zaznaczył, że nie jest możliwe dokonanie takiej oceny bez jednoznacznego wyjaśnienia, jakie nieruchomości (poza gruntami na których usytuowane są zakłady) były związane gospodarczo z produkcją tych zakładów i czy w odniesieniu do nich również zaistniały nieodwracalne skutki prawne. Bez dokonania takich ustaleń w tym przedmiocie nie ma podstaw do uznania, że negatywna przesłanka w postaci nieodwracalnych skutków prawnych dotyczy całego przedmiotu przejęcia o jakim mowa w orzeczeniu Nr [...]. NSA stwierdził również, iż z uwagi na to, że organem właściwym do określenia składników majątkowych zakładów Z. S.A. w W. - jest Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej - dokonanie wyżej wskazanych ustaleń przez Ministra Finansów nie było możliwe. Tym samym nie było możliwe dokonanie przez ten organ ustalenia, że w odniesieniu do przedmiotu ocenionego w trybie nieważnościowym orzeczenia dotyczącego browaru, wytwórni wód gazowanych i wytwórni namiastek kawy i cykorii zaistniały nieodwracalne skutki prawne, bez uprzedniego wydania przez Ministra Rolnictwa orzeczenia w sprawie określenia składników majątkowych tych zakładów. W tych warunkach organ orzekający w niniejszej sprawie obowiązany był zawiesić postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] z [...] listopada 1948 r. w części dotyczącej wymienionych przedsiębiorstw i na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 100 § 1 k.p.a. wystąpić do Ministra Rolnictwa o rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, jakim będzie decyzja określająca składniki majątkowe wymienionych przedsiębiorstw. Minister Finansów postanowieniem z [...] marca 2003 r. zawiesił na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Skarbu oraz Ministra Przemysłu i Handlu z [...] listopada 1948 r. i wystąpił do Ministra Rolnictwa o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego tj. określenia składników majątkowych przedsiębiorstwa – Z. S.A. w W. Minister Rolnictwa postanowieniem z [...] lutego 2005 r. utrzymanym w mocy postanowieniem z [...] kwietnia 2007 r. na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie dotyczącej określenia składników majątkowych Z. S.A. w W., tj. zbadania w trybie nadzoru zasadności orzeczenia Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z [...] maja 1954 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa Z. S.A. w W., jak i orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z [...] maja 1963 r., uzupełniającego orzeczenie z [...] maja 1954 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 września 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 1286/07 uchylił ww. postanowienia Ministra Rolnictwa. Stwierdził, że w sprawie prowadzonej przez Ministra Rolnictwa nie wystąpiło zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., ponieważ brak dokumentów, które zdaniem organu są niezbędne do merytorycznego załatwienia sprawy, nie jest zagadnieniem prawnym, do którego rozstrzygnięcia właściwy jest inny organ lub sąd i które warunkowałoby rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji. Minister Rolnictwa decyzją z [...] marca 2008 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., umorzył z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie wydania decyzji określającej składniki majątkowe na rzecz Państwa przedsiębiorstwa Z. S.A. w W. Podkreślił, że orzeczenie Ministra Przemysłu Rolnego i Spożywczego z [...] maja 1954 r., nie określało składników majątkowych przejętego na rzecz Państwa orzeczeniem Ministrów: Skarbu i Przemysłu i Handlu z [...] listopada 1948 r. przedsiębiorstwa Z. S.A. w W. Orzeczenie z [...] maja 1954 r. miało charakter deklaratoryjny i stanowiło o proceduralnych kwestiach związanych z zatwierdzeniem czynności materialno - technicznych jakimi były protokoły zdawczo - odbiorcze sporządzone [...] kwietnia 1949 r., [...] stycznia, [...],[...],[...] lutego, [...] marca, [...] maja i [...] października 1950 r. ustalające składniki majątkowe przejętego orzeczeniem z [...] listopada 1948 r. przedsiębiorstwa. Minister Rolnictwa mając na uwadze treść art. 170 p.p.s.a. – zgodnie z którym prawomocne orzeczenia sądu mają moc wiążącą zarówno sądy, organy państwowe jak i strony - nie znalazł w dalszym ciągu podstaw prawnych wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów prawa do wydania decyzji określającej składniki majątkowe przejętego na rzecz Państwa przedsiębiorstwa Z. S.A. w W. W konsekwencji uznał, że skoro nie ma podstaw prawnych do wydania przez niego decyzji określającej składniki majątkowe przedmiotowego przedsiębiorstwa, a ewentualne wydanie takiej decyzji byłoby dotknięte wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jako wydanej bez podstawy prawnej, należało umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Na powyższe decyzje Minister Finansów oraz Z S.A. w likwidacji wnieśli skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o ich uchylenie w całości. Wyrokiem z dnia 17 lipca 2009r. sygn. akt IV SA/Wa 510/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Ministra Finansów z uwagi na brak interesu prawnego oraz uchylił zaskarżone decyzje. Sąd wskazał, iż decyzje Ministra Rolnictwa zostały wydane z naruszeniem art. 105 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że istnieją przyczyny, które powodują bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji określającej składniki majątkowe przejętego na rzecz Państwa przedsiębiorstwa Z S.A. w W. Rozpoznając ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. odmówił wydania decyzji określającej składniki majątkowe przejętego na rzecz Państwa przedsiębiorstwa Z. S.A. w W., podnosząc po raz kolejny brak podstawy prawnej dla takiego rozstrzygnięcia. W wyniku złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez Z. S.A. w likwidacji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] uchylił decyzję z dnia [...] kwietnia 2010r. i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji w przedmiocie wydania decyzji określającej składniki majątkowe przejętego na rzecz Państwa przedsiębiorstwa Z. S.A. w W. Organ podniósł, iż skoro nie ma podstaw prawnych do wydania przez niego decyzji określającej składniki majątkowe przedmiotowego przedsiębiorstwa, a ewentualne wydanie takiej decyzji byłoby dotknięte wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jako wydanej z bez podstawy prawnej, należało umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Pismem z dnia [...] maja 2011 r. Z. S.A. w likwidacji wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie żądając uchylenia zaskarżonych decyzji w całości. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła przede wszystkim naruszenie art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez brak zastosowania się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego a także w wyrokach Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Warszawie zobowiązujących Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do wydania decyzji określającej składniki majątkowe przedmiotowego przedsiębiorstwa. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Skarga zasługuje na uwzględnienie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po raz kolejny odmawiając wydania w sprawie merytorycznej decyzji określającej składniki majątkowe przejętego na rzecz Państwa przedsiębiorstwa Z. w W., naruszył postanowienia art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie ten organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Ponadto naruszył art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Otóż stosownie do powyższej normy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, które działanie było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, iż zarówno organy administracji publicznej orzekające w danej sprawie, jak również sąd administracyjny rozpoznając skargę nie mogą odstąpić od wykładni prawnej oraz wskazówek zawartych w wyroku Sądu. Jedynym odstępstwem od tej regulacji - co podnoszą skarżący - jest zmiana stanu prawnego do czasu ostatecznego zakończenia postępowania administracyjnego. W niniejszej zaś sprawie taka zmiana stanu prawnego jednak nie nastąpiła. Przypomnieć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 18 listopada 2002 r. sygn. akt IV SA 467/01 wyraźnie stwierdził, że cyt. "organ orzekający w niniejszej sprawie obowiązany był zawiesić postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] z [...] listopada 1948 r. w części dotyczącej wym. przedsiębiorstw - na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i na podstawie art. 100 § 1 k.p.a. wystąpić do Ministra Rolnictwa o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, jakim będzie decyzja określająca składniki majątkowe wym. przedsiębiorstwa". Jakkolwiek wyrok NSA z 18 listopada 2002 r. odnosi się bezpośrednio do Ministra Finansów, to jednak z uwagi na wytyczną dotyczącą zwrócenia się do Ministra Rolnictwa celem rozstrzygnięcia przez niego zagadnienia wstępnego w zakresie określenia składników majątkowych znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, skierowane jest ono również do Ministra Rolnictwa. Tak więc Minister Rolnictwa na zasadzie związania ww. wskazaniami nie miał w tym zakresie swobody rozstrzygania i powinien wykonać zawarte w powyższym wyroku NSA wytyczne. Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 17 lipca 2009r. sygn. akt IV SA/Wa 510/09 odnosząc się do twierdzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, iż nie znajduje on podstaw prawnych wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów prawa do wydania decyzji określającej składniki majątkowe przejętego przedsiębiorstwa, zwrócił uwagę, iż zgodnie z art. 170 p.p.s.a. - orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Oznacza to, że wymieniony podmioty, czyli także organ, są faktem i treścią prawomocnego orzeczenia związane, co określa w sposób bezwzględny uwzględnienie tego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Ponadto wskazał, iż zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. Minister Rolnictwa powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a § 4 tego przepisu nakłada na niego obowiązek uznania z urzędu wyroku NSA z 18 listopada 2002 r. za dowód w sprawie. Zatem powyższe przepisy i wytyczne zawarte w wyroku NSA z 18 listopada 2002 r. stanowią podstawę prawną do wydania przez Ministra Rolnictwa decyzji określającej składniki majątkowe przejętego na rzecz Państwa przedsiębiorstwa. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd stwierdził, że Minister Rolnictwa nie miał podstaw do wydania decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego.Sąd jednoznacznie wskazał, iż Minister Rolnictwa w ponownie przeprowadzonym postępowaniu - uwzględniając wytyczne zawarte w wyroku NSA z 18 listopada 2002r. - powinien wydać merytoryczne rozstrzygnięcie dotyczące określenia składników majątkowych przedsiębiorstwa Z. w W. Pomimo tak jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania Minister Rolnictwa i Rozwoju wsi po raz kolejny uznał, iż nie miał podstaw do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie określenia składników majątkowych przedsiębiorstwa Z. w W. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględnił skargę Z. S.A. w likwidacji z dnia [...] maja 2011r. Zdaniem Sądu organ naruszył przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania. Po raz kolejny Sąd stwierdza, iż Minister Rolnictwa nie miał podstaw do wydania decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego i dlatego Minister Rolnictwa w ponownie przeprowadzonym postępowaniu -uwzględniając wytyczne zawarte w wyroku NSA z 18 listopada 2002 r. - powinien wydać merytoryczne rozstrzygnięcie dotyczące określenia składników majątkowych przedsiębiorstwa Z. S.A. w W. Tym samym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Koszty postępowania zasądzono - na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 02.163.1348 z późn. zm);