IV SA/Wa 95/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marian Wolanin, Asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi H. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia opłat z tytułu korzystania ze środowiska - oddala skargę - Decyzją z dnia 19 listopada 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez "H." Sp. z o.o. z siedzibą w W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] października 2008 r. odmawiającą umorzenia opłat z tytułu korzystania ze środowiska za okres I półrocza 2007 r. oraz należnych odsetek. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne: Wnioskiem z dnia 15 kwietnia 2008 r. "H." Sp. z o.o. z siedzibą w W. zwróciła się do organu pierwszej instancji o "umorzenie opłat środowiskowych" za I półrocze 2007 r. We wniosku wskazano, że działalność prowadzona przez wnioskodawcę w N. z tytułu dzierżawionej nieruchomości i prowadzenia ciepłowni dostarczającej ciepło do mieszkań ludności N., generuje straty. Podniesiono, że działalność zapewnienia ciepła mieszkańcom N. jest prowadzona przez spółkę jako realizacja działań ratunkowych w ważnym interesie publicznym z powodu braku alternatywy zaopatrzenia w ciepło miasta N. Po rozpatrzeniu wniosku "H." Sp. z o.o. z siedzibą w W. Marszałek Województwa [...] odmówił spółce umorzenia niewniesionych opłat z tytułu korzystania ze środowiska za okres I półrocza 2007 r. Wskazano, że w toku postępowania ustalono, że spółka zobowiązana była do wniesienia opłaty za wprowadzenie gazów i pyłów do powietrza w wysokości 5.067,00 złotych plus należne od tej kwoty odsetki. Zdaniem organu pierwszej instancji umorzenie zaległości podatkowych stosuje się w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych przypadkach w razie znacznego ograniczenia możliwości podatnika wskutek zdarzeń losowych (klęska żywiołowa, wypadek). Wskazano, że umorzenie wnioskowanych należności wiązałoby się ze zmniejszeniem dochodów Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska, które mają za zadanie finansowanie inwestycji proekologicznych. Przerzucanie ciężaru utrzymania środowiska naturalnego na te podmioty, które wywiązują się ze swoich zobowiązań byłoby niezgodne z zasadą równości wobec prawa. Rozpatrując sprawę po wniesieniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że zgodnie z art. 67 a § 1 pkt 3 i § 2 ustawy Ordynacja podatkowa, który ma zastosowanie do niniejszej sprawy, zgodnie z art. 281 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska "organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną". Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. sytuacja spółki wiąże się z poniesieniem dużych nakładów na urządzenie ciepłowni, po to aby była ona technicznie sprawna i mogła dostarczać energię cieplną do mieszkań wspólnoty samorządowej Gminy N. Poniesienie tych nakładów spowodowane zostało niedopatrzeniem przy zawieraniu umowy dzierżawy nieruchomości z jej użytkownikami wieczystymi, polegającym na nieprawidłowym rozeznaniu co do stanu technicznego ciepłowni, a w skutek tego przeliczeniem się z możliwościami doprowadzenia tego zakładu do sprawności technicznej gwarantującej przesyłanie energii cieplnej. Działalność spółki z tytułu dostarczania ciepła mieszkańcom miasta N. nie była wyłącznie działalnością ratunkową w celu zaspokojenia interesu publicznego, ale także działalnością nastawioną na zysk. Nie można zatem uznać – zdaniem organu drugiej instancji – że ważny interes publiczny przemawia za umorzeniem przedmiotowej należności. Niewłaściwe rozpoznanie sytuacji technicznej i prawnej przedmiotowej nieruchomości to ryzyko podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Przerzucenie tego ryzyka na podatników ponoszących opłaty za korzystanie ze środowiska, w sytuacji gdy nie zachodzi przypadek nadzwyczajny, byłoby niezgodne z zasadą równości wszystkich podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wobec prawa. Ponadto zasadą jest ponoszenie opłat nałożonych przez przepisy prawa, a ich niepłacenie stanowi wyjątek od zasady. Organ nie stwierdził, aby po stronie spółki istniał ważny interes podatnika w umorzeniu opłaty za korzystanie ze środowiska, wynikający z sytuacji spowodowanej sytuacją nadzwyczajną, inną niż zwykła działalność gospodarcza, za którą wnioskodawca ponosi normalne ryzyko. Skargę na powyższą decyzję organu drugiej instancji wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie "H." Sp. z o.o. z siedzibą w W. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że decyzja została wydana bez rozpatrzenia istotnych dla jej rozstrzygnięcia okoliczności, z naruszeniem art. 78 i art. 79 kpa. Zdaniem skarżącego spółka wykonała awaryjne uruchomienie ciepłowni bowiem gmina nie wykonała zadania własnego. Spółka pod przymusem wytwarza ciepło i dostarcza je mieszkańcom ponieważ nie ma podmiotu, któremu mogłaby przekazać tę działalność i utrzymać konieczną ciągłość w zaopatrzeniu miasta w ciepło. Wskazano zarzut naruszenia art. 78 kpa poprzez nieuwzględnienie wniosku o przesłuchanie Burmistrza N. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi oraz podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje. Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art. 13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wojewódzkie sądy administracyjne są powołane do rozpoznawania wszystkich spraw sądowoadministracyjnych z wyjątkiem tych spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego, a właściwym miejscowo do rozpoznania w/w spraw jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Ponadto podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. W tym miejscu należy także podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Oczywiście Sąd nie może orzec na niekorzyść skarżącego chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji art. 134 § 2 ww. ustawy. Skarga złożona w przedmiotowej sprawie nie może zostać uwzględniona ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Aby rozstrzygnąć spór pomiędzy stronami niniejszego postępowania należy przede wszystkim ustalić istotę prawną świadczenia pieniężnego w postaci opłaty za korzystanie ze środowiska, należnego z mocy art. 273 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 129, poz. 902 ze zm.), w sprawie niniejszej umiejscowionego w art. 273 ust. 1 pkt 1 (wprowadzanie pyłów lub gazów do powietrza) od podmiotów korzystających ze środowiska (art. 275 w/w ustawy). Poza sporem pozostaje uznanie skarżącego "H." Sp. z o.o. z siedzibą w W. za podmiot korzystający ze środowiska w rozumieniu art. 3 pkt 20 ustawy Prawo ochrony środowiska. Opłaty za korzystanie ze środowiska nałożone przepisem art. 273 ust. 1 w/w ustawy zaliczyć należy do swoistych podatków. Stanowią one przychód funduszu celowego, funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej, o którym mowa w art. 400 i art. 401 ust. 1 w/w ustawy. Przedmiotowe świadczenie stanowi dochód publiczny w rozumieniu art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 Nr 8, poz. 60 ze zm.) podatkiem jest publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe oraz bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu lub gminy, wynikające z ustawy podatkowej. Zaś podatnikiem, jak stanowi art. 7 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu. Ustawy podatkowe mogą ustanawiać podatnikami inne podmioty niż wymienione w § 1. Zdaniem sądu sporna w sprawie niniejszej opłata za korzystanie ze środowiska (wprowadzanie pyłów lub gazów do powietrza) posiada wszystkie powyżej przytoczone cechy podatku. W szczególności ma charakter publiczny, jest bowiem daniną publiczną wynikającą z władztwa państwowego opartą na prawie publicznym (ustawa Prawo ochrony środowiska) i mają do niej zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej z mocy wyraźnego wskazania art. 281 w/w ustawy Prawo ochrony środowiska (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 lutego 2008 r., sygn.akt II SA/Bk 637/07). Ogólny reżim prawny przewidzianych w art. 273 ust. 1 w/w ustawy opłat za korzystanie ze środowiska jest analogiczny jak świadczeń podatkowych, zatem opłaty te należy zaliczyć do nietypowych, swoistych podatków stanowiących przychód funduszu celowego (funduszu ochrony środowiska). W niniejszej sprawie "H." Sp. z o.o. z siedzibą w W. jako podmiot korzystający ze środowiska zobowiązany do wniesienia opłaty za wprowadzenie gazów i pyłów za I półrocze 2007 r. w wysokości 5.067,00 złotych plus należne od tej kwoty odsetki wniósł o umorzenie tych należności. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowił przepis art. 67a § 1 pkt Ordynacji podatkowej. Stosownie do tej regulacji, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może m.in. umorzyć zaległość podatkową. Uznaniowy charakter decyzji w tym przedmiocie nie budzi wątpliwości. W sposób szczególnie wyrazisty przedstawił rolę sądów administracyjnych w orzecznictwie w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00 (LEX nr 46473) stwierdzając, iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy (w niniejszej sprawie Marszałek Województwa [...] oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W.) prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne. Stwierdzenie, że decyzja nie jest dowolna, bo ma oparcie w zebranym materiale dowodowym i jego ocenie, wyklucza ingerencję sądu w swobodny wybór dokonany przez organ podatkowy (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 stycznia 2007 r., sygn. akt I SA/Lu 636/06, niepubl.). W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie organy administracji obu instancji rozważały argumenty skarżącego w odniesieniu do przesłanek "ważnego interesu podatnika", jak też brały pod uwagę ewentualne zaistnienie przesłanki "interesu publicznego". Wskazuje na to zarówno sposób, jak też charakter prowadzenia postępowania wyjaśniającego w danej sprawie. Także ocena argumentów skarżącego pod kątem przywołanych wyżej ustawowych przesłanek z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, znalazła swój wyraz w uzasadnieniu decyzji. Zgodzić się należy z organami administracji orzekającymi w niniejszej sprawie, że przyczyny trudnej sytuacji ekonomicznej skarżącego nie miały charakteru wyjątkowego, losowego. Trudna sytuacja finansowa spowodowana została okolicznościami, które chociaż niepożądane, są charakterystycznym, w pewnym sensie typowym, źródłem utraty płynności finansowej przez podmioty prowadzące działalność gospodarczą. Ryzyko niepowodzenia działalności gospodarczej (w niniejszej sprawie niekorzystny rozwój spraw względem uregulowania sytuacji prawnej ciepłowni) dotyczy każdego przedsiębiorcy, obciążając właśnie jego, co zasadnie podnosiły organy administracji. Ryzyka tego nie można przenieść na Skarb Państwa, a tak właśnie by się stało w przypadku uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie opłaty za wprowadzenie gazów i pyłów do powietrza. Należy wskazać, iż osoba podejmująca się działalności gospodarczej powinna być świadoma tego, że obowiązana jest uwzględnić w programie działania obowiązujący system podatkowy i przyswoić sobie wynikające z ustaw podatkowych i innych ustaw obowiązki. Sąd podziela tym samym pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 3 grudnia 1999 r., w sprawie sygn. akt I SA/Gd 1627/97. Skarżący prowadząc działalność gospodarczą przez okres kilku lat, zdawał sobie, bowiem sprawę, iż skoro jest podmiotem korzystającym ze środowiska będzie musiał regulować również wynikające z tego tytułu obowiązkowe opłaty. Zdaniem Sądu, ocena powyższych okoliczności, dokonana przez organy administracji w aspekcie umorzenia opłaty, nie wykracza poza granice przyznanego organom uznania administracyjnego i nie nosi cech dowolności. Podsumowując, można podkreślić, że ulgi w spłacie należności stanowią - aczkolwiek dopuszczone przez ustawodawcę i niezbędne z punktu widzenia kompletności systemu podatkowego - to jednak odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania. Dlatego też równie wyjątkowy charakter muszą mieć okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych, skutkujące wygaśnięciem zobowiązania podatkowego, co oznacza w istocie rezygnację Skarbu Państwa z należnych mu wpływów. Okoliczności wskazywane przez skarżącą spółkę, a dotyczące - jej zdaniem – obowiązku dostarczenia ciepła Gminie N. nie zasługują na uwzględnienie w kontekście umorzenia należności. Spółka w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, nastawionej na zysk, świadomie podjęła się kolejnego działania, jakim było uruchomienie ciepłowni dostarczającej ciepło do N. Nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja spółki, co do obowiązku spółki prowadzenia tej działalności. Wyrażona w art. 6 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej zasada wolności gospodarczej wskazuje, że podejmowanie, prowadzenie i zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej jest wolne dla każdego, na równych prawach. Nikt nie może więc zmusić podmiotu gospodarczego do prowadzenia określonego rodzaju działalności gospodarczej. Decyzję o podjęciu działalności spółka podjęła w ramach planowanej działalności, nastawionej na zysk. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 78 i art. 79 kpa poprzez nieprzesłuchanie burmistrza N. ponieważ żądanie zawarte we wniosku strony dotyczyło okoliczności niespornych oraz faktów powszechnie znanych organowi. Analiza akt postępowania administracyjnego i wydana w tej sprawie decyzja wskazuje, że organ administracji publicznej prowadząc postępowanie w sposób właściwy zastosował przepisy procedury administracyjnej. W tym stanie rzeczy, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm).