IV SA/Wa 950/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2012 r. sprawy ze skargi "D." Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia opłaty za korzystanie ze środowiska oddala skargę Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. Decyzją tą Marszałek wymierzył Spółce D. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej reprezentowanej przez syndyka masy upadłości – P.N., opłatę za korzystanie ze środowiska z tytułu poboru wód podziemnych za II półrocze 2008 r. w wysokości 5.213 zł. Orzekające w sprawie organy wymierzyły Spółce D. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej opłatę za korzystanie ze środowiska z tytułu poboru wód podziemnych za II półrocze 2008 r. na skutek niezłożenia przez Spółkę (podmiot korzystający ze środowiska) wykazu zawierającego informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat, o którym mowa w art. 286 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2008 r., nr 25, poz. 150). Wysokość należnej opłaty za korzystanie ze środowiska ustalono na podstawie średniej arytmetycznej z danych zawartych w "wykazach zawierających zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat" złożonych przez Spółkę za okres od II półrocza 2005 r. do I półrocza 2008 r. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania w tej sprawie (z dnia 20 października 2011 r.) zostało wysłane do H.C. - Prezesa Zarządu D. Sp. z o o w upadłości likwidacyjnej, do Spółki (Prezesa Zarządu) kierowano także wezwania do złożenia brakującego wykazu za korzystanie ze środowiska za II półrocze 2008 r. Do syndyka skierowano natomiast pismo z dnia [...] listopada 2011 r. informujące o wydłużeniu toczącego się postępowania i o możliwości zapoznania się z aktami niniejszego postępowania. Syndykowi doręczono również decyzję organu I i II instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] reprezentujący Spółkę D. Sp z o.o. w upadłości syndyk masy upadłości wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 12 § 1, art. 107 § 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Zdaniem skarżącego określenie adresat zaskarżonej decyzji jest nieprecyzyjne, co w konsekwencji uniemożliwia ustalenie podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłaty za korzystanie ze środowiska (syndyk czy Spółka). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej sprawowaną pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje kończące postępowanie administracyjne (art.3 §2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012 r., poz. 270 -zwanej dalej "p.p.s.a."). Podstawą uwzględnienia skargi na decyzję administracyjną (postanowienie) jest naruszenie przez organ wydający zaskarżony akt określonych przepisów prawa. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd może uchylić w całości lub w części zaskarżony akt, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach oraz stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej przez syndyka masy upadłości D. Sp. z o.o. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia prawa. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r. utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa [...]z dnia [...] grudnia 2011 r. (nr [...]) o wymierzeniu D. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w S. (...) reprezentowanej przez syndyka masy upadłości – P.N., opłaty za korzystanie ze środowiska z tytułu poboru wód podziemnych za II półrocze 2008 r. na skutek niezłożenia przez Spółkę wykazu zawierającego informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat w kwocie 5 213 zł. . Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie art. art 6, art. 7, art 8, art. 12 § 1, art. 107 § 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., nie precyzując jednak w jaki sposób naruszono te przepisy. Ponadto w ocenie skarżącego określenie adresata decyzji w sposób, w jaki uczynił to zarówno organ odwoławczy jak i organ pierwszej instancji (D. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w S. reprezentowana przez syndyka masy upadłości – P.N.) uniemożliwia ustalenie podmiotu zobowiązanego do uiszczenia nałożonej tą decyzją opłaty za korzystanie ze środowiska. W ocenie Sądu określenie adresata zaskarżonej decyzji w opisany wyżej sposób nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Skutki ogłoszenia upadłości na dalszy tok postępowania administracyjnego stanowiły przedmiot rozbieżnych orzeczeń sądowych. W jednej grupie orzeczeń uznaje się, że ogłoszenie upadłości nie stanowi uregulowania szczególnego w zakresie określenia lub ustalenia należności (opłat) jak i podmiotu wobec, którego winna być decyzja wydana. "Okoliczność, że z dniem ogłoszenia upadłości mieniem zarządza syndyk, który działa za upadłą spółkę, nie oznacza, iż ten podmiot traci byt prawny na gruncie prawa podatkowego. Upadła spółka jest nadal podmiotem praw i obowiązków materialnoprawnych" (por. wyroki - WSA z dnia 13 czerwca 2005 r., sygn. akt I S.A./Bd 233/2005 oraz NSA z dnia 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2364/04). W wyroku zaś WSA w Krakowie o sygn. akt III SA/Kr 394/08 wskazano: "Analiza przepisów prawa upadłościowego prowadzi do wniosku, że w rozpatrywanej sprawie wraz z ogłoszeniem upadłości nie zmieniła się właściwość organów uprawnionych do prowadzenia postępowania podatkowego, którego celem było określenie zobowiązań podatkowych w podatku akcyzowym, ani upadły nie został pozbawiony statusu podatnika. Tylko poprzez wydanie decyzji podatkowej możliwe jest zgłoszenie tej wierzytelności do zaspokojenia z masy upadłości; wyłączenie drogi administracyjnej dla określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym, podkreślić należy - powstałego z mocy prawa - jest niedopuszczalne. Przyjęcie odmiennego poglądu mogłoby spowodować brak możliwości zgłoszenia takiej wierzytelności sędziemu - komisarzowi, jeżeli podatnik nie wykonał ciążącego na nim obowiązku zadeklarowania w deklaracji podatkowej zobowiązania podatkowego w wysokości nie kwestionowanej przez organ podatkowy. W przypadku braku deklaracji lub zakwestionowania prawidłowości danych z niej wynikających, to decyzja określająca to zobowiązanie jest dowodem takiego zobowiązania umożliwiającym zgłoszenie tej wierzytelności w nakazanej przez prawo formie". Dalej też podkreślono "że prawo upadłościowe stanowi lex specialis w stosunku do pozostałych regulacji obowiązujących w polskim systemie prawnym, w tym do Ordynacji podatkowej, ale tylko w zakresie zasad wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników będących przedsiębiorcami (...), o czym stanowi art. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. W zakresie nie uregulowanym przepisami tej ustawy, zastosowanie mają ogólnie obowiązujące przepisy. Tak więc postępowanie podatkowe należy prowadzić zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej, z wyłączeniem tych przepisów, które regulują sposób i kolejność zaspakajania wierzycieli z masy upadłości". W drugiej grupie orzeczeń sądy administracyjne stoją na stanowisku, że przepis art. 144 Prawa upadłościowego jest przepisem szczególnym. W orzecznictwie podniesiono (tak m.in. NSA w postanowieniu z 19 lutego 2008 r., I FSK 1736/07, niepublik.), że legitymację syndyka określa się w nauce jako tzw. legitymację formalną lub jako podstawienie (substytucja) procesowe. Syndyk jest więc stroną w znaczeniu formalnym (procesowym), tzn. działa w postępowaniu we własnym imieniu. Natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje upadły. On bowiem jest podmiotem stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się więc na rzecz upadłego (stosownie do art. 160 ust. 1 P.u.). Użyte w art. 144 ust. 2 P.u. wyrażenie "postępowania dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu" oznacza, że upadły będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach (tak też WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 14 stycznia 2009 r. sygn. akt. lii SA/1016/08, (niepubl.), NSA w wyrokach: z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2449/04, Palestra 2007/3-4/291, z dnia 19 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 1736/07, niepubl.). Pogląd ten dodatkowo wzmacnia treść art 65 Prawa upadłościowego i naprawczego, który stanowi, że jeżeli syndyk masy upadłości odmówił wstąpienia do postępowania sądowego lub administracyjnego dotyczącego mienia upadłego lub gdy wystąpił z tego postępowania domniemywa się, że mienie objęte postępowaniem nie wchodzi w skład masy upadłości. Skutki prawne braku procesowego uczestnictwa syndyka wskazują zatem na postrzeganie przez ustawodawcę statusu syndyka w kategoriach procesowego reprezentanta upadłego, a skutek ten należy odnieść do postępowania administracyjnego w szerokim rozumieniu. W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielając poglądy wymienione w drugiej grupie przywołanego wyżej orzecznictwa sądowoadminstracyjnego jednocześnie podkreśla, że zaskarżona decyzja stanowi jedynie formalne potwierdzenie powstania zobowiązania , które powstało z mocy prawa przed ogłoszeniem upadłości (opłata za korzystanie ze środowiska dotyczyła II 2008 r., a podmiot korzystający ze środowiska zobowiązany był z mocy przepisu art. 285 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska wnieść opłatę do końca miesiąca następującego po upływie tego półrocza) a jego prawidłowa wysokość określona została przez organy po ogłoszeniu upadłości. Nie ulega wątpliwości, ze wydane w sprawie decyzje będą realizowane nie w odniesieniu do syndyka, lecz majątku upadłego. Wyrazem skrajnego formalizmu byłoby uchylenie zaskarżonej decyzji tylko po to, aby wydać decyzję, której adresatem byłby syndyk będący reprezentantem upadłego, którego obciążają i tak wynikające z tego aktu administracyjnego konsekwencje. Warto też dostrzec, że syndyk masy upadłości brał udział w postępowaniu administracyjnym - w piśmie z dnia [...] lipca 2011 r. poinformował organ pierwszej instancji o swoim stanowisku w sprawie przedłożenia żądanych wykazów za korzystanie ze środowiska za II półrocze 2008 r. - II półrocze 2009 r. Do syndyka skierowano również pismo z dnia [...] listopada 2011 r. informujące o wydłużeniu toczącego się postępowania i o możliwości zapoznania się z aktami niniejszego postępowania. Decyzje organu obu instancji także doręczono syndykowi. W tych okolicznościach nie można uznać, że istniały obiektywne podstawy do uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z powodu naruszenia art. 144 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego, jako wpływającego na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 ust. 1 lit c p.p.s.a. Podkreślić należy, że niewłaściwe oznaczenie strony może pociągać za sobą różnorodne skutki prawne. W sytuacji, gdy decyzja skierowana jest do osoby nie będącej stroną w sprawie organ stwierdza jej nieważność (art. 247 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.). W rozpoznawanej sprawie z przyczyn wskazanych wyżej nie można stwierdzić, że decyzja została skierowana do osoby nie będącej stroną w postępowaniu; albowiem upadły jest stroną postępowania w pojęciu materialnoprawnym w świetle przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego. Z kolei skierowanie decyzji do podmiotu upadłego reprezentowanego przez syndyka w okolicznościach faktycznych sprawy pozostaje bez wpływu na ostateczne jej rozstrzygnięcie. Uchylenie decyzji jedynie z powodu naruszenia przepisów postępowania w zakresie wyznaczonym treścią art. 144 Prawa upadłościowego i naprawczego w zakresie jedynie oznaczenia strony, gdy faktycznie syndyk brał udział we wszystkich czynnościach procesowych, co oznacza, że w warstwie procesowej prawa strony nie zostały ograniczone, prowadziłoby ostatecznie do wydania tej samej decyzji tyle, że skierowanej na syndyka masy upadłości. Również nie są uzasadnione zarzuty skarżącego, odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania wskazanych w skardze (zasady praworządności, szybkości postępowania, naruszenie właściwości organu odwoławczego). W niniejszej sprawie nie zostały naruszone przepisy o właściwości organu odwoławczego. Organ pierwszej instancji skorzystał z możliwości przedłużenia terminu do załatwienia sprawy (pismem z dnia [...] listopada 2011 r. przedłużył termin do załatwienia sprawy do dnia [...] grudnia 2011 r.) ale skorzystanie z tego uprawnienia i wydanie decyzji przed upływem przedłużonego terminu nie narusza prawa. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.