IV SA/Wa 976/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Łuczaj, , po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. P. od postanowienia referendarza sądowego z 22 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 976/16, odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2017 r. R. P. (dalej zwany "wnioskodawcą") w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w dniu 3 kwietnia 2017 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 28 kwietnia 2017 r. wskazał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek wyjaśnił, że jest ubogi i nie posiada żadnego majątku oraz dochodów, natomiast jego zadłużenie wynosi kilkaset tysięcy złotych. Wnioskodawca zarządzeniem z dnia 20 października 2017 r. został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku przez nadesłanie dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca ponowił żądanie zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata oświadczając, że jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu przez "wzrost zadłużenia o dalsze ponad 100.000 zł i egzekucje, w tym bankowe, bezdomność, ciężki rozstrój zdrowia, brak dochodów i inne". Do pisma nie dołączono żadnych dokumentów, o które wnioskodawca był wzywany. Postanowieniem z 22 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie wobec niepełnego przedstawienia sytuacji majątkowej i dochodów. W sprzeciwie, złożonym w ustawowym terminie od powyższego postanowienia, wnioskodawca wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu zarzucił brak bezstronności oraz ponownie wskazał na pogorszenie swojej sytuacji poprzez wzrost zadłużenia, ciężką chorobę, bezdomność i inne. Do pisma nie dołączono żadnych dokumentów obrazujących sytuację majątkową wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017 r., poz. 1369 z późn. zm. dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W świetle powyższego szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07; z 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FZ 162/17). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa (por. postanowienia NSA z 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, przedstawiając niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne, układające się w logiczną całość, oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady oraz okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż starszy referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie prawidłowo ustalił, że brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku. Wnioskodawca we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że nie posiada żadnego majątku i dochodów, jest bezdomny i ma zadłużenie sięgające kilkuset tysięcy złotych. W uzupełnieniu wniosku nie przedstawił żadnych dokumentów źródłowych, a jedynie podkreślił, że jego sytuacja uległa dalszemu pogorszeniu przez wzrost zadłużenia i egzekucje bankowe. Zdaniem Sądu oświadczenia wnioskodawcy mogłyby wskazywać na jego trudną sytuację majątkową, jednakże mimo wezwania, nie uprawdopodobnił swoich oświadczeń w jakichkolwiek sposób. Podane przez niego informacje nie pozwalają zatem na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Skoro wnioskodawca powołuje się na ogromne zadłużenie, sugeruje, że zostało wszczęte postępowanie egzekucje, to nie powinno być problemu z udokumentowaniem tych faktów. Ponadto zwrócił uwagę na ciężki stan zdrowia, zatem nie powinien mieć żadnych problemów z przedstawieniem wydatków na koszty leczenia, w tym otrzymanych paragonów na leki, które choć w minimalnym stopniu pozwoliłyby zestawić koszty jego utrzymania z dochodami. Tymczasem wnioskodawca zarówno wydatków, jak i zadłużenia, nie wykazał ani udokumentował. Wobec tego stwierdzić należy, że wnioskodawca nie ujawnił danych dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej, czym pozbawił Sąd możliwości oceny kondycji finansowej jego gospodarstwa domowego. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów strony i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy stronę stać na poniesienie kosztów sądowych. W konsekwencji nie można uznać, iż wnioskodawca przedstawił wiarygodne oświadczenia, a tym samym określić jogo rzeczywistych możliwości płatniczych. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Stosownie bowiem do art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne (nie budzące wątpliwości) dane o jej stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. Z powyższych przyczyn, w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza art. 246 § 1 p.p.s.a., bowiem wnioskodawca nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.