IV SAB/Wa 1133/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Borkowska po rozpoznaniu w dniu 2.09 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. F. na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie podjęcia interwencji w sprawie dotyczącej ustalenia ojcostwa postanawia: odrzucić skargę. Pismem z dnia 4 kwietnia 2019 r. D. F. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie podjęcia interwencji w sprawie dotyczącej ustalenia jego ojcostwa względem córki Z. K.. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 5 listopada 2018 r. wystąpił do Rzecznika Praw Obywatelskich z prośbą o pomoc i interwencję w sprawie dotyczącej ustalenia jego ojcostwa względem córki Z. K., która urodziła się w dniu 5 stycznia 2017 r. jako dziecko martwe. Ponieważ do dnia 12 lutego 2019 r. nie otrzymał odpowiedzi, wówczas przesłał kolejne pismo do Rzecznika Praw Obywatelskich z prośbą o wyjaśnienie i odpowiedź, na jakim etapie jest postępowanie. Niestety również nie otrzymał informacji. Skarżący wniósł o zobowiązanie Rzecznika Praw Obywatelskich do przekazywania mu informacji o podejmowanych czynnościach oraz do podjęcia działań mających na celu pozytywne zakończenie sprawy dotyczącej ustalenia ojcostwa. W odpowiedzi na skargę, udzielonej pismem z dnia 4 czerwca 2019 r., Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ wyjaśnił, że w pisemnej odpowiedzi z dnia 28 maja 2019 r. skierowanej do skarżącego wskazał, iż zgodnie z przepisami ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich, Rzecznik podejmuje działania w sytuacji, w której na skutek działania lub zaniechania organów, organizacji i instytucji obowiązanych do przestrzegania i realizacji wolności oraz praw człowieka i obywatela, nastąpiło naruszenie prawa, a także zasad współżycia i sprawiedliwości społecznej. Organ podał, że z dokumentacji sprawy przedstawionej przez D. F. wynika, że wyrokiem z dnia 26 września 2018 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w W., [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich oddalił powództwo w sprawie o ustalenie ojcostwa. W opinii Rzecznika, w postępowaniu o ustalenie ojcostwa Sąd Rejonowy w W. orzekł zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Rzecznik wskazał, iż na skutek śmierci dziecka wytoczenie powództwa o ustalenie ojcostwa staje się niedopuszczalne (art. 84 § 1 k.r.o.) i ze względu na brak materialnej podstawy podlega ono oddaleniu. Postępowanie to jako prawomocnie zakończone nie może zostać wzruszone ani przez stronę postępowania, ani przez Rzecznika Praw Obywatelskich. Zgodnie z art. 365 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej. Natomiast art. 14 pkt 2 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich stanowi, iż działania Rzecznika nie mogą naruszać niezawisłości sędziowskiej zagwarantowanej w art. 178 Konstytucji RP, ani niezależności sądów - art. 173 Konstytucji RP. Zdaniem organu, z analizy dokumentów przedmiotowej sprawy nie wynika, aby doszło do naruszenia praw lub wolności człowieka i obywatela zagwarantowanych w Konstytucji oraz w innych aktach normatywnych. Nadto, Rzecznik nie dostrzegł jakichkolwiek nieprawidłowości związanych z procedowaniem Sądu. Na podstawie zbadanych dokumentów dotyczących przedmiotowego postępowania dotyczącego ustalenia ojcostwa nie można stwierdzić, aby prawa skarżącego jako strony postępowania zostały naruszone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie należy zauważyć, że przed przystąpieniem do oceny zasadności skargi Sąd ma obowiązek zbadać, czy przedstawiona mu sprawa mieści się w granicach objętych kontrolą sądową. Sąd administracyjny sprawuje bowiem sądową kontrolę działalności administracji publicznej tylko w granicach prawem określonych. Granice właściwości sądów administracyjnych oraz istota wymiaru sprawiedliwości sprawowanego przez te sądy zostały określone w art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z przepisu tego wynika, że sądy administracyjne sprawują w zakresie określonym w ustawie kontrolę działalności organów administracji publicznej. Wskazane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej granice właściwości rzeczowej sądów administracyjnych znalazły swoje potwierdzenie w przepisach ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) oraz w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."). Zakres kontroli sądowej sprecyzowany został w art. 3 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach ze skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 oraz z 2018 r. poz. 149 i 650), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2018 r. poz. 508, 650, 723, 1000 i 1039) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.), a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę oraz rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, jak też spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej (art. 3 § 3, art. 4 p.p.s.a.). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie skarżący uczynił bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie podjęcia interwencji w sprawie dotyczącej ustalenia jego ojcostwa. Zgodnie z dyspozycją art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Rzecznik Praw Obywatelskich jest konstytucyjnym organem ochrony prawa, którego zadaniem jest stanie na straży praw i wolności człowieka i obywatela. Podstawy prawne działania Rzecznika Praw Obywatelskich określa Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 208 - 212 oraz ustawa z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz.U. z 2017 r., poz. 958). Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 80 stanowi, iż każdy ma prawo wystąpienia, na zasadach określonych w ustawie do Rzecznika Praw Obywatelskich o pomoc w ochronie swoich wolności lub praw naruszonych przez organy władzy publicznej. Wspomniana ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich w art. 1 ust. 3 stanowi natomiast, iż w sprawach o ochronę wolności lub praw człowieka i obywatela Rzecznik bada, czy wskutek działania lub zaniechania organów, organizacji lub instytucji, zobowiązanych do ich przestrzegania nie nastąpiło naruszenie prawa, zasad współżycia i sprawiedliwości społecznej. Czynności, jakie Rzecznik Praw Obywatelskich może podjąć po zapoznaniu się z każdym skierowanym do niego wnioskiem określa art. 11 ustawy, zgodnie z którym Rzecznik Praw Obywatelskich może: 1) podjąć sprawę, 2) poinformować wnioskodawcę o przysługujących mu środkach działania, 3) przekazać sprawę innemu organowi według właściwości lub 4) sprawy nie podjąć – zawiadamiając o tym wnioskodawcę i osobę, której sprawa dotyczy. W obowiązującym porządku prawnym nie istnieje jakakolwiek norma prawna, obligująca Rzecznika Praw Obywatelskich do podejmowania żądanych przez obywateli działań we wszystkich sprawach, w których zwracają się do Rzecznika Praw Obywatelskich. Decyzja o podjęciu lub niepodjęciu sprawy zależy wyłącznie od suwerennej oceny Rzecznika co do tego, czy w danej sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające działanie Rzecznika, tj. naruszenie wolności lub praw człowieka i obywatela. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w utrwalonej już linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Jakkolwiek oczywiste dla Sądu są przesłanki moralne, którymi kieruje się skarżący podejmując działania w celu ustalenia ojcostwa względem córki, to jednak zarówno na gruncie procedury administracyjnej, jak i w postępowaniu przed sądem administracyjnym brak jest możliwości do uwzględnienia żądania skarżącego oraz zobowiązania Rzecznika Praw Obywatelskich do podjęcia działań zgodnie z wnioskiem skarżącego. Trafnie wskazał Rzecznik Praw Obywatelskich, że przedmiotowa sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że rozpatrywanie przez Rzecznika Praw Obywatelskich kierowanych do niego wniosków nie następuje w formach przewidzianych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., dlatego ocena podejmowanych przez Rzecznika działań nie należy do sądu administracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 9 kwietnia 1998 r. sygn. akt I SAB 41/98; z dnia 9 lutego 2000 r. sygn. akt II SA 2652/99, z dnia 14 stycznia 2015 r. sygn. I OSK 3272/14, z dnia 12 maja 2017 r. sygn. I OZ 589/17). Działania Rzecznika Praw Obywatelskich podejmowane na podstawie przepisów ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich nie należą do aktów podlegających kontroli sądu administracyjnego. Nie istnieje też żaden przepis szczególny upoważniający sąd administracyjny do takiej oceny. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 58 § 3 p.p.s.a. Z przedstawionych wyżej przyczyn, skoro sprawa niniejsza nie podlega kognicji sądu administracyjnego, to przedmiotowa skarga jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia