IV SAB/Wa 142/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA – Paweł Groński po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. M. na bezczynność Prezydenta W. w przedmiocie udzielenia informacji. postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. M. M. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w niniejszej sprawie. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy, pisma skarżącego z dnia 14 czerwca 2015 r. oraz załączonych do niego dokumentów wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Źródłem utrzymania rodziny są dochody z umów zlecenia i umów o dzieło zawieranych przez żonę skarżącego (1800 miesięcznie) oraz dochód z tytułu najmu mieszkania (1200 zł miesięcznie). Skarżący podał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Rodzina mieszka w mieszkaniu o powierzchni 105 m2. (drugie mieszkanie o powierzchni 39 m2 jest wynajmowane). Posiada także działkę budowlaną w W. o pow. 384 m2. Skarżący zaciągnął kredyt hipoteczny na spłatę mieszkania. W piśmie z dnia 14 czerwca 2015 r. wnioskodawca oświadczył, że jego żona M. M. nie posiada konta bankowego, umowy zlecenia zawiera ustnie. Strona stwierdziła, że "należności czynszowe są regulowane gotówką". Do pisma dołączono wyciąg z rachunku bankowego skarżącego, kopię faktury za energię elektryczną (131,68 zł.za dwa miesiące), kopię umowy najmu mieszkania z dnia [...] kwietnia 2015 r. (zgodnie z tą umową czynsz najmu wynosi 1600 zł., we wniosku skarżący oświadczył, że wynosi 1200 zł.), zaświadczenie z urzędu pracy o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej, potwierdzenie dokonania wpłaty na fundusz remontowy. M. M. w piśmie z dnia 10 kwietnia 2015 r. podała, że wynagrodzenie z tytułu trzech umów o dzieło otrzymuje gotówką, nieregularnie. Oświadczyła jednocześnie że jej dochód w ostatnich trzech miesiącach wyniósł 4500 zł. netto. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 lipca 2015 r. odmówił M. M. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia doręczono stronie w dniu 22 lipca 2015 r. W dniu 29 lipca 2015 r. wnioskodawca złożył sprzeciw od postanowienia z dnia 10 lipca 2015 r. Stwierdził, że "odczytał" z postanowienia referendarza sądowego, że podstawowym brakiem wniosku jest brak dokumentacji zarobkowej żony. W jego ocenie, jest to wynik niezrozumienia specyficznej sytuacji pracownika zatrudnionego na umowę zlecenie w wydawnictwie. Stwierdził ponadto, że argumentacja postanowienia prowadzi do wniosku, że powinien on zbyć nieruchomość lub "wyprowadzić ze spółek kapitał zakładowy". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia, czy też zarządzenia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez wnioskodawcę. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej żądanie w tej materii. Istotne jest przy tym, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, zatem przepisy ją regulujące i zawarte w nich przesłanki, należy interpretować ściśle. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji, która uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący jest posiadaczem licznych nieruchomości: dwóch mieszkań oraz działki budowlanej. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, co ma miejsce w niniejszej sprawie, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m.in. postanowienie z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepublikowane). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, dostępne w bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Z tego też względu majątek w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. Twierdzenie wnioskodawcy, co do niewłaściwego rozumienia przez referendarza sądowego specyfiki ustanego zlecenia oraz jego wyjaśnienie w tym zakresie, jest nie do przyjęcia. W ocenie wnioskodawcy, Sąd powinien oprzeć pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie jego wniosku na podstawie oświadczenia jego, a także jego żony o uzyskiwanych przez niego dochodach. Zauważyć należy, że M. M. w piśmie z dnia 10 kwietnia 2015 r. podaje, że otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umów o dzieło zawartych ze spółkami z o.o. Jak tymczasem wynika z informacji ujawnionych w Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego (stan na 14 maja 2015 r.) żona wnioskodawcy jest wspólnikiem, a zarazem prezesem zarządu [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. i posiada w niej udziały o łącznej wartości 45.000 zł. Jest ona także wspólnikiem, a zarazem prezesem zarządu [...] sp. z o.o. z siedzibą w W., w której posiada udziały o łącznej wartości 4.000 zł. Zdaniem Sądu zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego nie świadczy o tym, że Państwo M. nie dysponują środkami na pokrycie kosztów postępowania. To, że nie regulują oni terminowo zobowiązań, czy to publicznoprawnych, czy to prywatnych, nie stanowi wystarczającej przesłanki do stwierdzenia, że ich możliwości płatnicze uniemożliwiają wygospodarowanie dodatkowych środków. Trzeba również pamiętać, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i tego obowiązku nie usuwa pozostawanie w rozdzielności majątkowej, która odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia zatem jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, zwłaszcza gdy oddziałuje ona na prawa obojga. Przy czym to skarżący powinien podejmować takie czynności i przedstawić takie dowody, które przekonałyby o zasadności przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy przedstawione przezeń dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne lub też wiarygodne, mimo obciążającego go ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji nie ma najmniejszych podstaw, aby dać wiarę oświadczeniom wnioskodawcy o wysokości dochodu czteroosobowego gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 oraz art. 260 p.p.s.a. należało orzec jak w postanowieniu. Dodatkowo należy wskazać, że sytuacja majątkowa skarżącego była już przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w podobnych okolicznościach faktycznych oddalił zażalenia skarżącego na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o odmowie przyznania prawa pomocy (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OZ 331/15, dostępne w bazie orzeczeń NSA czy z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. akt I OZ 663/15 – I OZ 671/15).