IV SAB/Wa 154/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Łukasz Krzycki po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. S.A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. S.A. na bezczynność Ministra Gospodarki w przedmiocie rozpoznania wniosku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. B. S.A., zwana dalej "Spółką" w skardze na bezczynność Ministra Gospodarki w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 15 marca 2010 r. o ponowne rozpatrzenia sprawy, zamieściła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego w dniu 7 września 2010 r. (data stempla pocztowego) oświadczenia na formularzu PPPr wynika, że Spółka jest przedwojenną spółką akcyjną, nie posiadającą jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, nie prowadzącą obecnie jakiejkolwiek działalności gospodarczej. Nie posiada rachunku bankowego i nie prowadzi rachunkowości. W 1990 r. Spółka podjęła działania zmierzające do odzyskania znacjonalizowanego majątku, skutkiem których stwierdzono nieważność orzeczeń nacjonalizacyjnych. Zauważono, że w chwili obecnej Spółka prowadzi przeciwko Skarbowi Państwa dwa postępowania sądowe zmierzające do uzyskania odszkodowania za przejęte mienie ruchome i nieruchome. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka wskazała, iż nie posiada żadnych środków trwałych, a wysokość kapitału zakładowego wynosi 0,97 zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 4 listopada 2010 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dnia 17 listopada 2010 r. Spółka skutecznie wniosła sprzeciw podnosząc, że: - brak odpowiedzi na zarządzenie referendarza z dnia 15 września 2010 r. wynikał z nie doręczenia Spółce owego zarządzenia (przesyłka została wysłana na adres z KRSu, natomiast zarówno w skardze jak i wniosku PPPr wskazano inny adres do korespondencji), - Spółka nie sporządza sprawozdań finansowych (w tym stanowiących ich część składową bilansów i rachunków zysków i strat), - powodem ubiegania się o prawo pomocy jest brak winy Spółki w nieposiadaniu środków finansowych nie tylko na pokrycie kosztów postępowania ale i na prowadzenie pełnej rachunkowości. Zarządzeniem z dnia 31 grudnia 2010 r. wezwano Spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie sprawozdania finansowego za ostatni rok podatkowy, opinii biegłego rewidenta o zgodności sprawozdania finansowego z zastosowanymi zasadami rachunkowości, zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za ostatni rok podatkowy. W odpowiedzi w piśmie z dnia 14 stycznia 2011 r. wskazano, że przedłożenie wskazanych dokumentów jest obiektywnie niemożliwe z przyczyn niezależnych i niezawinionych przez wnioskodawcę. Ponownie wskazano, że Spółka nie posiada żadnego majątku poza spornymi roszczeniami odszkodowawczymi wobec Skarbu Państwa (których wysokość nie da się jednak oszacować), nie prowadzi działalności gospodarczej, nie prowadzi rachunkowości. Ponadto wskazano, że Spółka nie składa deklaracji podatkowych. Spółka ma świadomość ciążących na niej obowiązkach sprawozdawczych, jednakże z powodu sprzecznej z prawem nacjonalizacji, obowiązków tych nie jest w stanie realizować, gdyż nie posiada jakichkolwiek środków umożliwiających pokrycie kosztów prowadzenia rachunkowości natomiast księgi handlowe zostały przejęte przez Skarb Państwa. Wskazano, że działalność wnioskodawcy ograniczona jest wyłącznie do prowadzenia przeciwko Skarbowi Państwa postępowań zmierzających do uzyskania odszkodowania. Koszty tej działalności to w zasadzie wyłącznie koszty korespondencji, które są w całości ponoszone przez jedynego członka zarządu. Podniesiono, że w innych sprawach Spółka uzyskiwała zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając wniosek Spółki należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "ppsa", w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Intencją wnioskodawcy w niniejszej sprawie było uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 2 pkt 2 ppsa. Stosownie do jego brzmienia osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca w niniejszej sprawie to reaktywowana przedwojenna osoba prawna. Na skutek wszczętego postępowania sądowego Spółce odtworzono statut, powołano organy (zarząd, radę nadzorczą) oraz finalnie wpisano do rejestru przedsiębiorców KRS. Na dzień dzisiejszy Spółka jest więc pełnoprawnym uczestnikiem obrotu prawnego, z wszystkimi wynikającymi z tego faktu uprawnieniami i obowiązkami. Przedmiotem działalności Spółki jest prowadzenie przedsiębiorstwa browarnego, fabryki wód mineralnych, słodowni, oraz uczestniczenie w innych przedsiębiorstwach (dział 3 rubryka 1 KRSu). W rejestrze przedsiębiorców brak jest informacji o prowadzeniu przeciwko Spółce postępowania likwidacyjnego, o ustanowieniu kuratora, bądź o zarządzie komisarycznym. Z odpisu KRS nie wynika również by przeciwko Spółce prowadzono postępowanie układowe lub naprawcze. Spółka nie zawiesiła działalności gospodarczej (dział 6 rubryka 8 KRSu). Wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy musi być oceniany z uwzględnieniem generalnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego stanowiącej, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi się liczyć z koniecznością poniesienia tych kosztów (art. 220 ppsa, 230 § 1 ppsa). Dostępność do sądu bowiem wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, stąd też dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 753/09, Lex nr 552409). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, Lex nr 535035). Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 318/08, Lex nr 479111). Zatem oceniając zasadność przyznania prawa pomocy Spółce, w pierwszej kolejności należało ocenić czy wnioskodawca posiada majątek pozwalający pokryć koszty postępowania sądowego, ewentualnie czy brak stosownych środków finansowych nie wynika z działań lub zaniedbań Spółki, mając na względzie, że Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych i czy powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191). Dlatego też Sąd wezwał Spółkę do nadesłania stosownych dokumentów (zarządzeniem z dnia 31 grudnia 2010 r.). Z odpowiedzi wynika, że Spółka będąc pełnoprawnym uczestnikiem obrotu prawnego nie wykonuje ciążących na niej obowiązków fiskalnych i informacyjnych. Brak jest więc wiedzy na temat rzeczywistych możliwości finansowych podmiotu. Faktyczny przedmiot działalności Spółki (postępowania w celu odzyskania znacjonalizowanego majątku) nie odpowiada celom statutowym Spółki. Przy czym wszelkie koszty działalności pokrywane są przez Prezesa Zarządu. Stan ten trwa już dłuższy okres czasu, a zarząd nie podejmuje działań by wyeliminować nieprawidłowości w funkcjonowaniu podmiotu. Wyjaśnienia, że za stan ten odpowiada Skarb Państwa (skutek decyzji nacjonalizacyjnych) nie może usprawiedliwiać zaniechań w ustawowych obowiązkach. Czym innym bowiem jest uzyskanie odszkodowania za bezprawne działania organów państwowych, a czym innym zapewnienie prawidłowej bieżącej działalności Spółki, jako podmiotu funkcjonującego w obrocie prawnym, a nie tylko "na papierze". Przyznanie prawa pomocy Spółce spowodowałoby finansowanie ze środków publicznych działalności podmiotu gospodarczego, który z zasady winien prowadzić działalność na bazie własnego majątku. W niniejszej sprawie brak jest przesłanek ku temu, by premiować zaniechania wnioskodawcy. Spółka nie jest bowiem zwolniona od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której mogą wchodzić również sprawy sądowe (które zazwyczaj wymagają ponoszenia kosztów sądowych). Niepodejmowanie kroków mających zapewnić faktyczne funkcjonowanie podmiotu (choćby w drodze podwyższenia kapitału zakładowego) nie może być premiowane przez Sąd. Pamiętać przy tym bowiem należy, że działalność osób prawnym opiera się na samodzielności, w oparciu o własny majątek. Całkowita rezygnacja przez Spółkę z prowadzenia działalności gospodarczej (nawet w ograniczonym zakresie) skutkująca brakiem środków na przeprowadzenie zwłaszcza ustawowych obowiązków, może stanowić podstawę do zakończenia działalności podmiotu w drodze stosownego postępowania sądowego. Natomiast nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy, gdyż prowadziłoby to nieusprawiedliwionego przerzucenia części działalności Spółki na Skarb Państwa, a w dalszej kolejności - na podatników. Tymczasem celem wprowadzenia do porządku prawnego prawa pomocy jest zagwarantowanie pomocy finansowej państwa tym podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które zaniechały pozyskiwania tych środków. Jednocześnie pamiętać należy, iż okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w danej sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 446/09, Lex nr 582449). Mając powyższe na względzie uznać należy, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, orzeczono jak w sentencji postanowienia.