IV SAB/Wa 159/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P. K. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę P. K. w niniejszej sprawie. We wniosku z dnia 4 maja 2013 r. o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, nie uzyskuje dochodu, jest zarejestrowany jako bezrobotny. Skarżący oświadczył, że jedynym źródłem utrzymania jest dochód żony w wysokości 2300 zł. Wymienił wydatki: na "mieszkanie, prąd" -800 zł, spłata rat kredytu - ok. 1000 zł miesięcznie, konieczne wydatki na dziecko (1,5 lat) ok. 500 zł. Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: - wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, - kopii umowy kredytowej, - zaświadczenia potwierdzającego wysokość wynagrodzenia otrzymywanego przez żonę skarżącego, - oświadczenia w sprawie tytułu prawnego do zamieszkiwanego lokalu, - dokumentu potwierdzającego status bezrobotnego skarżącego, - zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. W piśnie z dnia 3 czerwca 2013 r. skarżący oświadczył, że we wniosku błędnie podał kwotę zarobków żony: 2300 zł, gdyż żona nie informowała o swoich zarobkach, i nie wiedział, że wzrosły one o ok. 100 zł od czasu kiedy zarabiała 2300 zł. Ponadto skarżący podniósł, że od 2009 r. kiedy dokonano napadu na prowadzone przez niego placówki banku, utracił działalność gospodarczą i doznał rozstroju zdrowia psychicznego, co uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W konsekwencji żona zamieszkała u swoich rodziców i korzysta z ich pomocy. Skarżący zaś własnych środków nie posiada, zmuszony jest korzystać z pomocy własnej rodziny, natomiast rodzina żony pomocy mu nie udziela. Oświadczył, że w tej sytuacji nie jest w stanie opłacić profesjonalnego pełnomocnika, mógłby zażądać od żony pieniędzy z jej wynagrodzenia, ale "środki które pozostają w kwocie 1000 zł za trzy osoby są zbyt niskie". Skarżący oświadczył także, ze mieszkanie, w którym zamieszkuje o pow. 46 m2 jest własnością żony, posiadają rozdzielność majątkową. Do pisma skarżący dołączył: - wyciągi z rachunków bakowych żony (z okresu od 21 lutego 2013 r. do 20 maja 2013 r.), - kopię umowy kredytowej (z dnia [...] listopada 2005 r., udzielającej kredytu w kwocie 142 815, 74 zł , indeksowanego kursem CHF, przeznaczonego na pokrycie części kosztów zakupu nieruchomości mieszkalnej o pow. 140,80 m2, położonej w L., ul. [...]), - zaświadczenie z zakładu pracy żony skarżącego, z którego wynika, że pracuje na stanowisku nauczyciela na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony i w okresie od. 1 marca 2013 r. do 31 maja 2013 r. uzyskała wynagrodzenie netto 3340,84 zł, - zaświadczenie z urzędu pracy o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, - zaświadczenie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., że skarżący nie korzysta z pomocy tut. ośrodka i jego sytuacji rodzinna nie jest ośrodkowi znana. Rozpatrując przedmiotowy wniosek, zważono co następuje. Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na występującym z wnioskiem spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie warunek przyznania prawa pomocy, tj. wykazanie że spełnia się przesłanki uprawniające do zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, nie został przez skarżącego spełniony. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobowiązany jest do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty, aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Jak wynika z informacji i dokumentów nadesłanych przez skarżącego jest on osobą bezrobotną. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada jakiegokolwiek majątku. W rubryce dotyczącej osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym nie wskazał tych osób, jednak z całokształtu zgromadzonych dokumentów wynika, że skarżący ma żonę oraz półtorarocznego syna. Podał, że jedynym źródłem utrzymania jest dochód żony – jak wynika z zaświadczenia z zakładu pracy – w wysokości ok. 3300 zł netto. z informacji podanych przez skarżącego wynika, że po opłaceniu kosztów utrzymania mieszkania oraz kredytu pozostaje ok. 1550 zł, z czego ok. 500 zł przeznaczone jest na utrzymanie dziecka. Według oświadczenia skarżącego mógłby wyłącznie zażądać od żony środków na ustanowienie radcy prawnego, ale środki, które pozostają po poniesieniu ww. koniecznych opłat i kosztów, są zbyt niskie (tj. pozostaje 1000 zł na trzy osoby). W ocenie referendarza sądowego z nadesłanych przez skarżącego dokumentów, w szczególności z wyciągów z rachunków bankowych żony z okresu od 21 lutego 2013 r. do 20 maja 2013 r., nie wynika, aby nie był on w stanie wygospodarować kwoty niezbędnej do dochodzenia swoich praw w niniejszej sprawie. Podkreślić należy przy tym, że zgodnie z ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 5, poz. 59 ze zm.), oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Nadto, małżonkowie obowiązani są do wzajemnej pomocy przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenie osobiste ale i pieniężne. Żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (v. postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 5 maja 1967 r., I CZ 37/67, LexPolonica nr 322862), stąd wysokość osiąganych przez nią dochodów wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego żony skarżącego wynika, że saldo początkowe analizowanego okresu (w dniu 21 lutego 2013 r.) wynosiło 3 123,60 zł, zaś saldo końcowe (19 maja 2013 r.) wynosiło 2 771,86 zł i było to najniższe saldo w tym okresie. Natomiast po zaksięgowaniu wpłat zatytułowanych "pobory" w poszczególnych miesiącach zgromadzone środki na rachunku wynosiły: w dniu 1 marca 2013 r.: 5579,00 zł, w dniu 29 marca 2013 r.: 6282,52 zł, w dniu 29 kwietnia 2013 r.: 6332,18 zł. W ocenie referendarza sądowego powyższe wskazuje, że żona skarżącego ma zgromadzone na rachunku bankowym środki, umożliwiające poniesienie skarżącemu kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze należało uznać, że w niniejszej sprawie nie zachodzi wyjątkowy przypadek, uzasadniający przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika z własnych środków. Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.