IV SAB/Wa 183/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku w sprawie zakazu prowadzenia działalności produkcyjnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia 26 listopada 2012 r. skarżący zamieścił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, składając go na urzędowym formularzu. Z uzasadnienia wniosku i dołączonych do niego kserokopii dokumentów wynika, że wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, czworgiem ich małoletnich dzieci oraz matką i ojcem. Majątek stanowi dom o pow. 200 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego dla potrzeb podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Rodzice wnioskodawcy uzyskują emerytury rolnicze w wysokości po 992,93 zł brutto miesięcznie. Żona wnioskodawcy uzyskuje zasiłki rodzinne na czworo dzieci w łącznej wysokości 524,-zł. Na podstawie kserokopii zaświadczenia Wójta Gminy K. z dnia [...] września 2012 r. o dochodach rocznych osiągniętych w 2010 r. z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym położonym na terenie Gminy K. w łącznej wysokości 9.305,55 zł oraz kserokopii zaświadczenia Burmistrza R. z dnia [...] września 2012 r. o dochodzie rocznym z 2011 r. z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym w wysokości 2.958,53 zł ustalono, że roczny dochód z tytułu pracy w gospodarstwie rolnym uzyskany przez wnioskodawcę i jego żonę w 2011 r. wyniósł 12.264,08 zł (ok. 1022,-zł miesięcznie). Poza rachunkiem w Banku Spółdzielczym, na który przekazywane są zasiłki, wnioskodawca ani osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają innego konta bankowego. Wnioskodawca oraz pozostali domownicy nie posiadają oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca przestawił ponadto kserokopię faktury VAT za energię elektryczną za okres od 20 marca 2012 r. do 21 września 2012 r. na kwotę 779,06 zł oraz fakturę VAT z 21 czerwca 2012 r. za butlę gazu Propan-Butan na kwotę 150,-zł. Wnioskodawca oświadczył również, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu, uzyskiwane plony przeznaczane są jedynie na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Dodatkowo oświadczył, że jego obecny stan zdrowia nie pozwala mu na wykonywanie ciężkiej pracy na roli. Na powyższe okoliczności skarżący przedstawił szereg kserokopii dokumentów. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 25 stycznia 2013 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący, w piśmie z dnia 11 lutego 2013 r., wniósł sprzeciw, na skutek którego powyższe postanowienie referendarza sądowego utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Zarządzeniem z dnia 15 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Wezwanie powyższe, wraz z pouczeniem o treści art. 233 § 1 kk i stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania, zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 26 lutego 2013 r. Zatem siedmiodniowy termin do dokonania powyższej czynności bezskutecznie upłynął w dniu 5 marca 2013 r. Pomimo tego, do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia, skarżący nie wykonał wezwania Sądu, nadesłał jedynie w dniu 5 marca 2013 r. wniosek o wydłużenie terminu na dostarczenie wymaganych dokumentów wraz z kserokopią zwolnienia lekarskiego obejmującego niezdolność do pracy w okresie od dnia 15 lutego 2013 r. do dnia 16 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 252 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Stosownie do treści art. 255 tej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W myśl art. 245 § 1–3 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W świetle treści art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreśla, że przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie złożył żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazał zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a to oznacza, że jest on zobligowany do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Jeżeli strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W rozpoznawanej sprawie na podstawie wszystkich przedstawionych przez skarżącego kserokopii dokumentów i oświadczeń ustalono, że łączny dochód w gospodarstwie domowym uzyskiwany z tytułu emerytur rolniczych (Z. S. – 797,26 zł netto, J. S. 992,93 zł netto), zasiłków oraz pracy w gospodarstwie rolnym wynosi miesięcznie ok. 333,-zł netto. Należy mieć na uwadze, że skarżący jest właścicielem nieruchomości – domu, w którym mieszka o powierzchni 200 m² oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu), która, według skarżącego, nie przynosi dochodu, zaspakaja jedynie bieżące potrzeby rodziny. Skoro wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne, to może rozporządzać nim w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, bądź nierozważne rozporządzanie nim, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych. W takiej sytuacji strona powinna liczyć się z konsekwencjami swojego działania i z tym, że wpłynie to na ocenę jej zdolności do poniesienia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 18 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 110/10, LEX nr 591332 i postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12, LEX nr 1212289). Odnosząc się z kolei do stanu zdrowia wnioskodawcy należy stwierdzić, że załączone do wniosku kserokopie badań świadczą jedynie o tym, że cierpi on na pewne dolegliwości zdrowotne, leczy się i rehabilituje, a przedstawione przy wniosku zwolnienia lekarskie nie są aktualne, ponieważ dotyczą 2011 r., aktualna jest jedynie kserokopia zaświadczenia lekarskiego dołączona do wniosku z dnia 5 marca 2013 r. o przedłużenie terminu. Należy podkreślić, że ani w stosunku do wnioskodawcy, jak również w stosunku do jego żony nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Tym samym skoro prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez nich innych źródeł zarobkowania. Nadto należy zauważyć, że sytuacja majątkowa skarżącego i jego możliwości płatnicze były również przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w podobnym stanie faktycznym. Postanowieniami z dnia 18 września 2012 r. o sygn. akt: I OZ 678/12, I OZ 679/12 oraz I OZ 680/12 oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. I OZ 806/12 i z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 934/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia W. S. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie mu przez Sąd prawa pomocy, a to oznacza, że nie wykazano, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy. Wyjaśnić również należy, że nadesłany przez skarżącego w dniu 5 marca 2013 r. wniosek o wydłużenie terminu do dnia 31 marca 2013 r. na złożenie dodatkowych dokumentów źródłowych niezbędnych do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy nie może być uwzględniony i przez Sąd skrócony lub przedłużony zakreślony w wezwaniu termin, bowiem zakreślony termin na uzupełnienie braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 257 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest terminem ustawowym wynikającym z treści art. 49 § 1 tej ustawy, albowiem przepis art. 257 powołanej ustawy należy rozpatrywać w związku z przepisami art. 49 § 1 i § 3 powyższej ustawy. Nadto również wyjaśnić należy, że zarówno wniosek o przedłużenie terminu, jak i wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wywołują ujemnych skutków prawnych, o jakich mowa w art. 88 powołanej ustawy, bowiem ustawodawca nie ograniczył wielokrotności składania tego rodzaju wniosków i wniosek taki o przyznanie prawa pomocy skarżący będzie mógł złożyć ponownie. Jednocześnie, stosownie do treści art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowienia niekończące postępowania w sprawie, a zatem również i postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Ustawodawca nie ograniczył zatem możliwości wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy w danej sprawie. Jednakże, jak wskazuje powołany art. 165, odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy – przy ewentualnym rozpatrywaniu kolejnego wniosku – możliwa jest wyłącznie po zmianie okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Zatem ewentualnie składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona winna przedstawić nowe, istotne okoliczności, które mogą mieć wpływ na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Brak wskazania takich okoliczności, przy ponownym złożeniu wniosku, powoduje, że raz już dokonana, w stosownym i prawomocnym postanowieniu Sądu, ocena możliwości płatniczych strony, pozostaje nadal aktualna. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.