IV SAB/Wa 197/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. L. i M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. L. i M. L. na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z 12 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. L. i M. L. na bezczynność Wojewody [...] polegającą na nierozpatrzeniu wniosku o uznanie ich za repatriantów. Skarżący wnieśli o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, a także zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczeń złożonych przez skarżących na urzędowych formularzach (PPf) wynika, że B. L. wraz z synem M. prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem dochodów skarżących jest renta w wysokości 790 zł miesięcznie przyznana M. L. z tytułu utraty zdrowia w wyniku wypadku samochodowego. Skarżący są współwłaścicielami mieszkania o pow. 71,76 m2 położonego w S. (woj. [...]), ale mieszkają na działce położonej na terenie ogrodów działkowych w W. Uzyskiwana renta w całości pochłania wydatki na zakupów leków M. W dniu 14 maja 2015 r. B. L. złożyła do akt sprawy zaświadczenie wystawione przez [...] S.A. o posiadaniu rachunku bankowego. Wynika z niego, że skarżąca jest posiadaczką rachunku oszczędnościowego w EUR oraz trzech rachunków oszczędnościowych w PLN. Na dzień wystawienia zaświadczenia saldo rachunku oszczędnościowego Premium wyniosło 160.480,81 zł. Ponadto na wezwanie referendarza sądowego, B. L. oświadczyła, że jest użytkownikiem trzech działek na terenie ogrodów działkowych w W. Prawa do tych działek skarżąca nabyła za pieniądze, które uzyskała ze sprzedaży nieruchomości na [...]. W kwietniu i maju bieżącego roku nie uzyskała żadnego dochodu z działek. Jednocześnie wskazała, że nie jest właścicielem, ani posiadaczem nieruchomości gruntowych. Z kolei M. L., poza rentą w wysokości 790 zł, nie uzyskuje innego dochodu. Ponadto skarżący dołączyli do akt kartę pobytu M. L. w szpitalu w 2001 r., a także dokumentację w sprawie podatku od nieruchomości. Do powyższych oświadczeń skarżący załączyli wyciągi z dwóch rachunków bankowych posiadanych przez B. L. w [...] (nr [...] i [...]) za miesiące luty, marzec, kwiecień i maj 2015 r. oraz kserokopię odpisu zwykłego księgi wieczystej dla ww. mieszkania. Referendarz sądowy postanowieniem z 3 czerwca 2015 r. odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie zostało doręczone stronie 15 czerwca 2015 r. Skarżący w dniu 18 czerwca 2015 r. wnieśli sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie podnieśli m.in., że: - przedstawili "wystarczające dokumenty z kont bankowych", - prawo do działek B. L. nabyła z przepisów ustawy, a za pieniądze ze sprzedaży nieruchomości na [...] nabyła od poprzedników działek to co się na nich znajdowało: domek, altankę etc. - M. L. "nie jest w stanie wykonywać zarobkowania jakie czynił przed wypadkiem". Do sprzeciwu skarżący dołączyli wyciągi z rachunków bankowych: - nr [...] datowany na dzień 31 stycznia 2015 r. - nr [...] datowany na dzień 28 lutego 2015 r, 30 stycznia 2015 r. i 30 kwietnia 2015 r. - nr [...] datowany na dzień 30 kwietnia 2015 r., 30 maja 2015 r. i 17 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej również "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że B. L. i M. L. wnieśli w terminie sprzeciw od postanowienia z 3 czerwca 2015 r. Sprzeciw nie zawiera braków skutkujących jego odrzuceniem. Oznacza to, że postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd. W pierwszej kolejności należy wskazać, że na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Prawo pomocy jest natomiast instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowieniem adwokata, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie pozwala sądowi rozpoznającemu wniosek, dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób spójny i nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest uzasadnione dopiero wówczas gdy posiadane przez stronę środki i dobra pozwalają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W praktyce oznacza to, że prawo pomocy udzielane jest osobom nieposiadającym żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc osobom żyjącym w ubóstwie, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania, wiązałaby się z pozbawieniem środków koniecznego utrzymania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanego wniosku B. L. i M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W oparciu o złożone oświadczenia i dokumenty Sąd ustalił, że B. L. i M. L. wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Stałym źródłem ich dochodu jest renta przyznana M. L. z powodu częściowej utraty zdolności do pracy oraz na zwiększone potrzeby w łącznej wysokości 790 zł. Renta wypłacana jest miesięcznie przez [...] S.A. [...]. M. L. nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Skarżący są współwłaścicielami mieszkania o pow. 71,76 m2 położonym w S. [...] (woj. [...]), ale mieszkają na działce w W. B. L. oświadczyła, że użytkuje trzy działki położone na terenie ogrodów działkowych w W. Z działek tych w miesiącach kwiecień i maj 2015 r. nie uzyskała żadnego dochodu. Ze złożonych wyciągów rachunków bankowych posiadanych przez B. L. wynika, że na jednym z nich ([...]) saldo na dzień 22 maja 2015 r. wyniosło 154 480,81 zł. Sądowi z urzędu wiadomym jest (z akt sprawy o sygn. akt IV SA/Wa 1675/14), że M. L. otrzymał łącznie kwotę 300 000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną wskutek wypadku komunikacyjnego. Skarżący określając wydatki ponoszone miesięcznie wskazali, że renta w całości pochłania koszty zakupów leków M. Z oświadczenia złożonego do sprawy o sygn. akt IV SA/Wa 1675/14 (k.187) wynika natomiast, że wydatki skarżących wynoszą miesięcznie ok. 995 zł, do których zalicza się: zakup lekarstw - 400 zł, żywność - 200 zł, gaz - 55 zł, prąd – ok.100 zł, oraz na pozostałe wydatki, w tym zakup nasion, ubrań, drewna na opał, środków czystości ok. 240 zł. W cenie Sądu przedstawiona sytuacja majątkowa i rodzinna skarżących – choć przedstawiona niewyczerpująco – pozwala stwierdzić, że skarżący nie spełniają przesłanek uzasadniających przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący mają zapewnione podstawowe warunki do życia - są współwłaścicielami mieszkania, mają, niewielkie, ale stałe źródło dochodu i zgromadzone środki na rachunkach bankowych. Użytkują trzy działki w ogrodach działkowych, które zgodnie z oświadczeniem złożonym przy sprawie IV SA/Wa 1675/14 przynoszą sezonowo dochody. Sytuacja finansowa skarżących pozwala im zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe bez pomocy innych osób czy instytucji. Zgodnie natomiast ze stanowiskiem wielokrotnie wyrażanym zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie, które Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1022/07; z 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10; z 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12; orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571). Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że sytuacja skarżących nie wskazuje na to, aby nie byli w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwłaszcza, że na etapie postępowania sądowego obydwoje skarżący uiścili należny wpis sądowy (po 100 zł każdy). Sąd pragnie zauważyć, że skarżący dysponują środkami pochodzącymi z wypłaty odszkodowania za wypadek komunikacyjny jakiemu uległ M. L. Jak wynika z nadesłanych wyciągów skarżąca B. L. wypłaciła z [...] kwoty: 5300 zł w lutym 2015 r.; 4900 zł w marcu 2015 r.; 10950 zł w kwietniu 2015 r. oraz 11400 zł w maju 2015 r. Jednocześnie skarżąca nie wyjaśniła na co środki te zostały wydatkowane, np. że pokryto z nich koszty leczenia M. L. Oczywistym jest, że skarżący dowolnie dysponują posiadanymi środkami finansowymi. Jednakże podejmowane przez niech decyzje w tym zakresie, nie mogą pozostawać bez wpływu na ocenę Sądu przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy, a ta pozwala stwierdzić, że skarżący dysponują środkami z których możliwe jest poniesienie ciężarów finansowych związanych z prowadzonym postępowaniem. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy B. L. i M. L. i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.