IV SAB/Wa 365/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. B. na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie udzielenia pomocy w ochronie wolności i praw postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 14 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Z. B. (dalej: "skarżącego") na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie udzielenia pomocy w ochronie wolności i praw. Po doręczeniu skarżącemu w dniu 21 listopada 2016 r. odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi, złożył on w dniu 24 listopada 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniósł, m. in., że utrzymuje się z 0,58 ha gruntu ornego obsiewanego zbożem, który obecnie zalany jest wodą w związku z nieusunięciem skutków powodzi z 2010 r. Stwierdził, że nie pracuje zawodowo, nie posiada prawa do emerytury i renty z winy Rzecznika Praw Obywatelskich,. Nie uzyskuje dochodów. Oświadczył, że środki na utrzymanie pożycza od prywatnych osób. Wskazał, że wydatki na średnim poziomie jeżeli chodzi o utrzymanie, zaś inne wydatki są "ogromne celem pobudzenia zniszczonego majątku w całości". Kupuje lekarstwa bez recepty, bowiem od 2004 r. nie jest ubezpieczony. Podniósł, że opłaty za energię elektryczną pokrywa z pożyczonym pieniędzy oraz stwierdził: "Opał częściowo swój, szambo, woda w gruncie rzeczy mam swoje bo nie podłączam do kanalizacji z powodu braku środków". Skarżący wskazał, że posiada dom o pow. 90 m2 w tym mieszkanie o pow. ok. 12 m2 oraz nieruchomość rolną o pow., 0.58 ha. Zarządzeniem z dnia 7 grudnia 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę: a) do złożenia oświadczenia w sprawie wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne i źródeł ich pokrycia oraz źródeł jego utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności do wyjaśnienia: - czy skarżący otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, a jeżeli tak to jakie i ewentualnie w jakiej wysokości, - czy skarżący korzysta z pomocy finansowej lub rzeczowej rodziny, a jeżeli tak to z jakiej i ewentualnie w jakiej wysokości; b) do nadesłania zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej; c) do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie do złożenia oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych;. W piśmie z dnia 11 stycznia 2017 r. skarżący podniósł, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest prawidłowo wypełniony i pytań w tym zakresie skarżący nie rozumie. Wyjaśnił ponadto, że u Rzecznika Praw Obywatelskich jest ok. 20 000 kartek do przeczytania i tam znajduje się wiarygodna odpowiedź na zadane pytania a zarazem potwierdzenie informacji zawartych w oświadczeniu majątkowym. Zdaniem skarżącego to Sąd ma obowiązek znalezienia stosownych dokumentów, bądź zwrócenia się tam, gdzie dane dokumenty się znajdują z żądaniem sporządzenia uwierzytelnionego odpisu tego dokumentu, "zamiast nękać stronę (skarżącego) i narażać go na koszta". Odnosząc się do wezwania do nadesłania zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika gminnej pomocy społecznej, skarżący stwierdził, że kwestia ta jest opisana w oświadczeniu majątkowym skarżącego. Również co do wezwania w zakresie nadesłania wyciągów bankowych, skarżący wniósł o zapoznanie się z oświadczeniem majątkowym. Rozpoznając wniosek, zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W rozpatrywanej sprawie skarżący we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wskazał, że nie posiada rodziny, nie uzyskuje żadnych dochodów, poza domem i nieruchomością rolną o pow. 0,58 ha nie posiada majątku. Skarżący oświadczył także, że utrzymuje się "z gruntu rolnego obsiewanego zbożem", pożycza pieniądze od znajomych. Podał także, że wydatki na utrzymanie kształtują na średnim poziomie, zaś ogromne w zakresie "pobudzenia zniszczonego majątku w całości". W tej sytuacji uzasadnione było wezwanie skarżącego do uzupełnienia wniosku w szczególności poprzez wskazanie źródeł utrzymania w tym złożenie oświadczeń kto i w jakiej formie pomaga (finansowo, rzeczowo) skarżącemu. Nadesłane oświadczenie z dnia 11 stycznia 2017 r. w żaden sposób nie wyjaśnia w jaki sposób i z jakich środków wnioskodawca pokrywa wydatki na utrzymanie konieczne. Zdaniem skarżącego w sposób wystarczający wykazał on swoją sytuację majątkową w oświadczeniu zawartym na urzędowym formularzu PPF, a w razie wątpliwości to sąd powinien sam szukać dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego, skoro ma wątpliwości w tym względzie. Odnosząc się do powyższego wyjaśnić należy, że to wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości wykonywać wezwania do uzupełnienia wniosku. Stosownie bowiem do cytowanych wyżej przepisów –art. 246 § 1, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Jeżeli wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawia oświadczeń czy dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje, z jakiego źródła te środki pochodzą i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, to należy uznać, że nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). W rozpoznawanej sprawie wobec nieprzedłożenia dokumentów i informacji pozwalających na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie sposób uznać, że wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.