IV SAB/Wa 61/20

Warszawa, 24 marca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka (spr.) Sędzia SO del. Aleksandra Westra Sędzia WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym 24 marca 2020 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta [...] na bezczynność Ministra Finansów w przedmiocie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy 1. stwierdza, że Minister Finansów dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Finansów z [...] kwietnia 2008 r. znak [...], 2. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. zasądza od Ministra Finansów na rzecz Prezydenta Miasta [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1 U Z A S A D N I E N I E Prezydent Miasta [...], jako reprezentant Skarbu Państwa, pismem z 17 grudnia 2019 r. (data wpływu do organu) wniósł skargę na bezczynność Ministra Finansów w prowadzeniu postepowania w sprawie prowadzonej pod znakiem [...] i wniósł o: stwierdzenie, że w postępowaniu prowadzonym przez Ministra Finansów pod znakiem [...] doszło do bezczynności lub przewlekłego prowadzenia sprawy przez organ, zobowiązanie Ministra Finansów do bezzwłocznego wydania decyzji w sprawie prowadzonej pod znakiem [...] dotyczącej przejścia współwłasności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 120 p.p.s.a. rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zasądzenie od na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że [...] kwietnia 2008 r. Minister Finansów wydał decyzję znak [...] w sprawie zastosowania do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, stwierdzającą przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Postanowieniem z [...] czerwca 2008 r. przedłużył na okres jednego miesiąca termin postępowania odwoławczego w tej sprawie, wszczętego na skutek wniosku M. K. (nabywczyni nieruchomości); przedłużenie Minister umotywował oczekiwaniem na potwierdzenie odbioru decyzji z [...] kwietnia 2008 r. przez te strony postępowania, które zamieszkiwały w [...]. Postanowieniem z [...] lipca 2008 r. Minister Finansów po raz kolejny przedłużył postępowanie (również na okres jednego miesiąca), po raz kolejny motywując ten krok oczekiwaniem na potwierdzenie odbioru decyzji oraz rozstrzygnięcie reklamacji, złożonej w stosunku do Poczty Polskiej. Żadne kolejne informacje o postępach w sprawie nie zostały przez Ministerstwo Finansów przekazane. Pismem z dnia 20 września 2018 r. Minister Finansów zawiadomił o ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej decyzją z [...] kwietnia 2008 r. Pismem z 11 października 2018 r. Minister Finansów wniósł do Sądu Rejonowego dla [...] o wpisanie w dziale III księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości ostrzeżenia o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym przeciwko prawu własności M. K. na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...]. Postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. sygn. [...] sąd umorzył postępowanie w tej sprawie m. in. z powodu nie załączenia do wniosku dokumentu mogącego być podstawą ujawnienia ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu. Do chwili obecnej skarżący nie został powiadomiony o dalszych czynnościach podjętych w sprawie. Jak z powyższego wynika, ponowne rozpatrywanie sprawy zakończonej wydaną decyzją z [...] kwietnia 2008 r. trwa już jedenaście lat. Przyczyny, które uzasadniałyby niezałatwienie sprawy w terminie wynikającym z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie zostały podane przez organ ją prowadzący. Zważywszy na posiadanie pełnej dokumentacji przez organ prowadzący sprawę, dalsze jej prowadzenie i szybkie zakończenie nie powinno napotykać przeszkód. Skarżący wskazał, że w dniu 8 listopada 2019 r., działając na podstawie art. 37 § 1 k.p.a., skierował do organu wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ potwierdził, że decyzją z [...] kwietnia 2008 r. Minister Finansów stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...] kw [...] i [...] kw [...] stanowiących własność [...] sp. z o.o. i M. K. Wnioskiem z 21 kwietnia 2008 r. M. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej ww. decyzją z [...] kwietnia 2008 r., w zakresie dotyczącym nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Niezależnie od powyższego, wnioskiem z 24 kwietnia 2008 r. [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] wystąpiła z wnioskiem remonstracyjnym od ww. decyzji Ministra Finansów z [...] kwietnia 2008 r., w części dotyczącej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Postanowieniem z [...] czerwca 2008 r. oraz następnie postanowieniem z [...] lipca 2008 r., Minister Finansów na zasadzie art. 36 § 1 k.p.a. przedłużył na okres 1 miesiąca, termin załatwienia ww. wniosków remonstracyjnych, z uwagi na oczekiwanie na potwierdzenie odbioru decyzji z [...] kwietnia 2008 r. przez strony mające miejsce zamieszkania w [...]. Mając powyższe na uwadze, należy podnieść, że organ zainicjował w tamtym czasie postępowanie reklamacyjne na Poczcie Polskiej - Centrum Poczty-Oddział Rejonowy [...], z uwagi na niedoręczenie ww. decyzji do jednej ze stron tego postępowania – S. L. Pismem z 12 września 2008 r. ww. operator pocztowy poinformował, iż przesyłka skierowana do ww. osoby zaginęła na terenie kraju przeznaczenia, tj. [...]. Pismem z 20 września 2018 r. skierowanym do S. L., Minister Finansów poinformował ją o wydanym rozstrzygnięciu w sprawie, jak również w załączeniu tego pisma przesłał potwierdzoną za zgodność z oryginałem jego kopię. Z kolei pismem z 20 września 2018 r. Organ prowadzący postępowanie w II instancji, na podstawie art. 131 k.p.a., zawiadomił jego strony, że M. K. oraz [...] Sp. z o. o., zwrócili się do Ministra Finansów, stosownie do art. 127 § 3 k.p.a., z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Finansów z [...] kwietnia 2008 r. Minister Finansów pismem z 11 października 2018 r. wniósł do Sądu Rejonowego dla [...] w [...], na podstawie art. 36 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2017 r. poz. 1007, z późn. zm.) o wpis ostrzeżenia o niezgodności stanu księgi wieczystej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], nr KW [...], z rzeczywistym stanem prawnym. Postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla [...] w [...] umorzył postępowanie w przedmiocie ww. wniosku. Zawiadomieniem z 11 września 2019 r., Minister Finansów działając na zasadzie art. 36 § 1 k.p.a., wskazał dzień 31 grudnia 2019 r. jako nowy termin zakończenia postępowania administracyjnego z wniosków M. K. oraz [...] Sp. z o. o. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Finansów z [...] kwietnia 2008 r. W uzasadnieniu ww. zawiadomienia wskazano, że postępowanie zostaje przedłużone z uwagi na zaistniałą konieczność pogłębionej analizy obszernego materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie w celu sporządzenia rozstrzygnięcia. W dniu 8 listopada 2019 r. wpłynęło do Ministerstwa Finansów wezwanie Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta [...] do usunięcia naruszenia prawa polegającego na niewydaniu decyzji. Zawiadomieniem z 19 grudnia 2019 r. Minister Finansów zawiadomił strony o zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie. Jednocześnie, mając na uwadze art. 10 § 1 i art. 73 § 1-2 k.p.a., organ poinformował uczestników postępowania o przysługującym prawie do zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się przed podjęciem rozstrzygnięcia w sprawie. Decyzją z [...] stycznia 2020 r., znak: [...], Minister Finansów działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylił w całości decyzję własną z [...] kwietnia 2008 r., znak: [...], stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...] kw [...] i [...] kw [...] stanowiących własność [...] sp. z o.o. i M. K. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Ministrowi Finansów orzekającemu w pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W przypadku skargi na bezczynność i przewlekłość postępowania, jej wniesienie dopuszczalne jest wówczas, gdy strona wyczerpała tryb przewidziany w art. 37 § 1 K.p.a. Stosownie do art. 37 K.p.a. na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a. lub przepisach szczególnych ustalonym w myśl art. 36 K.p.a., ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność), lub postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość) stronie służy ponaglenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu – do organu prowadzącego postępowanie. Wniesiona skarga jest dopuszczalna, gdyż skarżący dopełnił wymogu formalnego wyczerpania środków zaskarżenia przed jej złożeniem, składając w piśmie z dnia 8 listopada 2019r., w trybie art. 37 K.p.a., ponaglenie. Organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 K.p.a.). Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.). Stosownie do treści art. 35 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 K.p.a.). W myśl natomiast art. 36 § 1 K.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 K.p.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten - mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności wskazanej w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 1031/12 orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Dla stwierdzenia stanu bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta była zawiniona przez organ, czy też nie. W niniejszej sprawie, jak wynika z przedstawionych Sądowi akt, Minister Finansów decyzją z [...] kwietnia 2008 r. stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...] kw [...] i [...] kw [...] stanowiących własność [...] sp. z o.o. i M. K. M. K. i [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] złożyły wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją z [...] kwietnia 2008 r. Postanowieniem z [...] czerwca 2008 r., a następnie postanowieniem z [...] lipca 2008 r., Minister Finansów na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. przedłużył na okres 1 miesiąca, termin załatwienia ww. wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwagi na oczekiwanie na potwierdzenie odbioru decyzji z [...] kwietnia 2008 r. przez strony mające miejsce zamieszkania w [...]. Jednej ze stron postępowania decyzja nie została doręczona, pismem z 12 września 2008 r. operator pocztowy poinformował, iż przesyłka zaginęła na terenie kraju przeznaczenia, tj. [...]. Dopiero pismem z 20 września 2018 r. skierowanym do S. L., Minister Finansów poinformował ją o wydanym rozstrzygnięciu w sprawie, jak również w załączeniu tego pisma przesłał potwierdzoną za zgodność z oryginałem jego kopię. Zawiadomieniem z 11 września 2019 r., Minister Finansów działając na zasadzie art. 36 § 1 k.p.a., wskazał dzień 31 grudnia 2019 r. jako nowy termin zakończenia postępowania administracyjnego z wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Finansów z [...] kwietnia 2008 r. W uzasadnieniu wskazano, że postępowanie zostaje przedłużone z uwagi na zaistniałą konieczność pogłębionej analizy obszernego materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie w celu sporządzenia rozstrzygnięcia. Zawiadomieniem z 19 grudnia 2019 r. Minister Finansów zawiadomił strony o zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie. Decyzją z [...] stycznia 2020 r., znak: [...], Minister Finansów działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylił w całości decyzję własną z [...] kwietnia 2008 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Ministrowi Finansów orzekającemu w pierwszej instancji. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że organ od października 2008 r. do 20 września 2018 r. nie podjął żadnych czynności zmierzających do załatwienia sprawy zgodnie z terminem określonym w art. 35 K.p.a. co wskazuje że dopuścił się bezczynności. Zdaniem Sądu takie postępowanie organu było pozbawione uzasadnienia i sprzeczne z zasadą szybkości postępowania wyrażoną w art. 12 K.p.a., a także podważa wyrażoną w art. 8 K.p.a. zasadę prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa. Zdaniem Sądu organ winien niezwłocznie podejmować czynności mające na celu załatwienie sprawy, a nie dopuszczać do bezczynności trwającej 10 lat. Organ bez wątpienia naruszył zatem kodeksowe reguły terminowego załatwiania sprawy wobec tego zarzut bezczynności organu przy rozpoznawaniu sprawy należało uznać za w pełni uzasadniony. Zdaniem Sądu, w przypadku załatwienia sprawy przez organ przed wydaniem wyroku (jak w niniejszej sprawie) w razie uznania skargi na bezczynność lub przewlekłość za zasadną, w miejsce zobowiązania do wydania aktu (art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), Sąd stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). W takim przypadku, w stanie prawnym obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., zbędne jest umarzanie postępowania w części dotyczącej zobowiązania organu do wydania rozstrzygnięcia (por. np. wyroki NSA z 4 listopada 2016 r., I OSK 1621/16; z 21 kwietnia 2017 r., I OSK 2242/16; 19 maja 2017 r., I OSK 2689/16; wyrok NSA z 24 stycznia 2019 r., I GSK 3149/18; wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 lipca 2018 r., II SAB/Wa 34/18 - CBOSA; por. np. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, V wyd., Warszawa 2017, Nb 10 do art. 149 oraz A. Kabat, Komentarz do art.149 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami, teza 2, LEX 2016). Dlatego też Sąd w punkcie I wyroku stwierdził, że Minister Finansów dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tegoż organu z [...] kwietnia 2008 r. znak [...]. Przystępując do oceny, czy bezczynność organu miała charakter rażący, wskazać należy, że zgodnie z orzecznictwem za rażące naruszeniem prawa uznaje się stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kontrolowane postępowanie organ odwoławczy prowadził w sposób nieefektywny nie podejmując żadnych czynności procesowych w okresie od października 2008 r. do 20 września 2018 r. Ponadto organ nie wywiązał się z obowiązków wynikających z art. 36 K.p.a., bowiem nie informował stron o przyczynach tak długiej przerwy w prowadzonym postępowaniu. W ocenie Sądu praktyki takie są niedopuszczalne. W konsekwencji powyższego, zdaniem Sądu zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Ministra Finansów i uznanie, że bezczynność organu w prowadzeniu postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 35 oraz art. 36 K.p.a. oraz podstawowych zasad postępowania administracyjnego, a zwłaszcza tych wynikających z art. 8, art. 12 K.p.a. Wobec powyższego, na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie II wyroku. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, § 1a oraz 119 pkt 4 P.p.s.a. orzekł jak w pkt I-II sentencji wyroku. O kosztach postępowania (pkt III sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. ----------------------- 8