IV SO/Wa 2/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Kaja Angerman, , po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. B. od postanowienia referendarza sądowego z 20 września 2017 r., sygn. akt IV SO/Wa 2/17, odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 września 2017 r. Z. B. (dalej zwany "wnioskodawcą") złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, do skargi na bezczynność Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Najwyższego w przedmiocie rozpoznania jego wniosku z dnia 24 września 2016 r. (zarejestrowanej pod sygn. akt IV SAB/WA 30/17). We wniosku oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe oraz posiada dom o powierzchni ok. 90 m2, w tym mieszkanie o powierzchni ok. 12 m2 i nieruchomość rolną o powierzchni 0,58 ha. Wskazał również, iż nie posiada oszczędności oraz wartościowych przedmiotów. Ponadto wyjaśnił, że nie pracuje zawodowo, zatem nie osiąga dochodów i z tego względu nie składa rocznego rozliczenia podatkowego PIT i jednocześnie nie otrzymuje żadnych zapomóg. W uzasadnieniu wniosku podał, że ponosi wydatki "jak każdy na średnim poziomie utrzymania", rachunki za energię elektryczną opłaca z opóźnieniem, natomiast "zadłużenie ma ogromne, gdyż pożycza pieniądze od osób prywatnych w taki sposób, że pożyczone od jednego oddaje drugiemu". Od 2004 r. nie jest ubezpieczony, a leki kupuje bez recepty. Wnioskodawca zarządzeniem z dnia 6 lutego 2017 r. został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku przez nadesłanie dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową przez nadesłanie: 1) szczegółowego oświadczenia o źródłach utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania – w szczególności do wyjaśnienia skąd czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, skoro w rubryce 10 wniosku o przyznanie prawa pomocy podał "nie dotyczy", 2) wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie (jeżeli wnioskodawca nie posiada rachunków bakowych, należy złożyć stosowne oświadczenie), 3) kopii faktur i rachunków dotyczących wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie (utrzymanie mieszkania, pożywienia, zakup leków, środków czystości itp.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca wskazał, iż prawidłowo wypełnił oświadczenie majątkowe we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż nie dysponuje żadnymi dochodami, a utrzymuje się za pożyczone pieniądze. Jednocześnie wyjaśnił, że przyznano mu obecnie świadczenie emerytalne w kwocie 1000 zł, które zostało zajęte przez komornika i wierzycieli. Ponadto oświadczył, iż nie posiada rachunków bankowych, kopii faktur oraz paragonów, poza fakturą za prąd (której nie przedstawił z uwagi na brak zalegania z opłatą). Postanowieniem z 20 września 2017 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie wobec niepełnego przedstawienia sytuacji majątkowej i dochodów. W sprzeciwie, złożonym w ustawowym terminie od powyższego postanowienia, wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że organ musi ponieść konsekwencje zaniechania w rozpoznaniu jego sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017, poz. 1369 z późn. zm. dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W świetle powyższego szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07; z 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FZ 162/17). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa (por. postanowienia NSA z 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, przedstawiając, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne, układające się w logiczną całość, oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady oraz okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie prawidłowo ustalił, że brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku. Wnioskodawca we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że jego wydatki kształtują się na średnim poziomie jeżeli chodzi o utrzymanie, zaś zadłużenie ma ogromne. Wskazał, że jest właścicielem domu o pow. 90 m2, w tym mieszkania ok. 12 m2, posiada również nieruchomość rolną o pow. 0,58 ha, którą obsiewa zbożem, ale na skutek powodzi jest nieużytkowana. Ponadto z uwagi na brak zatrudnienia nie jest ubezpieczony i kupuje leki bez recepty. W uzupełnieniu wniosku nie przedstawił żadnych dokumentów źródłowych, a jedynie złożył oświadczenie, że obecnie utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości 1.000 zł, które zajmuje komornik i wierzyciele. Natomiast faktury za prąd nie nadesłał z uwagi na niezaleganie z jej opłatą. Zdaniem Sądu oświadczenia wnioskodawcy mogłyby wskazywać na jego trudną sytuację majątkową. Jednakże, mimo wezwania referendarza sądowego, nie uprawdopodobnił swoich oświadczeń w jakichkolwiek sposób. Podane przez niego informacje nie pozwalają zatem na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Skoro wnioskodawca powołuje się na ogromne zadłużenie, sugeruje zajęcie komornicze jego świadczenia emerytalnego, to nie powinno być problemu z udokumentowaniem tych faktów. Ponadto oświadczył, że nie zbiera paragonów, niemniej jednak nie powinien mieć żadnych problemów z przedstawieniem przesyłanych mu rachunków za prąd czy też gaz, które choć w minimalnym stopniu pozwoliłyby zestawić koszty jego utrzymania z dochodami. Tymczasem wnioskodawca oświadczył, że zarówno wydatków, jak i zadłużenia nie jest w stanie wykazać, ani udokumentować. Wobec tego stwierdzić należy, że wnioskodawca nie ujawnił wszystkich danych dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej, czym pozbawił Sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jego gospodarstwa domowego. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów strony i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie. Dopiero zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy stronę stać na poniesienie kosztów sądowych. W konsekwencji nie można uznać, iż wnioskodawca przedstawił wiarygodne oświadczenia, a tym samym określić jogo rzeczywistych możliwości płatniczych. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Stosownie bowiem do art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne (nie budzące wątpliwości) dane o jej stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. Z powyższych przyczyn, w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza zatem art. 246 § 1 p.p.s.a., bowiem wnioskodawca nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.