IV SO/Wa 24/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z wniosku Z. R. o wymierzenie grzywny Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za nieprzekazanie skargi z dnia 11 kwietnia 2014 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt IV SO/Wa 24/14 odrzucił wniosek Z. R. o wymierzenie grzywny Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za nieprzekazanie skargi z dnia 11 kwietnia 2014 r. W piśmie z dnia 28 lipca 2014 r. skarżący wniósł zażalenie na powołane postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Do zażalenia dołączył złożony na urzędowym formularzu wniosek z dnia 28 lipca 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia rzecznika patentowego oraz kopię złożonego w zwykłej formie w biurze podawczym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że jest bezrobotny i nie osiąga żadnego dochodu. Wskazał, że jest zmuszony głodować i ma "zadłużenie na kontach". Jako posiadany majątek wykazał mieszkanie kwaterunkowe o powierzchni 25,30 m2. W uzasadnieniu zażalenia z dnia 28 lipca 2014 r. Z. R. wywiódł, że jest osobą samotną, prowadzącą indywidualne gospodarstwo domowe. Podał, że w ostatnich trzech miesiącach, a także w ubiegłych latach, nigdzie nie pracował i nie posiada dochodów z pracy, alimentów, renty, czy zasiłku, jest zmuszony głodować. W listopadzie 2013 r. otrzymał jednorazowe stypendium z powiatowego urzędu pracy w wysokości 988 zł. Skarżący oświadczył, że nie ma zasobów pieniężnych, wartościowych przedmiotów, ani nieruchomości. Wskazał, że czynsz za mieszkanie wynosi 488 zł, opłaty za gaz i energię elektryczną średnio 100 zł miesięcznie. Oświadczył, że należność za żywność i leki ustala na kwotę 6.000 zł miesięcznie. Stwierdził, że takiej sumy dochodu został pozbawiony i powstało zadłużenie na jego koncie w gminie w wysokości 2.000.000 zł, którego ta domaga się od niego w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto stwierdził, że mocą art. 239 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest zwolniony w przedmiotowej sprawie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Ponieważ oświadczenie strony było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 27 sierpnia 2014 r. wezwano ją do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz oświadczeń, potwierdzających jej stan majątkowy, dochody i stan rodzinny, to jest: 1. do nadesłania zaświadczenia o sytuacji rodzinnej, wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy; 2. do nadesłania zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; 3. do wskazania aktualnych źródeł utrzymania, w szczególności do wyjaśnienia, z czego skarżący pokrywa bieżące wydatki koniecznego utrzymania, skoro jak oświadcza od kilku lat jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku; 4. do złożenia oświadczenia, czy w celu pokrycia kosztów utrzymania koniecznego korzysta on z pomocy instytucji finansowych, ewentualnie osób trzecich; 5. do złożenia oświadczenia o wysokości wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym ze wskazaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości; 6. do nadesłania dokumentów potwierdzających zadłużenie skarżącego z tytułu zaległych opłat (np. zawiadomienia o wszczęciu egzekucji). Ponadto wezwano skarżącego do złożenia wyjaśnień, w jakim celu wnosi o ustanowienie rzecznika patentowego, wyjaśniając zarazem, w jakich sprawach rzecznik patentowy uprawniony jest do świadczenia pomocy prawnej. Opisane wezwanie doręczono stronie w dniu 2 września 2014 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 56 akt sprawy). W odpowiedzi, w piśmie z dnia 2 września 2014 r. oznaczonym jako "skarga", Z. R. oświadczył, że: 1. nie posiada dochodów, ani innej pomocy z gminy i od osób trzecich, więc nie może doręczyć żadnego zaświadczenia z [...]; 2. ostatni dochód, jaki otrzymał, było to jednorazowe stypendium z PUP w listopadzie 2013 r. w kwocie 988 zł brutto (skarżący oświadczył przy tym, że jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy [...] od 3 czerwca 2014 r. bez prawa do zasiłku na tę chwilę); 3. nie ma możliwości pokrycia jakichkolwiek wydatków na bieżące potrzeby i jest zmuszony głodować, a na kontach wierzycieli powstało zadłużenie, którego nie jest w stanie spłacić pomimo postępowania komorniczego; 4. nie ma znikąd pomocy i nie otrzymuje żadnego finansowego wsparcia, nie otrzymuje rent, alimentów, zasiłków, gdyż odmawia podpisania wywiadu środowiskowego, w którym Prezydent W. dążyć ma do wymuszenia na skarżącym podjęcia zobowiązań, nie gwarantując na ich realizację żadnych środków pieniężnych; 5. czynsz miesięcznie wynosi 500 zł, gaz miesięcznie – 100 zł, energia elektryczna – 100 zł, wyżywienie miesięcznie 6.000 zł, leczenie miesięcznie – 6.000 zł, zadłużenie zaś wynosi 2.000.000 zł – skarżący jest zmuszony głodować. Z. R. stwierdził ponadto, że nie ma obowiązku doręczania dokumentów prywatnych, które potwierdzałyby zadłużenie. Jak wskazał, oświadczenie w tej mierze jest jedynym i dozwolonym prawem żądaniem, jakiego Sąd może się od niego domagać. W przeświadczeniu skarżącego, jest on szykanowany i narażany na niepotrzebne czynności i stres. Wnioskujący oświadczył również, że nie domaga się ustanowienia rzecznika patentowego. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z. R. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, zatem w zakresie częściowym. Oznacza to, że zobligowany jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Należy bowiem podkreślić, że z treści powołanych przepisów ppsa jednoznacznie wynika, iż to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku. Podstawą pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności służyło wystosowane do skarżącego w trybie art. 255 ppsa wezwanie z dnia 27 sierpnia 2014 r. Obejmowało ono dokumenty i oświadczenia pozwalające zweryfikować wiarygodność twierdzeń strony zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w uzasadnieniu zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 23 lipca 2014 r. Oświadczenia skarżącego dotyczące uzyskiwanych przez niego dochodów (ich braku) oraz wydatków gospodarstwa domowego budzą wątpliwości chociażby z tego względu, że nie sposób na ich podstawie ustalić, w jaki sposób Z. R. pokrywa koszty koniecznego utrzymania. Z jednej stron skarżący podaje, że w ubiegłych latach nie pracował, a ostatnim świadczeniem, jakie otrzymał było wypłacone rok temu stypendium z powiatowego urzędu pracy w wysokości 988 zł. Wskazuje też, że nie otrzymuje pomocy od żadnych instytucji, ani osób trzecich i musi głodować. Z drugiej strony określa wydatki gospodarstwa domowego, podając niewiarygodne kwoty kosztów wyżywienia (6.000 zł miesięcznie), czy leczenia (również 6.000 zł miesięcznie). Nie dokumentuje również w jakikolwiek sposób zadłużenia, które wedle jego oświadczeń wynosić ma 2.000.000 zł. Chociaż w świetle art. 246 § 1 ppsa strona postępowania nie jest zobowiązana do udowodnienia okoliczności istotnych dla orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, to jednak wykazanie tych okoliczności musi przybrać formę wiarygodnego oświadczenia, a w razie wątpliwości, co do tej wiarygodności, oświadczenie to musi zostać poparte stosownymi dokumentami źródłowymi. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o dochodach, sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych oświadczeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskującego z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Należyte wykonanie wezwania z dnia 27 sierpnia 2014 r. było więc konieczne do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych Z. R. Czternastodniowy termin, wyznaczony skarżącemu na złożenie do akt sprawy wskazanych w wezwaniu dokumentów źródłowych i wyjaśnień upłynął 16 września 2014 r. Skarżący nie uczynił zadość rzeczonemu wezwaniu, w części powtarzając niewiarygodne oświadczenia dotyczące źródeł utrzymania i wielkości wydatków gospodarstwa domowego, a w części kwestionując zasadność zobowiązania go do przedłożenia stosownych dokumentów. Takie postępowanie strony wyklucza pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania jej prawa pomocy. Jeżeli bowiem wnioskujący o przyznanie prawa pomocy uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jego sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że w uzasadnieniu postanowienia z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt I OZ 937/14 oddalającego zażalenie Z. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lipca 2014 r., Naczelny Sąd Administracyjny po pierwsze wyjaśnił, że skarżący nie jest w przedmiotowej sprawie zwolniony od kosztów sądowych z mocy prawa, a po drugie stwierdził, że konsekwencją błędnego skierowania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych do innego sądu i nieuiszczenia wpisu sądowego było odrzucenie wniosku o wymierzenie grzywny. Ewentualne uwzględnienie wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania, nie skutkowałoby więc zwolnieniem go z obowiązku uiszczenia wpisu od prawomocnie odrzuconego wniosku o wymierzenie grzywny.