IV SO/Wa 4/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. O. o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. O. na działania Prezesa Rady Ministrów postanawia: odmówić zmiany postanowienia z dnia 13 maja 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. K. O. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu, o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w związku ze skargą opatrzoną datą 13 stycznia 2014 r. wniesioną na działania Prezesa Rady Ministrów, która to skarga postanowieniem Sądu z dnia 3 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 199/14 została odrzucona, jako niepodlegająca jurysdykcji sądów administracyjnych. Powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznany został postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2014 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na niewykazanie przez wnioskodawcę żadnych nadzwyczajnych okoliczności wskazujących na konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów i świadczących o jego trudnej sytuacji materialnej, uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Trafność powyższego rozstrzygnięcia została potwierdzona przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I OZ 474/14. W piśmie z dnia 24 czerwca 2014 r. skarżący ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Wniosek ten został przedstawiony sędziemu sprawozdawcy w celu rozważenia rozpoznania go w trybie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarządzeniem z dnia 10 lipca 2014 r. Sąd przesłał skarżącemu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, zobowiązując go do dokładnego wypełnienia wniosku i odesłania Sądowi oraz wykazania, że nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych w sytuacji materialnej wnioskodawcy, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia – w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy zmiany postanowienia z dnia 13 maja 2014 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w dniu 18 lipca 2014 r. nadesłał kserokopię urzędowego formularza wniosku opatrzonego kserokopią podpisu. Ponadto we wniosku tym skarżący nie wskazał zakresu wnioskowanego prawa pomocy. Wobec powyższego zarządzeniem z dnia 22 lipca 2014 r. Sąd wezwał skarżącego do podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy lub nadesłania wniosku ponownie wypełnionego i podpisanego. Jednocześnie Sąd wezwał skarżącego do wskazania zakresu wnioskowanego prawa pomocy poprzez podanie czy wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, czy wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie adwokata, zakreślając skarżącemu siedmiodniowy termin do dokonania powyższych czynności pod rygorem odmowy zmiany postanowienia z dnia 13 maja 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 5 sierpnia 2014 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, jednakże w formularzu wniosku nadesłanym przy niniejszym piśmie wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a ich źródłem utrzymania są świadczenia emerytalne: skarżącego w wysokości 2.417,83 zł i jego żony w kwocie 728,45 zł. Łączny miesięczny dochód małżonków z tytułu emerytur wynosi 3.146,28 zł. Jako nieruchomości wnioskodawca wpisał dzierżawę wieczystą na działce o pow. 492 m2 i dom o pow. 158,50 m2. Ponadto oświadczył, że żona jest przewlekle chora i "Pogłębia się moja choroba w wyniku odniesionych urazów w PRL (złamane 2 kręgi)". Do wniosku skarżący dołączył kserokopię: 1) odpisu recepty [...], 2) skierowania do poradni specjalistycznej – poradni neurologicznej z dnia 17 lipca 2014 r., 3) przekazu pocztowego świadczenia emerytalnego za lipiec 2014 r. na nazwisko skarżącego opiewającego na kwotę 2.417,83 zł i jego żony R. O. na kwotę 728,45 zł, 4) zaświadczenia nr [...] Instytutu Pamięci Narodowej, z którego wynika, że skarżący jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz 5) raport z rachunków bankowych R. O., prowadzonych przez [...] S.A., z którego wynika, że na dzień 4 sierpnia 2014 r. miała ona zgromadzone środki pieniężne w wysokości 640,65 zł i 252,71 USD. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 powołanej ustawy, osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższe znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 wymienionej ustawy, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia Sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, zaś Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podnieść należy, że sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym została już prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt I OZ 474/14, którym oddalono zażalenie K. O. wniesione na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2014 r., sygn. akt IV SO/Wa 4/14, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy. Z uzasadnienia tegoż postanowienia wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania przez skarżącego niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, co wiązało się z nienadesłaniem przez skarżącego wiarygodnych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, do nadesłania których skarżący został wezwany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w dniu 24 kwietnia 2014 r. Wskazane prawomocne postanowienie Sądu z dnia 13 maja 2014 r. należy do postanowień niekończących postępowania w sprawie, które na podstawie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Instytucja przewidziana w art. 165 tej ustawy daje możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie, jednak warunkuje i uzależnia ją od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie Sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, którego zmiany domaga się strona. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego dotyczącego sytuacji finansowej skarżącego Sąd, bez zmiany okoliczności sprawy i bez kolejnego wniosku złożonego na urzędowym formularzu, nie może zmienić lub uchylić swojego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy Sąd nie zajmuje się więc ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie [por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12 (LEX nr 1219916) i powołane tam orzecznictwo]. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy w zakresie rozpoznawanego wniosku, stwierdzić należy, że skarżący, wnosząc po raz kolejny o przyznanie prawa pomocy, nie wykazał, że w jego przypadku nastąpiła taka zmiana sytuacji materialnej, która uzasadniałaby zmianę postanowienia Sądu z dnia 13 maja 2014 r. Dokonując obiektywnej i wszechstronnej analizy zasadności tego wniosku Sąd stwierdza, że skarżący nie poparł swoich twierdzeń żadnym innym materiałem źródłowym dotyczącym zmiany jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, innym od tego, który znajduje się już w aktach sprawy i który był przedmiotem oceny przy rozpoznawaniu pierwotnego wniosku. Wniosek ponownie złożony nie zawiera żadnych nowych okoliczności – poza informacją wskazującą na wyższe świadczenie emerytalne skarżącego i jego żony o łączną kwotę 190,80 zł, w porównaniu do wniosku uprzednio złożonego – które miałyby znaczenie dla sprawy i przemawiałyby za zmianą dotychczasowego rozstrzygnięcia i przyznaniem prawa pomocy. Niezastosowanie się skarżącego do zarządzenia Sądu z dnia 10 lipca 2014 r. i niewykazanie, by w okresie od wydania postanowienia z dnia 13 maja 2014 r. do momentu wydawania niniejszego postanowienia nastąpiła istotna zmiana okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej, co uzasadniałoby w świetle art. 165 powołanej ustawy wydanie postanowienia o treści innej, niż treść postanowienia z dnia 13 maja 2014 r., jak również w sytuacji, gdy brak stosownych dokumentów w ogóle uniemożliwia ustalenie tego stanu. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny, bowiem zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy. Podkreślić przy tym należy, że mają to być okoliczności relewantne dla rozpatrywanej kwestii, a więc dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. W przypadku braku wykazania, że okoliczności sprawy uległy zmianie, art. 165 powołanej ustawy nie znajduje zastosowania, a zatem brak jest przesłanek do zmiany prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 165 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.