IV SO/Wa 41/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z wniosku Z. B. o wymierzenia grzywny Rzecznikowi Praw Obywatelskich w trybie art. 55 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze z.) postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 27 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek Z. B. o wymierzenia grzywny Rzecznikowi Praw Obywatelskich w trybie art. 55 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze z.). Z. B. wniósł zażalenia na powyższe postanowienie. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł, Z. B. zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podniósł, m. in., że nie pracuje zawodowo. Oświadczył, że wprawdzie obecnie ZUS przyznał mu emeryturę w wysokości 1017 zł, ale już "komornicy się upominają i inni wierzyciele prywatni". Wskazał, że jego wydatki kształtują się na średnim poziomie jeżeli chodzi o utrzymanie, zaś "wydatki na skutki powodzi z 2010 r." są ogromne. Oświadczył także, że ma ogromne zadłużenie. Wskazał, że jest właścicielem domu o pow. 90 m2, w tym mieszkania ok. 12 m2. Posiada również nieruchomość rolną o pow. 0,58 ha, którą obsiewa zbożem, ale teraz jest zalana, z uwagi na nieusunięcie skutków powodzi. Zarządzeniem z dnia 8 maja 2017 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę: a) do nadesłania dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego przez niego świadczenia emerytalnego, b) do nadesłania dokumentów (ewentualnie złożenia oświadczenia) wskazujących wysokość poszczególnych wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne; c) do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie do złożenia oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych; d) do udokumentowania zadłużenia, o którym mowa w rubryce nr 5 formularza PPF (należy wskazać sumę zadłużenia, nadesłać kopie umów pożyczek, ewentualnie oświadczenia wierzycieli - jeżeli są osobami prywatnymi - w sprawie wysokości zadłużenia). W piśmie z dnia 27 maja 2017 r. wnioskodawca podniósł, że nie zbiera paragonów. Część emerytury przeznacza na zakup podstawowe utrzymanie, sporo wydaje na lekarstwa, oddaje symboliczne kwoty osobom prywatnych, i których się zadłużył. Podał także, że nie ma kont bankowych, "bo już komornicy by te konta bankowe wyczyścili, czy też egzekutorzy inni np. izba skarbowa czy windykatorzy". Ponadto wnioskodawca stwierdził, że nie da się udokumentować jego zadłużenia, bowiem osoby prywatne nie wyrażają zgody na oświadczenia o udzielonej pomocy finansowej, a instytucjami "nie jest taka prosta sprawa, gdyż nie wiadomo kto komu jest ile winien". Niemniej jednak oświadczył, że jego zadłużenie liczy się w milionach złotych. Do pisma dołączył kserokopię przekazu pocztowego, z którego wynika, że wysokość świadczenia emerytalnego wynosi 1084,10 zł netto. Rozpoznając wniosek, zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W rozpatrywanej sprawie skarżący we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wskazał, że otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1070 zł, ale już o tę kwotę dopominają się komornicy i wierzyciele prywatni. Wskazał także, że poza domem i nieruchomością rolną o pow. 0,58 ha nie posiada majątku. Skarżący oświadczył także, że posiada grunt rolny (0,58 ha) obsiewany zbożem, który teraz jest zalany z powodu nieusunięcia skutków powodzi. Podał także, że wydatki na utrzymanie kształtują na średnim poziomie, natomiast wydatki na usuwanie skutków powodzi z 2010 r. są ogromne. Oświadczył także, że jest zadłużony. W tej sytuacji uzasadnione było wezwanie skarżącego do uzupełnienia wniosku w szczególności poprzez wskazanie (udokumentowanie) wydatków, nadesłanie wyciągów z kont bankowych, udokumentowanie zadłużenia. W nadesłanym oświadczeniu z dnia 23 maja 2017 r. wnioskodawca nie udokumentował, ani nawet nie wymienił poszczególnych wydatków, nie udokumentował także zadłużenia, wskazując jedynie, że zadłużenie to "liczy się w milionach złotych". Zdaniem referendarza sądowego wnioskodawca nie wykonał należycie wezwania i podane przez niego informacje w dalszym ciągu nie pozwalają na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Skoro skarżący powołuje się na wielomilionowe zadłużenie, sugeruje zajęcie komornicze jego świadczenia emerytalnego, to nie powinno być problemu z udokumentowaniem tych faktów. Tymczasem skarżący oświadczył, że zarówno wydatków, jak i zadłużenia nie da się wykazać, ani udokumentować. Przede wszystkim podkreślić należy, że to wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości wykonywać wezwania do uzupełnienia wniosku. Stosownie bowiem do cytowanych wyżej przepisów –art. 246 § 1, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Jeżeli wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedstawia oświadczeń czy dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, to należy uznać, że nie wykazał przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). W rozpoznawanej sprawie wobec nieprzedłożenia dokumentów i informacji pozwalających na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie sposób uznać, że wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności, orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.