V SA/Wa 100/14

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu [...] 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi L. Z na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. L Z. wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPF z dnia [...] stycznia 2014 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i synem, posiada dom o pow. 32 m2, nieruchomość rolną o pow. 7,72 ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Skarżący wykreślił rubrykę nr 10 wniosku – "Dochody". W uzasadnieniu podniósł, iż posiada "podupadłe" gospodarstwo rolne, zaś dopłaty rolne stanowiły istotną podporę finansową w jego funkcjonowaniu. W dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] 2014 r. wnioskodawca wyjaśnił, iż utrzymuje się z hodowli zwierząt (4 krów), nie sprzedaje żadnych płodów rolnych i nie wydzierżawia gruntów. Wskazał, iż w 2004 i 2005 r. otrzymywał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, w łącznej wysokości około 30.000 zł. Wnioskodawca oświadczył, iż wydatki jego rodziny związane z niezbędnym utrzymaniem wynoszą około 600 zł miesięcznie. Skarżący, jego żona ani syn nie posiadają rachunków bankowych, lokat, oszczędności pieniężnych. Dodatkowo podniósł, iż leczy się psychiatrycznie, zaś jego żona chodzi o kulach. Do pisma załączył m.in. kopię zaświadczenia z dnia 4.03.2014 r. o wysokości rocznego dochodu z gospodarstwa rolnego za 2012 r., kopie zaświadczeń bankowych z dnia 13.02.2014 r. o nieposiadaniu rachunków bankowych, a także kopie zaświadczeń lekarskich. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Prawo pomocy stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., może zostać ono przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, iż oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne. Zauważyć bowiem należy, iż ani we wniosku ani w dodatkowym oświadczeniu skarżący nie wskazał jaka jest miesięczna wysokość jego dochodu. Nie można przyjąć za wystarczające w tym zakresie stwierdzenia, że "utrzymuje się z hodowli zwierząt gospodarskich (4 krów)". Oświadczenie w tym zakresie uznać należy za niewystarczające, bowiem dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy niezbędna jest wiedza na temat rzeczywistych dochodów jakimi dysponuje wnioskodawca. Niezależnie od tego zauważyć także należało, iż nie jest w sprawie jasne, jaka jest wielkość gospodarstwa rolnego (nieruchomości rolnych) posiadanego przez wnioskodawcę. We wniosku i dodatkowym oświadczeniu podaje, iż posiada 7,72 ha. Jednocześnie przedkłada kopię zaświadczenia z dnia 4.03.2014 r., z którego wynika, iż w 2012 roku posiadał wraz z żoną gospodarstwo rolne o pow. 11,35 ha fizycznych i 5,3025 ha przeliczeniowych. Z zaświadczenia tego wynika także, iż w 2012 r. dochód z gospodarstwa wynosił 12.890,40 zł. Podnieść zatem należy, iż zaświadczenia tego nie można było uwzględniać przy ustalaniu aktualnego stanu majątkowego posiadania skarżącego, bowiem po pierwsze dotyczy ono roku 2012, a po drugie dlatego, iż w zaświadczeniu tym użyto formy czasu przeszłego "posiadali". Wobec tego, nie można przyjąć, iż wskazana wysokość rocznego dochodu jest aktualna na datę oceny wniosku. Skoro zatem wnioskodawca nie wskazuje wysokości swoich aktualnych dochodów, to dokonanie porównania, o którym była wyżej mowa, jest niemożliwe. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (orzeczenia NSA są dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając niniejszy wniosek podnieść także wypada, iż skarżącemu były już wyjaśnione mechanizmy obowiązujące w postępowaniu z wniosku o prawo pomocy – choćby w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2013 r. o sygn. akt II GZ 677/13 – a mimo to ponownie występując z takim wnioskiem nie przedstawia swojej sytuacji materialnej w sposób rzetelny i wyczerpujący. Podkreślić przy tym trzeba, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.