V SA/Wa 1028/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2018 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej przez O. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej również jako Spółka, skarżąca) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] czerwca 2017 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. – z [...].03.2017 r., nr [...], umarzające postępowanie egzekucyjne. Przedmiotowe postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego W. (dalej również jako organ I instancji) prowadził w stosunku do spółki postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia [...].04.2016 r. o nr [...], obejmującego opłatę z tytułu uzyskania koncesji na obrót paliwami ciekłymi za 2013 r., w kwocie 12.580.00 zł. Postanowieniem z dnia [...].03.2017 r., nr [...] organ I instancji umorzył postępowanie egzekucyjne, ponieważ nie ustalił majątku spółki, z którego mogłaby być prowadzona skuteczna egzekucja. Po rozpatrzeniu zażaleniana na ww. postanowinie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W., postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wyjaśniono, że zgodnie z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599, ze zm.); dalej: "u.p.e.a." - postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Następnie wskazano, że organ I instancji dokonał zajęcia rachunku bankowego w [...] S.A. zawiadomieniem nr [...] oraz w Banku [...] S.A. zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] maja 2016 r. Jednak Bank [...] S.A. poinformował organ egzekucyjny o braku środków na rachunku i zbiegu egzekucji z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego W. z kolei [...] S.A. wskazał, iż nie prowadzi rachunku na rzecz spółki. Organ egzekucyjny zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] maja 2016 r. zajął też wierzytelność spółki u Dyrektora Izby Skarbowej w W. z tytułu wszelkich należności i z tego tytułu otrzymał środki, które rozliczył na koszty egzekucyjne powstałe w oparciu o inny tytuł wykonawczy, który jednocześnie był objęty tym zajęciem. Ponadto zwrócono uwagę, że według wydruku CEPIK. [...] z dnia [...] listopada 2016 r. brak pozycji w Centralnej Ewidencji Pojazdów spełniających zadane kryteria dla spółki. Dodatkowo wydruk z dnia 21 listopada 2016 r. z podsystemu dostępu do Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wskazuje na to, że skarżąca nie posiada nieruchomości, natomiast według informacji ZUS I/Oddział w P. udzielonej przy piśmie z [...] maja 2016 r., nr [...] spółka aktualnie nie zgłosiła prowadzenia działalności i brak jest informacji na temat aktualnego rachunku bankowego. Również z informacji z dnia [...] stycznia 2017 r. (udzielonej przez ww. organ) wynika, że skarżąca wyrejestrowała działalność gospodarczą z dniem 29 kwietnia 2012 r., ostatni raport rozliczeniowy ZUS DRA złożyła za okres 04/2012, a ostatniej wpłaty dokonała 17 kwietnia 2012 r. z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank [...] S.A. Poza tym według danych CZM - spółka nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, dane z systemów CERBER i OGNIWO nie dostarczyły informacji o nowych rachunkach prowadzonych dla skarżącej, a spółka nie wskazała innych składników majątku. Wobec powyższego organ stwierdził, że spółka nie posiada majątku z którego można przeprowadzić skuteczną egzekucję. Zaznaczono, że w toku postępowania powstały jedynie koszty egzekucyjne, które pozostają do uregulowania w wysokości 969,40 zł i nie zostały pokryte nawet w części. Do zapłaty pozostaje również należność główna - 12.580.00 zł wraz z odsetkami, ponieważ organ egzekucyjny na poczet tej należności nic nie wyegzekwował. Jednoczesnie wyjaśniono, iż organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej również w oparciu o tytuły wykonawcze innych wierzycieli stąd łączna kwota do wyegzekwowania należności głównej objętej tytułem wykonawczym nr 49/2016 oraz tytułami innych wierzycieli wynosi łącznie 43.629.012.60 zł zaś koszty egzekucyjne wynikające z przedmiotowego tytułu wykonawczego i tytułów wykonawczych innych wierzycieli wynoszą łącznie 4,447.105.55 zł. Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności, organ uznał za zasadne umorzenie postępowania egzekucyjnego. Skarżąca nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła naruszenie: - art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez uznanie za prawidłowe, nierzetelnie sporządzoną przez organ I instancji, szczegółową kalkulację egzekwowanej kwoty oraz ewentualnych kosztów egzekucyjnych, tj. brak wskazania, iż prowadzenie dalszych czynności i ponoszenie kolejnych kosztów egzekucyjnych będzie bezcelowe, - art. 124 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, ze zm.); dalej: "k.p.a." w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez pominięcie ewidentnych błędów w konstrukcji postanowienia organu podatkowego I instancji z 17.03.2017r., - art. 773 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.- Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 155, ze zm.); dalej: "k.p.c." w zw., z art. 12 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia o umorzeniu postępowania w przypadku wystąpienia zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej co do tego samego przedmiotu (majątek) i podmiotu (osoby zobowiązanej), tj. nie zastosowania przepisów w postępowaniu właściwych dla trybu - zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej, - art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a i art. 18 u.p.e.a. poprzez brak uwzględnienia uwag samego Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. zawartych w postanowieniu z [...] lutego 2017 r. przekazującym organowi podatkowemu I instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Nieuprawniony jest zarzut naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez uznanie za prawidłowe, nierzetelnie sporządzoną przez organ I instancji, szczegółową kalkulację egzekwowanej kwoty oraz ewentualnych kosztów egzekucyjnych, tj. brak wskazania, iż prowadzenie dalszych czynności i ponoszenie kolejnych kosztów egzekucyjnych będzie bezcelowe. Należy zaznaczyć, iż w § 1 art. 59 u.p.e.a. wyliczone zostały przesłanki, których ziszczenie się skutkuje obligatoryjnym umorzeniem prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Natomiast zgodnie z treścią art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wypada podkreślić, iż generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest zobowiązany do zastosowania wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować. Zasadniczo nie jest też w tym zakresie ograniczony terminem. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym umorzenie możliwe jest wówczas, gdy w ogóle nie można ustalić jakiegokolwiek majątku zobowiązanego (tak NSA w wyroku z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. akt II FSK 169/10; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zwrócić uwagę na kwestię fakultatywnego charakteru art. 59 § 2 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka, nie ciąży na nim jednak w tym zakresie żaden obowiązek. Co więcej, umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Z treści art. 59 § 2 u.p.e.a. wynika, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje tylko i wyłącznie w sytuacjach gdy w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wystąpi przeszkoda o charakterze trwałym, która powoduje, że dalsze prowadzenie postępowania stało się niemożliwe lub niecelowe. "Zatem istotą umorzenia jest przerwanie prowadzonego postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Umorzenie postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danym konkretnym przypadku zaistniałym w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne." (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 872/09; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. wiąże się z koniecznością wykazania przez wierzyciela, że dążył wszelkimi metodami do ustalenia majątku zobowiązanego bądź też takie działania podjął organ egzekucyjny. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zgodnie z art. 64b § 1 u.p.e.a. wydatkami egzekucyjnymi są koszty faktycznie poniesione przez organ egzekucyjny w związku z prowadzeniem egzekucji. Ponadto opłata manipulacyjna, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. pobierana jest przez organ egzekucyjny jako zwrot wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Należy podzielić stanowisko organu nadzoru, iż organ egzekucyjny poza wykazaniem stanu majątkowego zobowiązanej spółki, dokonał analizy oraz oceny realności i zasadności ekonomicznej dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec Spółki. Organ wyjaśnił, iż brak jest składników majątku, z którego można przeprowadzić skuteczną egzekucję i nie wygenerowano wydatków egzekucyjnych, które mogłyby powstać w przypadku posiadania przez spółkę takiego majątku, a w związku z tym dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego w stosunku do Spółki generować będzie koszty egzekucyjne naruszając tym samym zasadę celowości i zasadę gospodarnego prowadzenia egzekucji. Organ wykazał wartość majątku zobowiązanej Spółki, a następnie dokonał kalkulacji tj. rachunku, w którym uwzględnił kwoty egzekwowanej należności głównej i wysokości kosztów egzekucyjnych, wynikających ze stosowania środków egzekucyjnych i porównał je do kwot należności głównej i kosztów egzekucyjnych wyegzekwowanych i pozostających nadal do zapłaty. Wbrew twierdzeniom skarżącej Spółki zamieszczenie kalkulacji w treści postanowienia nie stanowi przeszkody umorzenia postępowania egzekucyjnego. Niesporne jest bowiem, ze organ egzekucyjny dokonując kalkulacji wykazał stan zadłużenia Spółki wynikający z tytułu wykonawczego nr [...], a także określił kwotę zadłużenia wynikającą z innych tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzi postępowanie egzekucyjne, co pozwalało stwierdzić, że wobec braku majątku Spółki i łącznej kwoty do wyegzekwowania należności głównej 43.629.012,60 zł i kosztów egzekucyjnych 4.447.105,55 zł wynikających z przedmiotowego tytułu wykonawczego oraz tytułów wykonawczych innych wierzycieli, nie uzyska się kwoty przewyższającej już poniesione wydatki egzekucyjne tj. pozostającą do wyegzekwowania w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] opłatę manipulacyjną w kwocie 161.54 zł stanowiącą zwrot wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 124 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Spółka nie sprecyzowała, które, istotne z punktu widzenia rozstrzyganej sprawy, elementy postanowienia wskazują na brak logiki w sekwencji wywodu organu wewnątrz skarżonego postanowienia. Należy również zauważyć, iż zajęcie wierzytelności Spółki w Republice Czeskiej odbyło się w ramach wzajemnej pomocy udzielonej przez obce państwo na wniosek innego wierzyciela. Nieuprawniony jest zarzut naruszenia art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a i art. 18 u.p.e.a. poprzez brak uwzględnienia uwag zawartych w postanowieniu z [...] lutego 2017 r. przekazującym organowi I instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia. W toku ponownego postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przeprowadzone w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe pozwoliło organowi egzekucyjnemu na stwierdzenie, iż kontynuowanie postępowania egzekucyjnego w stosunku do Spółki przy braku jakiegokolwiek majątku zobowiązanego staje się niecelowe. Przy czym, wbrew twierdzeniom skarżącej, postępowanie przed organem I instancji nie mogło odbyć się bez fizycznego posiadania przez ten organ akt sprawy i dokumentów, ponieważ w ślad za postanowieniem organu nadzoru z dnia [...].02.2017r., akta sprawy zostały zwrócone organowi egzekucyjnemu przy piśmie z dnia [...].02.2017r. (karta nr 72 akt adm.). Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 773 k.p.c. w zw. z art. 12 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia o umorzeniu postępowania w przypadku wystąpienia zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej co do tego samego przedmiotu (majątek) i podmiotu (osoby zobowiązanej), tj. nie zastosowania przepisów w postępowaniu właściwych dla trybu - zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej. Zgodnie z art. 773 § 1 k.p.c., w przypadku zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie ten sądowy albo administracyjny organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - organ egzekucyjny, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie. W myśl § 4 powoływanego przepisu, strona lub uczestnik postępowania zawiadamiają sądowy organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego, wskazując datę dokonania każdego zajęcia i wysokość należności, na poczet których każde zajęcie zostało dokonane. Sądowy organ egzekucyjny prowadzi łącznie egzekucje w trybie dla niego właściwym (§ 5). W razie kolejnego zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucję administracyjną przejmuje sądowy organ egzekucyjny, który prowadzi łącznie egzekucje w wyniku pierwszego zbiegu egzekucji (§ 6). Odpowiednikiem przytoczonej regulacji w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest art. 62, który w § 1 stanowi, że w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie sądowy organ egzekucyjny albo organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - organ, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie. Treść przywołanych przepisów nie pozostawia żadnych wątpliwości: obowiązujące regulacje prawne nie znają ogólnego zbiegu egzekucji dotyczącego wszystkich rzeczy i praw zobowiązanego. Zbieg egzekucji dotyczy tylko i wyłącznie przypadku, gdy czynności egzekucyjne podejmowane są przez organy egzekucji sądowej i administracyjnej w odniesieniu do tej samej rzeczy albo prawa. W konsekwencji, rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji, jaki zaistniał w odniesieniu do danej rzeczy lub prawa zobowiązanego w żaden sposób nie determinuje ewentualnych kolejnych zbiegów egzekucji, jakie mogą pojawić się w przyszłości do innych rzeczy lub praw zobowiązanego. Art. 773 § 6 k.p.c. dotyczy swoistej kontynuacji w zakresie właściwości organu egzekucyjnego, w przypadkach kolejnych zbiegów egzekucji, ale znów – w odniesieniu do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego. Oczywiście ma rację skarżąca Spółka podnosząc, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie dopuszcza możliwości prowadzenia egzekucyjnego w stosunku do tego samego zobowiązanego i na podstawie tego samego tytułu wykonawczego w tym samym czasie przez różne organy egzekucyjne. Tyle tylko, że taka sytuacja nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie, bowiem w badanej sprawie materiał dowodowy akt sprawy nie potwierdza okoliczności zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej w związku z pismem [...] S.A. z dnia [...].12.2016r. na jakie powołała się Spółka. W aktach sprawy znajduje się natomiast pismo tego Banku z dnia [...].05.2016r. skierowane do Trzeciego Urzędu Skarbowego W. z informacją, iż w związku z zajęciem rachunku bankowego w toku innego postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez ww. organ egzekucyjny w stosunku do Spółki, rachunki bieżące wykazują brak środków i wystąpił zbieg egzekucji prowadzonej również przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy ponadto, że nawet przekazanie komornikowi do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej nie powoduje, że administracyjny organ egzekucyjny traci status organu egzekucyjnego właściwego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, w którym zbieg egzekucji wystąpił. Dlatego też w przypadku zbiegu egzekucji, o którym mowa w art. 62 u.p.e.a. i wyznaczenia przez Sąd komornika sądowego do ich dalszego łącznego prowadzenia na zasadach określonych w art. 773 § 1 k.p.c., administracyjny organ egzekucyjny jest nadal uprawniony do orzekania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w ramach którego doszło do wymienionego zbiegu. Wyznaczenie danego organu do łącznego prowadzenia egzekucji nie oznacza, że organ ten przejmuje wszystkie prawa i obowiązki innego organu egzekucyjnego, którego egzekucja była w zbiegu. Organ ten prowadzi egzekucję w trybie dla siebie właściwym wyłącznie w odniesieniu do rzeczy lub prawa, co do których doszło do zbiegu egzekucji. Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie może być skierowane do organu egzekucyjnego innego niż prowadzącego to postępowanie, gdyż dotyczy umorzenia całego postępowania egzekucyjnego, a nie pozostającej w zbiegu egzekucji i dotyczy wszystkich podjętych przez ten organ czynności, a nie jednego z zastosowanych środków egzekucyjnych. Na poparcie powyższej tezy należy nadto przywołać art. 840 § 2 k.p.c. zgodnie z którym jeżeli podstawą egzekucji jest tytuł pochodzący od organu administracyjnego, do stwierdzenia, że zobowiązanie wygasło lub nie może być egzekwowane, powołany jest organ, od którego tytuł pochodzi. Zbieg egzekucji, o którym mowa w art. 62 u.p.e.a., nie zwalnia zatem administracyjnego organu egzekucyjnego z obowiązku orzekania o umorzeniu administracyjnego postępowania egzekucyjnego w przypadku wystąpienia okoliczności opisanych w art. 59 ustawy. Organem uprawnionym do umorzenia egzekucyjnego postępowania administracyjnego jest wyłącznie organ prowadzący to postępowanie w trybie przewidzianym przepisami u.p.e.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.) skargę oddalił.