V SA/Wa 105/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Arkadiusz Tomczak po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Ł.- S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 105/17 A. L.-S. (dalej: "skarżąca" lub "strona") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej od skargi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z synem, posiada dwa mieszkania o pow. 80 m2 każde oraz samochód osobowy, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczyła, iż otrzymuje zasiłek dla osób bezrobotnych w wysokości 632 zł, alimenty na syna w wysokości 800 zł oraz zasiłek w ramach rządowego programu Rodzina 500 Plus w wysokości 500 zł. Uzasadniając wniosek podniosła, iż w dniu 30 maja 2016 r. zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej i od sierpnia jest osobą bezrobotną. Posiadane mieszkania są obciążone hipoteką, zaś auto "ma w kredycie". Oświadczyła nadto, iż jest zadłużona w kilku bankach, dużą część kredytów "musiała wydać na odbudowę" zniszczonego pożarem pawilonu handlowego, zaś "z pozostałej części kredytów żyje, opłacając bieżące wydatki i raty kredytów". Wnioskodawczyni przedstawiła swoje miesięczne wydatki, do których zaliczyła: wynajem mieszkania – 1.600 zł, media – około 150 zł, czynsz mieszkania – 160 zł i 530 zł, a także cztery raty kredytowe w wysokości: 800 zł, 600 zł, 900 zł oraz 225 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 10 lutego 2017 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W dniu 14 marca 2017 r. do Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącej z dnia 9 marca 2017 r., stanowiące odpowiedź na zarządzenie z dnia 10 lutego 2017 r. (wykonane w dniu 14 lutego 2017 r.), zawierające wykaz załączonych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Do pisma załączono wskazane w nim dokumenty. Postanowieniem z 24 kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania A. L.-S. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona za pośrednictwem pełnomocnika wniosła sprzeciw od postanowienia wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym uprzednio zakresie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Uzasadniając sprzeciw wskazała, że nie jest w stanie ponieść wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wskazała okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej, jak również w tym zakresie przedłożyła wszelkie posiadane przez siebie dokumenty (w aktach sprawy). Skarżąca z dniem 31 maja 2016 r. zamknęła prowadzoną działalność gospodarczą, ma status osoby bezrobotnej i jest w trakcie poszukiwania pracy. Powodem zakończenia działalności gospodarczej były generowane straty, brak możliwości spłaty długów powstałych w wyniku prowadzonej działalności oraz brak możliwości rozwinięcia działalności w taki sposób aby zaczęła przynosić zysk. Skarżąca wskazała, że działalność przez nią prowadzona był nierentowna, aczkolwiek pojawiały się okresy, kiedy działalność przynosiła dochód (I kwartał 2016 r.), niemniej skarżącej nie udawało się utrzymać ciągłości w uzyskiwaniu dochodu. Zwiększanie przychodu prowadziło do zwiększania kosztów, co w finalnym rozliczeniu powodowało powiększanie się długów skarżącej. Chwilowe uzyskanie dochodu (I kwartał 2016 r.) nie było wystarczające, aby skarżąca mogła pokryć zaciągnięte we wcześniejszym okresie zobowiązania, które zostały zaciągnięte w celu pokrycia straty. W zaistniałej sytuacji koniecznym stało się zamknięcie działalności gospodarczej aby uniknąć dalszego zadłużania się. Strona podkreśliła, że bardzo źle znosi zaistniałe okoliczności, które stały się źródłem problemów ze zdrowiem. Skarżąca otrzymywała dobrowolnie wypłacane alimenty na syna w wysokości ustalonej z ojcem dziecka natomiast obecnie z uwagi na pozostawanie przez skarżącą w faktycznej separacji z mężem, skarżąca złożyła wniosek o zabezpieczenie alimentów na rzecz syna. Ponadto A. L.-S. złożyła pozew o rozwód do Sądu Okręgowego W. - w W. (sygn. akt [...] ). Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. zabezpieczył alimenty na syna skarżącej w kwocie 800 zł. W dniu 14.04.2008 r. została zawarta umowa majątkowa małżeńska pomiędzy skarżącą a G. S., na mocy której została ustalona rozdzielność majątkowa pomiędzy ww. osobami. Na dowód tychże okoliczności skarżąca złożyła do Sądu następujące dokumenty: postanowienie z dnia 05.09.2016 r. w przedmiocie zabezpieczenia alimentów, umowa majątkowa małżeńska pomiędzy skarżącą a G. S., decyzja z dnia [...].08.2016 r., PIT-36L za 2015 r. (w aktach sprawy), PIT/B za 2015 r. (w aktach sprawy), urzędowe poświadczenie odbioru formularza PIT-36L za 2015 rok (w aktach sprawy), umowa kredytu "kredyt inwestycyjny" nr [...] z dnia 26 listopada 2015 r. (w aktach sprawy), oświadczenie o ryzyku stopy procentowej do umowy kredytu nr [...] (w aktach sprawy), karta informacyjna do umowy kredytu nr [...] z dnia 26 listopada 2015 r. (w aktach sprawy), harmonogram spłat do Umowy kredytowej nr [...] (w aktach sprawy), upoważnienie I. S.A. do przekazywania I. S.A. danych identyfikujących Kredytobiorcę oraz informacji o fakcie zawarcia Umowy Kredytu (27 listopada 2015 r.) (w aktach sprawy), karta informacyjna do umowy kredytu nr [...] z dnia 26 października 2015 r. (w aktach sprawy), oświadczenie o ryzyku stopy procentowej do umowy kredytu nr [...] (w aktach sprawy), deklaracja wekslowa nr [...] z dnia 26 października 2015 r. na zabezpieczenie kredytu [...] (w aktach sprawy), oświadczenie o poddaniu się egzekucji (dot. Umowy Kredytu nr [...]) (w aktach sprawy), oświadczenie o poddaniu się egzekucji (dot. Umowy Kredytu nr [...]) (w aktach sprawy), decyzja Starosty Powiatu w [...] nr [...] z dnia 23 sierpnia 2016 r. (w aktach sprawy), przedwstępna umowa najmu lokalu mieszkalnego nr 11 przy ul. [...] w W. z dnia 7 listopada 2011 r. (w aktach sprawy), umowa najmu lokalu mieszkalnego nr 11 przy ul. [...] w W. z dnia 19 listopada 2013 r. (w aktach sprawy), pokwitowanie odbioru kwoty 900 zł w dniu 19 listopada 2013 r. (w aktach sprawy), załącznik nr 1 do umowy najmu - wykaz wyposażenia mieszkania nr 11 przy ul. [...] wg stanu na dzień 11 grudnia 2013 r. (w aktach sprawy), potwierdzenie objęcia A. L.- S. ubezpieczeniem [...] Klientów I. SA przez T. [...] z dnia 29 września 2015 r. (w aktach sprawy), faktura VAT nr [...] z dnia 1 października 2015 r. (w aktach sprawy), faktura VAT nr [...] z dnia 1 kwietnia 2016 r. (w aktach sprawy), faktura VAT nr [...] z dnia 14 października 2015 r. (w aktach sprawy), umowa przelewu (cesji) praw z polisy ubezpieczeniowej nr [...] z dnia 26 października 2015 r. (w aktach sprawy), umowa przelewu (cesji) praw z polisy ubezpieczeniowej nr [...] z dnia 26 października 2016 r. (w aktach sprawy), "Umowa o "[...]" nr [...] z dnia 23 września 2015 r. (w aktach sprawy), prognoza sytuacji finansowej na cały okres kredytowania (w aktach sprawy), karta informacyjna do umowy kredytu nr [...] z dnia 23 września 2015 r. (w aktach sprawy), oświadczenie o poddaniu się egzekucji (dot. Umowy Kredytu nr [...]) (w aktach sprawy), harmonogram spłat do Umowy kredytowej nr [...] (w aktach sprawy), umowa o świadczenie usług przez I. S.A. nr [...] (w aktach sprawy), załącznik nr 1 do Umowy o świadczenie usług nr [...] - Indywidualne Warunki Umowy (w aktach sprawy), załącznik nr 2 do Umowy o świadczenie usług nr [...] - Karta Wzorów Podpisów Użytkowników (w aktach sprawy), załącznik nr 3 do Umowy o świadczenie usług nr [...] - Tabela Opłat i Prowizji (w aktach sprawy), weksel własny in blanco (w aktach sprawy), deklaracja wekslowa faktoranta (wystawcy) (w aktach sprawy), pełnomocnictwo faktoranta (A.L.-S.) udzielone faktorowi (I. S.A.) w związku z dokonywaniem zawiadomienia o przelewie wierzytelności (w aktach sprawy), pełnomocnictwo do dysponowania rachunkiem bankowym Klienta (w aktach sprawy), oświadczenie Banku prowadzącego rachunek bankowy Klienta - A.L.-S. (w aktach sprawy), upoważnienie I. S.A. do przekazania I. S.A. danych identyfikujących Kredytobiorcę oraz informacji o fakcie zawarcia Umowy Kredytu (29 września 2015 r.) (w aktach sprawy), informacja I. S.A. o zasadach rozpatrywania reklamacji (w aktach sprawy), wniosek o zawarcie Umowy Terminowego Ubezpieczenia na "[...]" [...] nr [...] z dnia 28 października 2015 r. (w aktach sprawy), formularz - aktualizacja danych wniosku nr [...] z dnia 28 października 2015 r. (w aktach sprawy), formularz - ankieta medyczna rozszerzona dot. wniosku nr [...] z dnia 28 października 2015 r. (w aktach sprawy), załącznik do wniosku o zawarcie Umowy Terminowego Ubezpieczenia na "[...]" z dnia 28 października 2015 r. (w aktach sprawy), potwierdzenie przyjęcia wniosku o zawarcie Umowy Terminowego Ubezpieczenia na "[...]" nr "[...]" z dnia 28 października 2015 r. (w aktach sprawy), Karta Produktu "[...]" (w aktach sprawy), umowa pośrednictwa najmu nieruchomości z dnia 7 listopada 2013 r. (w aktach sprawy), zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach z dnia 11 maja 2016 r. (w aktach sprawy), zaświadczenie o niezaleganiu w opłacaniu składek z dnia 10 maja 2016 r. (w aktach sprawy), umowa pożyczki gotówkowej nr "[...]" z dnia 19 maja 2016 r. (w aktach sprawy), załącznik nr 1 do umowy pożyczki - Tabela opłat i prowizji dla czynności związanych z obsługą pożyczek gotówkowych udzielanych przez C. S.A. (wyciąg) (w aktach sprawy), oświadczenie pożyczkobiorcy (potwierdzenie danych z wniosku o pożyczkę nr "[...]" ) (w aktach sprawy), wniosek o zawarcie Umowy Indywidualnego Ubezpieczenia Pożyczkobiorcy C. S.A. (dot. umowy pożyczki nr "[...]" ) (w aktach sprawy), oświadczenie o ustanowieniu uposażonego/uprawnionego z umowy ubezpieczenia, dla pożyczkobiorców C. S.A., przystępujących do indywidualnej umowy ubezpieczenia z "[...]" i "[...]" (dot. umowy pożyczki nr "[...]" ) (w aktach sprawy), Ogólne Warunki Indywidualnego Ubezpieczenia Pożyczkobiorców C. S.A. nr "[...]" (w aktach sprawy), terminarz spłaty pożyczki (dot. umowy pożyczki nr [...] ) (w aktach sprawy), zasady spłat pożyczki (dot. umowy pożyczki nr [...] ) (w aktach sprawy), umowa o pożyczkę nr [...] z dnia 19 maja 2016 r. (w aktach sprawy), harmonogram spłat kredytu z dnia 19 maja 2016 r. - nr umowy pożyczki [...] (w aktach sprawy), umowa pożyczki nr [...] z dnia 29 kwietnia 2016 r. (w aktach sprawy), załącznik nr 1 do umowy pożyczki nr [...] (w aktach sprawy), załącznik nr 2 do umowy pożyczki nr [...] - ogólne warunki umowy pożyczki z dnia 25 marca 2016 r. (w aktach sprawy), zawiadomienie o cesji z dnia 2 maja 2016 r. (w aktach sprawy), umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie z dnia 29 kwietnia 2016 r. (w aktach sprawy). Skarżąca wskazała, że zaprzestała wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań ze względu na brak środków finansowych, a jej sytuacja życiowa oraz finansowa jest tragiczna. Dodała, że wcześniej otrzymywała częściową pomoc od osób najbliższych, w postaci m.in. pożyczek, jednakże aktualnie nie może już liczyć na dalszą pomoc rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Przesłanką udzielenia stronie prawa pomocy wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, przy czym wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Przypomnieć także trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia też wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Należy przy tym pamiętać, że wykazanie sytuacji majątkowej na potrzeby skorzystania z instytucji prawa pomocy powinno zostać szczególnie wiarygodnie udokumentowane. Rozstrzygnięcie w tej kwestii nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Jedynie szczegółowe i wiarygodne zestawienie dochodów i wydatków pozwala na rzetelną ocenę sytuacji wnioskodawcy. Zdaniem Sądu oceniając wniosek strony starszy referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Słusznie zauważono, że odpowiedź skarżącej na wezwanie Sądu do uzupełnienia oświadczeń zawartych we wniosku była niepełna. Jednakże z treści uzasadnienia rozstrzygnięcia starszego referendarza sądowego wynika, iż brak ten nie był jedyną podstawą odmowy przyznania prawa pomocy. Wskazano, że skarżąca nie wyjaśniła wątpliwości związanych z wynajmem mieszkania w [...] za kwotę 1.600 zł, w sytuacji gdy posiada dwa własne mieszkania. Oświadczyła również, że z tytułu udzielonych kredytów i pożyczek jej wydatki sięgają kwoty 4.650 zł w skali miesiąca. Podkreślić należy, że okoliczność, iż banki pożyczają skarżącej środki pieniężne świadczy o jej stabilnej sytuacji finansowej, która uzasadnia przyjęcie, że spłaci ona zaciągnięte wobec banków zobowiązania. Strona w sprzeciwie wskazała, że zaprzestała wykonywania wymagalnych zobowiązań podkreślić jednak należy, że pomimo obszerności złożonych dowodów, nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających wskazywane okoliczności. Skarżąca oświadczyła także, że źródłem jej utrzymania są jedynie alimenty na syna w oraz zasiłek dla osób bezrobotnych - razem 1932 zł/mc. Do wydatków zaliczyła koszt wynajmu mieszkania w [...] (1600 zł/mc), media (150 zł/mc), czynsze za mieszkania, których jest właścicielką (690 zł/mc) oraz zobowiązania wobec banków (2525 zł/mc). Miesięczne wydatki skarżącej wynoszą razem ok. 4.965 zł, a więc znacznie przekraczają zadeklarowane dochody, co świadczy, że strona musi mieć dodatkowe źródło dochodu poza wskazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W świetle powyższego nie są wiarygodne zdawkowe oświadczenia skarżącej, że korzysta z pomocy osób najbliższych i zaciąga pożyczki. Przede wszystkim strona nie wyjaśniła, kto jej pomaga, w jaki sposób i w jakim zakresie. Nie wskazała też jakie pożyczki zaciąga i jak często, u kogo i na jakie kwoty. Nie przedstawiła w tym zakresie żadnego dokumentu. Na wezwanie referendarza przedłożyła jedynie kopie umów kredytów zawartych głównie celem ratowania jej działalności gospodarczej. Jak słusznie powołał referendarz sądowy, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym zobowiązania kredytowe nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, iż wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądem. Należy w tym miejscu powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 wskazał, że skoro strona jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to powinna także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego pożyczki i kredyty zaciągnięte przez skarżącą nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Nie można także pominąć faktu, że skarżąca jest właścicielką dwóch lokali mieszkalnych w M. (o powierzchni prawie 80 m2 każdy z nich), a także właścicielką samochodu marki [...]. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Reasumując, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, a taka sytuacja nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie zwolnienia strony od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a.