V SA/Wa 1081/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2011 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania uprawnień kombatanckich oddala skargę. Decyzją z [...] września 2005r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił Pani D. B. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w [...] w listopadzie 1940 r. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b oraz art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 ze zmianami). Skarżąca wskazała, że w listopadzie1940 roku jako 4-letnie dziecko wraz z rodziną i innymi okolicznymi mieszkańcami z powiatu [...] zostali umieszczeni w obozie w [...] na kilka dni i następnie wywiezieni do powiatu [...], gdzie jej rodzice pracowali u gospodarzy niemieckich, skąd po niedługim czasie uciekli z powrotem w swoje strony rodzinne. Organ w decyzji pierwszoinstancyjnej uznał, że pobyt w obozie w [...] nie stanowił o spełnieniu kryterium, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy o kombatantach. W swoich ustaleniach oparł się na opracowaniu monograficznym A. D. "Martyrologia społeczeństwa powiatu [...] w latach wojny i okupacji 1939-1945", [...] 1995. Z opracowania tego wynikało, że wysiedlenie nastąpiło w czerwcu 1940 r. podczas gdy skarżąca i powołani przez nią świadkowie jako termin wysiedlenia podali listopad 1940 roku, dlatego też organ uznał twierdzenia skarżącej za niewiarygodne, Skarżąca pismem z dnia [...] października 2005 r. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powoływała się na to, że uprawnienia kombatanckie otrzymały inne osoby z jej wsi Kosmowo, które podobnie jak i ona były wywiezione do obozu w [...] w listopadzie 1940 r. Organ po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] maja 2006 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2005 r. W uzasadnieniu decyzji podniósł, że skarżąca nie wykazała, by przebywała w obozie podległym policji bezpieczeństwa w, [...] wymienionym się w treści Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzane osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001 Nr 106 poz. 1154). Opierając się na zebranych w sprawie dowodach, między innymi życiorysie brata skarżącej S. C. i jego kenkarcie, wypełnionej przez skarżącą w 1956 ankiecie, organ uznał, że skarżąca nie przebywała w [...], lecz w miejscowości [...]. Zdaniem organu potwierdzała to też informacje brata skarżącej, który stwierdził, że przebywał w obozie w [...] w 1943 r. ale nie wspominał, by był tam ktokolwiek inny z jego rodziny. Zeznania zgłaszanych przez skarżącą świadków organ uznał za niewiarygodne. W następstwie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sąd ten wyrokiem z dnia 23 października 2007 r. w sprawie V SA/Wa 2177/07 skargę oddalił. Orzeczenie sądu I instancji było poddane kontroli instancyjnej. W jej wyniku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 25 lutego 2009 r. w sprawie II OSK 235/08 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania. Podstawą uchylenia wyroku było naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a poprzez oddalenie skargi, mimo że organ administracji dokonując oceny materiału dowodowego naruszył w sposób mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przepisy art. 7, art. 77 i 80 k.p.a. w zakresie zebrania i oceny materiału dowodowego. W szczególności brane były pod uwagę dowody z zeznań świadków, którzy nie byli przesłuchiwani bezpośrednio przez organ, a skarżąca nie miała możliwości wzięcia udziału w ich przesłuchaniu. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 maja 2009 r. w sprawie V SA/Wa 400/09 uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd w wyroku tym stwierdził między innymi, że: • dokonując niekorzystnych dla Skarżącej ustaleń faktycznych w sprawie, Kierownik Urzędu powoływał się m.in. na zeznania świadka C. K. zawarte w protokole które uznał za niewiarygodne. Nie były to jednak zeznania przeprowadzone przez organ, a skarżąca nie została o nich powiadomiona. • Wydając zaskarżoną decyzję Kierownik Urzędu nie podjął również próby uzyskania zeznań brata Skarżącej – S. C. poprzestając na analizie sporządzonych przez niego dokumentów (kenkarty z 1944 r. i późniejszego życiorysu), w których nie pojawia się nazwa miejscowości [...]. Nie wyjaśnił przy tym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dlaczego odstąpił od uzyskania informacji od S. C. w drodze bezpośrednio przeprowadzonego dowodu z jego zeznań w charakterze świadka. • Akta administracyjne nie zawierają dokumentu potwierdzającego brak możliwości przesłuchania świadka S. Z.. Znajdująca się w aktach kserokopia zaświadczenia lekarskiego wskazuje jedynie, że stan jej zdrowia uniemożliwia opuszczenie miejsca zamieszkania, brak natomiast informacji, czy wykluczona jest zdolność świadka do postrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń. Z ww. zaświadczenia nie wynika przeszkoda uniemożliwiająca przesłuchanie S. Z. w miejscu zamieszkania. Stwierdzenie zaś Kierownika Urzędu, że zeznania tego świadka są mało wartościowe, z uwagi na to, że potwierdzała ona fakt pobytu w obozie wielu innym jeszcze osobom narusza ewidentnie zasadę swobodnej oceny dowodów wynikającą z art. 80 k.p.a. Sąd wskazał, iż rozpatrując sprawę ponownie organ winien mieć na względzie powyższe uwagi i dokonać uzupełnienia postępowania dowodowego we wskazanym wyżej zakresie poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków w celu wyjaśnienia i ustalenia, w sposób niebudzący wątpliwości, dostrzeżonych przez organ sprzeczności między treścią dokumentów wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wersją zdarzeń przedstawioną przez Skarżącą (art. 7 i 77 k.p.a.). Następnie, w myśl zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), organ winien dokonać wszechstronnego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego, zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Ocena zebranego materiału dowodowego, dokonana przez organ, wykładnia stosowanych przepisów oraz ocena przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa winna znaleźć swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe organ winien mieć również na względzie zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.), polegającą na dwukrotnym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy administracyjnej. Ponownie rozpoznając sprawę organ przesłuchał świadków C. K., W. Ł. i A. B.. Świadek A. B. potwierdził pobyt skarżącej z rodziną w obozie w [...] w listopadzie 1940 r. W toku postępowania organ uzyskał też z Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu informacje pisemne, że w [...] na terenie byłych koszar mieściły się dwa obozy: obóz przejściowy dla polskich jeńców cywilnych utworzony w grudniu 1939 r. dla Polaków internowanych przez operacyjne grupy policji bezpieczeństwa w ramach akcji "politycznego czyszczenia terenu", gdzie osadzano nauczycieli, księży, działaczy politycznych i społecznych, którzy po przesłuchaniu byli rozstrzeliwani na miejscu lub wysyłani do obozów koncentracyjnych, oraz drugi obóz - obóz przejściowy dla osób wysiedlanych z tzw. rejencji ciechanowskiej i Białostocczyzny do Generalnego Gubernatorstwa, które to osoby nie pozostawały do dyspozycji policji bezpieczeństwa, W obozie tym nie przeprowadzano selekcji i nie rozłączano dzieci i rodziców. W wyniku ponownej analizy sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoją własną decyzję z dnia [...] września 2005 r. Stwierdził, że nie dał wiary twierdzeniom strony o pobycie w obozie podległym policji bezpieczeństwa w [...]. Wyraził wątpliwości co do tego, czy skarżąca w okresie 1940 r. przebywała w miejscowości [...], z której to miejscowości wysiedlano mieszkańców do obozu przejściowego, czy też w miejscowości [...]. Opierając się na wskazanych wyżej informacjach z IPN o istnieniu w [...] dwóch obozów, oraz na relacji skarżącej i powołanych przez nią świadków, organ doszedł do wniosku, że skoro skarżąca nie podzieliła losów osób więzionych w obozie podległym policji bezpieczeństwa, to jako mieszkanka północnego Mazowsza mogła zostać skierowana wraz z innymi mieszkańcami tych okolic do obozu przejściowego podległego cywilnym władzom przesiedleńczym. Organ opierając się na "informatorze encyklopedycznym. Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945" opisującym reżim, jakim byli poddani więźniowie tych obozów uznał, że obóz przesiedleńczy, w którym przebywała skarżąca, takim obozem nie był, a zatem nie można uznać, by skarżąca udokumentowała, że przebywała w obozie w [...] posiadającym cechy wskazane w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b) ustawy o kombatantach. Organ nie kwestionując okoliczności przesiedlenia uznał, że nie stanowiło ono automatycznego umieszczenia w miejscach odosobnienia będących w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a umieszczenie w związku z przesiedleniem w obozie przesiedleńczym nie stanowiło represji w rozumieniu ustawy z o kombatantach. Sąd zważył, co następuje: W pierwszej kolejności podnieść należy, iż kwestię odmowy przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich badał zarówno Naczelny Sąd Administracyjny jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (po raz trzeci). Najistotniejsze znaczenie w sprawie niniejszej mają z oczywistych względów poglądy wyrażone przez NSA oraz przez tutejszy sąd w sprawie, która jest chronologicznie najpóźniejsza. Chodzi tu o sprawę o sygn. akt V SA/Wa 400/09 która zakończyła się wydaniem wyroku uchylającego decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...]. Otóż w uzasadnieniu tegoż wyroku sąd podkreślił m.in., że: 1. strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków przynajmniej na 7 dni przed terminem ich przesłuchania. Nadto ma prawo czynnego udziału w przeprowadzaniu tych dowodów, a więc prawo zadawania im pytań i składania wyjaśnień. Powyższe odniesiono w szczególności do przesłuchania świadka C. K. którego zeznania nie mogły być uznane za mające znaczenie w sprawie właśnie ze względu na to, że skarżąca nie została powiadomiona o terminie i miejscu przesłuchania tego świadka. 2. organ nie podjął próby uzyskania zeznań brata skarżącej S. C. poprzestając na analizie sporządzonych przez niego dokumentów. Zeznania te – zdaniem sądu – mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprzeczności między treścią tychże dokumentów a wersją wydarzeń przedstawionych przez skarżącą. 3. akta administracyjne nie zawierały dokumentu potwierdzającego brak możliwości przesłuchania świadka S. Z. Z treści zaświadczenia lekarskiego dotyczącego ww. nie wynika bowiem aby nie mogła być ona przesłuchana np. w miejscu swojego zamieszkania. 4. istotne znaczenie dla sprawy mogły mieć przesłuchania osób, które złożyły oświadczenia na piśmie. Chodziło tu o A. B. i W. Ł.. Organ w toku prowadzonego postępowania zaniechał takiego przesłuchania co w ocenie sądu było błędem. Rozważania oraz sugestie poczynione przez tut. sąd w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 400/09 były istotne (także dla organu ponownie rozpoznającego wniosek skarżącej) ze względu na treść przepisów art. 170 i 153 p.p.s.a. Pierwszy z nich stanowi, że prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd który je wydał lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Drugi z nich z kolei wskazuje, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Mało tego w świetle art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w niezaskarżónym wyroku sądu I instancji uchylającym rozstrzygnięcie organu (a takim był wyrok wydany w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 400/09) wiąże nie tylko ten sąd oraz organ lecz także Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie (tak NSA m.in. w wyroku z dnia 16 maja 2007 r. sygn. akt I FSK 857/06 – OSP 2008/11/119). Z uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 400/09 wynika, iż tut. sąd przedstawił w sposób jasny swoje stanowisko odnośnie tego jakie dowody winny zostać przeprowadzone w toku ponownego postępowania administracyjnego. Mówiąc precyzyjniej jakie dowody sąd uznaje za niezbędne celem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Analiza materiału zgromadzonego przez organ w tym także uzasadniania zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2010 r. prowadzi do wniosku, iż wytyczne tut. sądu nie zostały wykonane w pełni. Oczywistym jest brak przesłuchania świadka S. C.(brata skarżącej) jako, że zmarł on we wrześniu 2008 r. Powstaje jednak pytanie czy zasadne było odstąpienie od odebrania zeznań od świadków C. K., W. Ł. i S. Z. którzy nie stawili się na wezwania na dzień 30 listopada 2009 r., czy też próbę ich przesłuchania należało ponowić, a w przypadku usprawiedliwienia nieobecności spowodowanej np. wiekiem czy stanem zdrowia doprowadzić do przesłuchania w miejscu ich zamieszkania. W tym miejscu trzeba jednak przywołać treść dwóch dokumentów nadesłanych do organu przez Instytut Pamięci Narodowej (z dnia 16 lipca 2009 r. oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r.) które wniosek skarżącej wszczynający postępowanie w sprawie jak i sformułowaną skargę pozwalająca ocenić w sposób jednoznacznie niekorzystny dla skarżącej. Trzeba przy tym zauważyć, iż ocena tychże dokumentów byłą w pierwszej kolejności udziałem organu. Zdaniem sądu uznać należy ją za przekonującą zaś wnioski wysnute na jej podstawie za prawidłowe. Informacje w nich zawarte miały decydujące znaczenie w sprawie. Zeznania świadków do przesłuchania których wbrew zaleceniu sądu nie doszło nie mogły stanowić dla nich istotnej przeciwwagi, albowiem świadkowie nie mogli dysponować wiedzą której źródłem są ww. pisma. Z pism o których mowa wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że w [...] został utworzony w grudniu 1939 r. przejściowy obóz dla jeńców cywilnych podległy policji bezpieczeństwa. W miesiącu maju 1940 r. przemianowano go na przejściowy obóz policji bezpieczeństwa i SD podległy policji bezpieczeństwa i SD w Królewcu. Równocześnie na początku 1940 r. w części oddzielonej od obozu podległego policji bezpieczeństwa utworzono obóz przejściowy dla osób wysiedlanych z tzw. rejencji ciechanowskiej i Białostocczyzny do Generalnego Gubernatorstwa. Osoby osadzone w przejściowym obozie dla wysiedlonych nie pozostawały do dyspozycji policji bezpieczeństwa. Nie przeprowadzano w nim selekcji i nie rozłączano dzieci od rodziców. Zdaniem organu właśnie w takim obozie przebywała skarżąca (zob. także protokół rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku) i z takim ustaleniem należy się zgodzić. Zdaniem sądu informacje zawarte w obu pismach IPN (z dnia 16 lipca 2009 r. i 27 sierpnia 2009 r.) usprawiedliwiały odstąpienie od przesłuchania świadków o których była wcześniej mowa. Jak już bowiem nadmieniono wcześniej ich zeznania (bez względu na treść) nie mogły podważyć tak wiarygodności obu ww. dokumentów jak i ich znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej. Podstawą wyroku jest art. 151 p.p.s.a.