V SA/Wa 109/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Beata Blankiewicz-Wóltańska po rozpoznaniu w dniu 4 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. L. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2017 r. o sygn. akt V SA/Wa 107/17 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... listopada 2016 r. Nr .... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. K.L. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z ojcem i matką, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczyła, iż jej rodzice z tytułu pracy osiągają miesięczne dochody w wysokości 1.240 zł (matka) oraz 2.000-2.500 zł (ojciec). Wskazała nadto, iż jej rodzice posiadają działkę (1.100 m2) z posadowionym na niej domem (120 m2) oraz są współwłaścicielami domu (51 m2) oraz działki (1.275 m2). Wnioskodawczyni oświadczyła, iż miesięczne koszty jej utrzymania wynoszą 700 zł. Przedstawiła także stałe miesięczne zobowiązania i wydatki stałe, do których zaliczyła opłaty za media, internet i telewizor oraz spłatę zobowiązań kredytowych. Zarządzeniem z dnia z dnia 22 czerwca 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do udzielenia dodatkowych informacji oraz do złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi skarżąca nadesłała pismo z dnia [...] lipca 2017 r., w którym wyjaśniła, iż nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje z tego tytułu dochodu, nie posiada środków trwałych do jej prowadzenia, nie korzysta z pomocy społecznej oraz pomocy finansowej rodziny lub osób trzecich, nie sprzedawała nieruchomości i ruchomości, nie jest również właścicielem nieruchomości. Oświadczyła, iż koszty utrzymania w wysokości 700 zł pokrywają jej rodzice. Skarżąca nie posiada rachunków bankowych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie składała deklaracji VAT-7 oraz nie posiada zaświadczenia o dochodach, zarówno własnych jak i rodziców, jak również nie posiada wiedzy wydatkach, które ponoszą jej rodzice, ani o posiadanym przez nich majątku ruchomym. Do pisma załączyła zeznania podatkowe PIT-36L i PIT/B za rok 2014 oraz zaświadczenie D. S.A. z dnia [...] kwietnia 2017 r. o likwidacji rachunków bieżących dla przedsiębiorcy. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podniesiono, iż oświadczenia wnioskodawczyni nie mogły być uznane za wyczerpujące i rzetelne, skoro nie przedłożyła ona dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych przez jej rodzinę. Zdaniem referendarza złożone wyjaśnienia, co do wysokości kosztów utrzymania skarżącej (700 zł), kosztów utrzymania rodziny, jak również dochodów uzyskiwanych przez rodzinę są zbyt ogólne i lakoniczne. Zauważył ponadto, iż skarżąca nie przedstawiła obiektywnych przyczyn niepodejmowania zatrudnienia ani nawet próby znalezienia źródła dochodu, co w świetle przesłanek jakimi należy kierować się przy udzielaniu prawa pomocy, wywołuje negatywne skutki. W konsekwencji referendarz uznał, iż nie można ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej oraz dokonać jej porównania z kosztami postępowania sądowego, co skutkuje oddaleniem wniosku. W sprzeciwie z dnia [...] września 2017 r. skarżąca wniosła o zmianę postanowienia referendarza sądowego i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wskazała, że postanowienie starszego referendarza sadowego pomija okoliczności wynikające z treści oświadczenia skarżącej o stanie rodzinnym, majątku i dochodach a także oświadczenia skarżącej stanowiące odpowiedź na wezwanie. Skarżąca podkreśliła, że nie dysponuje majątkiem, którego upłynnienie pozwoliłoby na pokrycie kosztów sadowych w niniejszej sprawie. Podniosła ponownie iż funkcjonuje dzięki pomocy rodziców. Zdaniem wnioskodawczyni, trudna do zaakceptowania byłaby sytuacja, w której obowiązek uiszczenia wpisu od skargi zostałby przeniesiony na jej rodziców. Skarżąca stwierdziła również, iż na podstawie zaskarżonego postanowienia nie sposób odkodować, jakie konkretne okoliczności, wynikające ze złożonych dokumentów i oświadczeń skarżącej, rodzą przekonanie o zbytniej lakoniczności stwierdzeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). W ocenie Sądu, sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest prawidłowe i w pełni zasadne. Przed wyłożeniem motywów podjętego rozstrzygnięcia przypomnieć należy, iż zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie referendarza sądowego i sądu w tej kwestii zależeć będzie od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie uznał, iż oświadczenia wnioskodawczyni złożone we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny tego, czy spełnia ustawowe przesłanki udzielenia prawa pomocy. Wniosek taki uprawniał go zatem, do wystąpienia do skarżącej o złożenie dodatkowego oświadczenia w trybie art. 255 p.p.s.a. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, iż odpowiedź udzielona na wezwanie, nie może być uznane za należyte wykonanie wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia, zgodnie z zarządzeniem z dnia 22 czerwca 2017 r. Jak to słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wnioskodawczyni nie ujawniła w pełni stanu majątkowego posiadania swojej rodziny, w szczególności nie przedstawiła dokumentów potwierdzających dochody uzyskiwane przez jej rodziców, milczeniem pominęła kwestię posiadania przez nich rachunków bankowych. Ponadto nie udokumentowała wydatków, jakie ona sama, jak również jej rodzice ponoszą na niezbędne utrzymanie. Przypomnieć należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że orzeczenie w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Jedynie zatem szczegółowe i wiarygodne zestawienie dochodów i wydatków pozwala na rzetelną ocenę sytuacji skarżącego. Zdaniem Sądu, referendarzowi sądowemu w powyższym zakresie nie można skutecznie zarzucić naruszenia swobodnej oceny dowodów. Wykazanie sytuacji majątkowej na potrzeby skorzystania z instytucji prawa pomocy powinno zostać szczególnie wiarygodnie udokumentowane, a tymczasem poddane ocenie referendarza sądowego oświadczenia i dane zasadnie uznane zostały za wybiórcze i niekompletne. W ocenie Sądu, przedstawione rozumowanie referendarza jest spójne, logiczne i przekonujące. W sytuacji gdy w aktach sprawy znajdują się jedynie oświadczenia skarżącego i wybiórczo przez niego nadesłane dokumenty, Sąd nie ma możliwości szerszej oceny sytuacji strony niż dokonał tego referendarz sądowy, bowiem treść sprzeciwu nie zawiera żadnych nowych informacji i również na tym etapie skarżąca nie przedstawia dodatkowych dokumentów. Reasumując, trafnie referendarz sądowy uznał, że bierność skarżącej w zakresie dokładnego i – co ważne – wiarygodnego wyjaśnienia jej sytuacji uniemożliwiła pełną jej ocenę. Należy więc zgodzić się z konkluzją zaskarżonego postanowienia, że skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia wnioskowanego prawa pomocy. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w sprzeciwie, które nie mogą być uznane za zasadne, wskazać należy, iż skoro wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, to dla oceny jej sytuacji majątkowej, niezbędna jest wiedza na temat uzyskiwanych przez nich dochodów, jak również ponoszonych wydatków. Nie sposób zgodzić się z przeciwnym stanowiskiem skarżącej. Skoro bowiem zamieszkuje ona u swoich rodziców, nie osiąga żadnych dochodów, to nie godzi się przyjąć, by samodzielnie prowadziła gospodarstwo domowe, czyli ponosiła wydatki związane z jego utrzymaniem. Należy przy tym pamiętać, że wnioskodawczyni wskazuje, że nie korzysta z jakiejkolwiek pomocy społecznej i nie otrzymuje żadnych świadczeń z tego tytułu, co można byłoby uznać za próbę samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Jak to podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II OZ 322/08, który to pogląd Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania (koszty sądowe i inne wydatki) istotne znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz sytuacja rodzinna. Oznacza to, że w przypadku, gdy skarżący wraz z rodziną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczać się do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów postępowania jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Podnieść również należy, iż wnioskodawczyni nie wyjaśnia jakie są powody tego, że nie posiada źródła dochodów. Wskazuje jedynie, że nie rejestrowała się w Urzędzie Pracy i nie korzystała z pomocy społecznej. Skoro zatem powodem tym nie jest niezdolność do pracy z uwagi na niepełnosprawność, czy chorobę, bądź inna obiektywna przeszkoda, to w świetle przesłanek jakimi należy kierować się przy udzielaniu prawa pomocy, postawa wnioskodawczyni wywołuje negatywne skutki. Jeśli bowiem skarżąca posiada możliwości zarobkowe, to próbę przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w swojej indywidualnej sprawie sądowej na współobywateli – ze środków których pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia – należy oceniać negatywnie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Nie sposób również uznać zasadności stanowiska skarżącej, iż trudna do zaakceptowania byłaby sytuacja, w której jej rodzice mieliby obowiązek poniesienia za nią kosztów sądowych. Jak to wyżej wskazano, skoro wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami, to ich sytuacja majątkowa wpływa zdolność skarżącej do ponoszenia kosztów sądowych. Zgodzić należy się przy tym z referendarzem sądowym i przywołanymi przez niego poglądami orzecznictwa, iż między rodzicami a dziećmi istnieje obowiązek alimentacyjny, który obejmuje również pomoc w poniesieniu kosztów sądowych. Wskazać nadto należy, iż nie zasługuje na aprobatę postawa skarżącej, która kwestionuje obowiązek pomocy w partycypacji w kosztach sądowych ze strony rodziców – a więc osób jej najbliższych – a jednocześnie nie widzi, jak się zdaje, przeszkód ku temu, by koszty te zostały przerzucone na współobywateli, z których to środków pochodzą dochody budżetu państwa. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w całości podtrzymał orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, o czym orzekł – na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – w sentencji postanowienia.