V SA/Wa 1108/13

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. M. B. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem, zamieszkuje w mieszkaniu córki, gdzie korzysta z jednego pokoju, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż utrzymuje się wraz z mężem z emerytur w wysokości 800 zł (skarżąca) oraz 1.800 zł (mąż). Wskazała, iż ponosi następujące wydatki: na leki – 300 zł miesięcznie, energię elektryczną – 200 zł za 3 miesiące, gaz – 50 zł miesięcznie, telefon – 34 zł miesięcznie, wodę – 75 zł za 3 miesiące, żywność – 500 zł miesięcznie, środki higieniczne i czystości – 100 zł miesięcznie, opłata za wywóz śmieci – 50 zł co 3 miesiące, bieżące naprawy 300 zł rocznie, opał na zimę – 1.000 zł, jak również przyczynia się do utrzymania mieszkania w wysokości około 200 zł miesięcznie. Nadto ponosi wydatki związane z utrzymaniem samochodu – paliwo 300 zł miesięcznie oraz ubezpieczenie – 300 zł rocznie. Wnioskodawczyni wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia nadesłała pismo z dnia 22 lipca 2013 r., w którym podała, iż jej mąż posiada rachunek bankowy, na który przekazywana jest jego emerytura w wysokości 1.965,10 zł. Oświadczyła także, iż posiada z mężem umowę rozdzielności majątkowej. Do pisma załączyła kserokopie umowy majątkowej zawartej w formie aktu notarialnego, odcinka emerytury za miesiąc maj 2013 r. oraz raportu z obrotów na koncie męża za okres od maja do lipca 2013 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Po pierwsze wskazać należy, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy oceniana jest sytuacja majątkowa nie tylko wnioskującej strony ale również innych osób, z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. Oznacza to, iż w sytuacji, gdy wnioskująca prowadzi gospodarstwo domowe ze swoim mężem, to znaczenie ma wysokość dochodów uzyskiwana przez małżonków bez względu na rodzaj ustroju majątkowego, obowiązujący między nimi. Nie kwestionując zatem prawa do takiego uregulowania wzajemnej sytuacji majątkowej małżeńskiej, zauważyć należy, że okoliczność ta nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych współmałżonka. Przypomnieć należy ugruntowane już stanowisko orzecznictwa, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Zatem z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z nich, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał, dotyczący stanu majątkowego posiadania wnioskodawczyni i jej męża, nie sposób uznać by nie była ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Przede wszystkim nie można przyjąć by rodzina skarżącej znajdowała się w stanie ubóstwa, skoro małżonkowie posiadają stałe źródła dochodów z tytułu emerytury w łącznej wysokości 2.837,41 zł. To z kolei powoduje, iż nie można zaliczyć wnioskodawczyni i jej rodziny do kategorii osób, które nie posiadają środków na utrzymanie. Przywołać w tym miejscu wypada stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Porównując zatem wysokość osiąganych dochodów z miesięcznymi wydatkami zauważyć trzeba, iż przekraczają one w sposób istotny ponoszone koszty niezbędnego utrzymania, które po zsumowaniu wynoszą około 1.300 zł. Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których nie można zaliczyć wydatków przeznaczanych na eksploatację samochodu osobowego. Zatem przyjąć należało, iż wnioskodawczyni jest w stanie uczestniczyć w jakichkolwiek kosztach postępowania sądowego. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.