V SA/Wa 1153/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant st. spec. - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2014 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi J. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję nr [...] z dnia 29[...] października 2012 r. w części odmawiającej umorzenia zadłużenia w wysokości 66 093,31 zł. z tytułu nie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy oraz umarzająca jego zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od września 2001 r. do lutego 2003 r. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem, przekazanym w dniu 8 maja 2012 r. przez Sąd Okręgowy w [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych, J. B. wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami we wskazanych szczegółowo niej kwotach. W uzasadnieniu wniosku wskazał na swą trudną sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną. Poinformował, że w wieku 19 lat został inwalidą II grupy (utrata ręki), co wręcz uniemożliwiało podjęcie zatrudnienia. Mimo tego ze względu na trudną sytuację materialną prowadził jednoosobową działalność gospodarczą (taxi). Jego syn - osoba całkowicie niezdolna do pracy, wymaga ciągłej opieki i dużych nakładów finansowych na leki i wychowanie. Decyzją z [...] października 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zadłużenia wnioskodawcy za żądany okres w postaci składek i odsetek od nich w łącznej kwocie 70.140,19 zł. Pismem z 13 listopada 2012 r. J. B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek. Jak podkreślił z uwagi na stan zdrowia nie dostarczył wcześniej całej dokumentacji obrazującej jego sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową. W treści pisma wskazał, że otrzymuje rentę i ma dodatkowy dochód prowadząc taksówkę, jednak brak ręki uniemożliwia mu podjęcie pracy w pełnym wymiarze. Ponadto podał, że jest właścicielem samochodu osobowego Audi A4 TDI, zaś pozostałe pojazdy, które były na niego zarejestrowane zostały sprzedane. Wskazał także na problemy z utrzymaniem mieszkania, problemy zdrowotne swoje i syna. Decyzją z [...] stycznia 2013 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji stwierdzając brak podstaw do umorzenia należności i zaznaczając, że w przypadku wnioskodawcy, nie zachodzą przesłanki pozwalające uznać całkowitą nieściągalność należności z tytułu składek, co daje organowi potencjalną możliwość umorzenia należności. Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 października 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 1243/13 uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd w uzasadnieniu stwierdził, iż organ, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 kpa, nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu, w postępowaniu obu instancji zabrakło należytego zastosowania art. 7 kpa. Sąd wskazał, iż organ winien, po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, rozważyć i wyważyć interes społeczny i słuszny interes strony. Natomiast dokonanie przez organ analizy możliwości płatniczych Strony bez szczególnego zwrócenia uwagi na charakter jego kalectwa i dalsze konsekwencje zdrowotne oraz brak możliwości poprawy sytuacji Strony w przyszłości pozwala Sądowi także na postawienie zaskarżonej decyzji zarzutu naruszenia sformułowanej w art. 80 kpa zasady swobodnej oceny dowodów. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] marca 2014 nr [...] utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] października 2012 r. Organ odwoławczy stwierdził brak podstaw do umorzenia należności i zaznaczył, że w przypadku wnioskodawcy, nie zachodzą przesłanki pozwalające uznać całkowitą nieściągalność należności z tytułu składek, co daje organowi potencjalną możliwość umorzenia należności. Organ ocenił także sytuację wnioskodawcy w zakresie jego ważnego interesu i dokonując ponownej analizy treści § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. uznał, że wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu spłatę zaległych należności. Organ II instancji wskazał, że J. B. wraz z rodziną (żoną K. B. oraz synem D. B.) zamieszkuje w lokalu mieszkalnym nr [...] położonym w [...] przy [...], o powierzchni 66,00 m2. Mieszkanie jest lokalem służbowym (własność [...]) przyznanym teściowej Wnioskodawcy, J. K.. Zainteresowany wraz z rodziną zajmuje jeden pokój o powierzchni 25 m2, pozostałą część mieszkania użytkuje teściowa. Ustalił, iż skarżący pobiera świadczenie w kwocie 799,18 zł brutto tj. 691,25 zł netto (na postawie oświadczenia złożonego w Zakładzie w dniu 13.11.2012 r., 30.11.2012 r. oraz przekazu pocztowego z dnia 15.10.2012 r., a także informacji przekazanej przez Wydział Świadczeń Emerytalno-Rentowych w dniu [...].09.2012 r., nr pisma [...]). Natomiast żona K. B. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1 306,22 zł brutto tj. 1100,66 zł netto. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] maja 2011r. syn D. B. jest całkowicie niezdolny do pracy, z tego tytułu pobiera świadczenie socjalne w wysokości 682,67 zł brutto tj. 597,23 zł netto. Drugi syn nie zamieszkuje razem z nimi. Organ podniósł, iż od dnia 01.01.1990 r. do dnia 21.03.2013 r skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą, związaną z działalnością taksówek osobowych (wg danych zawartych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS oraz informacji w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczpospolitej Polskiej). Wskazano, iż działalność gospodarczą zakończył ze względu na konieczność podjęcia leczenia. Organ odwoławczy wskazał, iż skarżący jest od 19 roku życia inwalidą II grupy i nie posiada ręki. Z tego tytułu uzyskuje ww. świadczenie rentowe. Ustalił również, że stan zdrowia skarżącego uległ pogorszeniu i wymaga on leczenia, gdyż skrzywienie kręgosłupa i bóle lewej ręki prowadzą do ograniczeń ruchowych (na potwierdzenie tego dołączono dokumentację medyczną). Organ podkreślił, że wnioskodawcy nie posiada żadnych nieruchomości i na chwilę obecną jest właścicielem samochodu marki Audi A4 TDI rok produkcji 1998, który służył do wykonywania działalności gospodarczej. Skarżący nie korzystał z pomocy ośrodka pomocy społecznej, zrezygnował z usług telekomunikacyjnych, Internetu i telewizji kablowej. Organ dokonał zestawienia uzyskiwanego przez rodzinę skarżącego miesięcznego dochodu z pobieranych świadczeń z określonym minimum socjalnym (opartym na definicji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych). Organ podniósł, że ,,minimum socjalne stanowi modelową konstrukcję potrzeb i wydatków konsumpcyjnych gospodarstw niezamożnych. Zakres i poziom zaspokojenia potrzeb według tego modelu winny zapewniać takie warunki życiowe, by na każdym z etapów rozwoju człowieka umożliwić reprodukcję sił życiowych, posiadanie i wychowanie potomstwa oraz utrzymanie więzi społecznych. Model minimum socjalnego uwzględnia zalecenia nauki (wyżywienie, higiena osobista, mieszkanie), uznane normy obyczajowe i społeczne (ubranie, rekreacja, kultura) oraz obowiązujące regulacje (oświata, ochrona zdrowia)." Podał, iż oszacowane przez IPiSS zmodyfikowane minimum socjalne we wrześniu 2013 r. na jedną osobę w gospodarstwie emeryckim wynosiło 887.06 zł, natomiast w gospodarstwie pracowniczym 876,48 zł. Natomiast dochód przypadający na jednego członka rodziny w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi 796,38 zł netto i jest on o 90,68 zł niższy od minimum socjalnego określonego dla gospodarstw pracowniczych, natomiast porównując do gospodarstw emeryckich jest on niższy o 80,10 zł. Podkreślił, że minimum socjalne jest jedynie modelową konstrukcją, która nie jest kategorią roszczeniową, a jedynie powinna stanowić punkt odniesienia dla zarobkowych aspiracji gospodarstw domowych. Zawartość koszyka minimum socjalnego jest zbyt szeroka, aby w oparciu o nią rozstrzygać o poziomie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż koszyk ten obejmuje cały zestaw potrzeb życiowych, w przeciwieństwie do świadczeń społecznych ukierunkowanych na zapobieżenie konkretnym ryzykom socjalnym. Należy ponadto zauważyć, iż ustalając minimum socjalne czy minimum egzystencji nie należy odejmować od osiąganego dochodu ponoszonych wydatków związanych z mieszkaniem, lekami, kredytem itd., gdyż te wydatki mieszczą się w koszyku danego minimum. Zdaniem organu przypadku skarżącego nie występuje przesłanka interesu publicznego, ponieważ wysokość osiąganego dochodu w jego rodzinie na jedną osobę, który wynosi 796,38 zł netto nie upoważnia do korzystania z pomocy społecznej. Kryterium dochodowe przypadające na jednego członka w rodzinie uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej wynosi 456,00 zł. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. B. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i jaki i decyzji organu I instancji Zarzucił naruszenie: 1. art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r, Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz.267) (dalej k.p.a.) poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co z kolei spowodowało nie rozważenie i nie wyważenie interesu społecznego oraz słusznego interesu skarżącego (strony), 2. art. 77 k.p.a. polegające na nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału, 3. § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365) poprzez uznanie, iż opłacenie należności z tytułu niezapłaconych składek nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem skarżącego organ niezasadnie uznał, iż jedynym kryterium, który wziął pod uwagę odmawiając umorzenia należności było kryterium dochodowe tj. że ponieważ nie jest uprawiony do świadczeń socjalnych to w stosunku do niego nie można dokonać umorzenia przedmiotowych należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Rolą Sądu jest ocena czy organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego i procesowego, które skutkowałyby wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast zgodnie z art. 153 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga J. B. jest zasadna. Na wstępie należy stwierdzić, iż organ rozpatrując sprawę ponownie wbrew wytycznym Sądu wydanym w sprawie V SA/Wa 1243/13 w sposób nieprawidłowy ocenił zebrany materiał dowodowy z naruszeniem treści art. 7 K.p.a. jak również art. 80 K.p.a. Biorąc pod uwagę wskazania Sądu zawarte w wyroku z dnia 16 października 2013 r. obowiązkiem organu było wzięcie pod uwagę nie tylko interesu publicznego ale i słusznego interesu strony rozumianego zgodnie z przytoczonym przez Sąd wyrokiem NSA z 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt II GSK 170/12. W żadnym razie nie można uznać za wystarczające przytoczenie danych dotyczących dochodów 3 osobowej rodziny i mechaniczne porównanie ich z danymi dotyczącymi minimum socjalnego. Należy zauważyć, że organ ma obowiązek rozważyć konkretną indywidualną sprawę. Zatem jeśli dokonuje ustaleń dotyczących dochodów – jak również głównych wydatków związanych przede wszystkim z utrzymaniem mieszkania powinien mieć na uwadze to, że rodzina skarżącego składa się z dwóch osób niepełnosprawnych, których stan zdrowia – co wynika z dokumentacji medycznej nie rokuje poprawy, a może jeszcze ulec pogorszeniu. Syn skarżącego wymaga opieki rodziców ponieważ cierpi m.in. na zespół paranoidalny. Skarżący, co wnika ze złożonego do organu zaświadczenia lekarskiego jest poważnie chory i również wymaga pomocy drugiej osoby. Pogarszający się stan zdrowia, konieczność leczenia i rehabilitacji wymusił na nim zaprzestanie wykonywania pracy (wiążącej się z ogromnym wysiłkiem ze względu na stan zdrowia – brak ręki) dzięki której rodzina dysponowała dodatkowymi środkami. Jest oczywiste, że stan zdrowia dwóch członków rodziny wymusza ponoszenie kosztów ich leczenia, czego organ nie wziął pod uwagę. Jest też oczywiste, że zły stan zdrowia skarżącego i jego syna, konieczność wizyt u lekarza, czy też czasami konieczność hospitalizacji syna skarżącego powoduje, że możliwości korzystania z samochodu i związane z tym koszty, nie mogą być w tej sytuacji uznane za zbędne, lecz przeciwnie – za potrzebne. Należy zwrócić także uwagę na to, że skarżący i jego rodzina poza opłatami związanymi z utrzymaniem mieszkania, dojazdów, leczenia, musi przeznaczyć określone środki na żywność, środki czystości, higieny jak również niezbędnego ubrania. Należy zauważyć, że skarżący i jego rodzina zrezygnowali z ponoszenia kosztów Internetu, abonamentu telewizji kablowej – czyli kosztów, które były możliwe do zredukowania. Kwota składek obciążająca skarżącego jest bardzo duża i możliwość ich spłacenia w jego sytuacji finansowej przy braku perspektyw jej poprawy, wskazuje zdaniem Sądu na to, że ewentualna ich spłata może pozbawić skarżącego i jego rodzinę możliwości pokrywania niezbędnych kosztów utrzymania, bez wątpienia w sposób wydatny naruszy podstawy finansowe rodziny. W tej sytuacji organ powinien ponownie przeanalizować stan faktyczny sprawy (z uwzględnieniem nowych okoliczności jeśli się pojawią), realnie ocenić sytuację życiową i finansową skarżącego i rozstrzygnąć w przedmiocie zgłoszonego żądania. Organ ponownie powinien rozstrzygnąć także w zakresie przedawnionych składek. Na koniec podkreślić trzeba, że organ dokonując rozstrzygnięcia i biorąc pod rozwagę także interes publiczny, nie może z założenia uznawać przewagi tego interesu nad słusznym interesem strony – lecz właściwie je rozważyć. Organ powinien mieć na względzie to, ze jego decyzja nie może doprowadzić do sytuacji, w której skarżący i jego rodzina zmuszona byłaby do poszukiwania pomocy socjalnej w instytucjach państwowych, czy też charytatywnych. Mając powyższe okoliczności na uwadze i uznając, że doszło do naruszenia wskazanych przepisów postępowania, co mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c orzekł jak w wyroku.