V SA/Wa 1174/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia ... maja 2018 r. nr ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz R. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi wniesionej przez [...] (dalej: "Strona" lub "Skarżąca") jest postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: również jako "organ") z [...] maja 2018 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [... listopada 2017 r., nr [...] (dalej: "Prezes Zarządu PFRON") odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne Wn-U-G za lipiec 2017 r. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym: Pismem z [...] września 2017 r. (nadanym dnia [...] września 2017 r.) pełnomocnik Skarżącej wystąpiła z prośbą o przywrócenie terminu do złożenia wniosku Wn-U-G za lipiec 2017 r. Uzasadniając wniosek wyjaśniła, że w okresie od 24 sierpnia 2017 r. do 10 września 2017 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, a terminowe złożenie wniosku Wn-U-G uniemożliwiła jej choroba. Do wniosku załączyła zaświadczenie z [...] września 2017 r. o niezdolności do pracy w okresie od [...] sierpnia 2017 r. do [...] września 2017 r. Postanowieniem z [...] listopada 2017 r. Prezes Zarządu PFRON odmówił wnioskowanego przywrócenia terminu wskazując, że Skarżąca nie spełniła przesłanki wynikającej z art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "k.p.a."), tj. nie dopełniła czynności, dla której określony był termin – nie złożyła przedmiotowego wniosku Wn-U-G jednocześnie z wniesieniem prośby o przywrócenie terminu. Po rozpatrzeniu zażalenia Strony, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Prezes Zarządu PFRON. W pierwszej kolejności organ wyjaśnił, że nie podziela stanowiska Prezesa Zarządu PFRON, że Strona nie spełniła przesłanki wynikającej wprost z art. 58 § 2 k.p.a., tj. nie złożyła przedmiotowego wniosku Wn-U-G jednocześnie z niesieniem prośby o przywrócenie terminu, bowiem wniesienie prośby o przywrócenie terminu musi nastąpić w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu. Wskazano, że w przedmiotowej sprawie przeszkoda ustała [...] września 2017 r., zatem Strona mogła złożyć prośbę o przywrócenie terminu do [...] września 2017 r. Skarżąca wniosek Wn-U-G za lipiec 2017 r. złożyła za pomocą systemu SODiR w dniu [...] września 2017 r., natomiast prośbę o przywrócenie terminu z [...] września 2017 r. nadała listem poleconym [...] września 2017 r. Zatem zarówno wniosek jak i prośbę o przywrócenie terminu do jego złożenia wniesiono z zachowaniem siedmiodniowego terminu. Następnie Minister wyjaśnił, że zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 stycznia 2009 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1758) osoba niepełnosprawna wykonująca działalność gospodarczą składa wniosek Wn-U-G w terminie do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynął termin do opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem wniosek Wn-U-G za miesiąc lipiec 2017 r. Skarżąca powinna była złożyć do [...] sierpnia 2017 r. Tymczasem Strona przekazała wniosek do PFRON [...] września 2017 r., zatem z uchybieniem terminu. Jednocześnie organ zauważył, że przepis § 9 ww. rozporządzenia przewiduje możliwość przywrócenia terminu do złożenia wniosku Wn-U-G w przypadku uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez winy wnioskodawcy, jeżeli zostaną spełnione łącznie przesłanki wymienione w art. 58 § 1 i 2 k.p.a., tj.: - uprawdopodobnienie braku winy, - wniesienie wniosku (prośby) o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiała dochowanie terminu, - jednocześnie z wniesieniem wniosku dopełnienie czynności uchybionej, dla której określony był termin. Strona wskazuje, że powodem dla którego nie wniosła w terminie wniosku Wn-U-G za lipiec 2017 r. była niedyspozycja chorobowa pełnomocnika, potwierdzona zaświadczeniem lekarskim, trwająca od [...] sierpnia 2017 r. do [...] września 2017 r. W ocenie organu zawarte we wniosku Skarżącej uzasadnienie nie stanowi uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, ponieważ przedłożone zaświadczenie lekarskie nie wskazuje, że pełnomocnik Strony nie była zdolna do dokonywania czynności prawnych ani też, że nie mogła zlecić dokonania tej czynności innej osobie. Organ podkreślił, że z zaświadczenia wynika, że pełnomocnik, która chorowała w okresie od [...] sierpnia 2017 r. do [...] września 2017 r. mogła chodzić i nie była obłożnie chora, zaś choroba nie wykluczała dokonania przez nią uchybionej czynności. W ocenie organu tylko nagła choroba stanowi przesłankę do przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Ponadto zauważono, że we wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik Strony nie wskazała na rodzaj choroby, tak by organ mógł wyważyć, czy nie ponosi ona winy w uchybieniu dokonania czynności procesowej przyjmując obiektywny miernik staranności. W ocenie organu to na Stronie ciążył obowiązek wykazania braku winy w uchybieniu terminu. Jednocześnie zauważono, że podejmowanie czynności przez ustanowionego pełnomocnika, nie może stanowić uprawdopodobnienia braku winy w dochowaniu terminu, zaś działania pełnomocnika obciążają mocodawcę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniesiono o uchylenie postanowienia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie: - art. 7, art. 8 art. 9, art. 10 i 79 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie sprawy poprzez nie przeprowadzenie jakiegokolwiek postępowania dowodowego, a poprzestanie jedynie na jednostronnych ustaleniach organu, - art. 77 i 107k.p.a., bowiem zgromadzony materiał dowodowy, w tym oświadczenie Stron, jest sprzeczny z treścią kwestionowanego rozstrzygnięcia, - art. 77 i 107 k.p.a., polegające na sprzeczności zgromadzonego materiału dowodowego z treścią kwestionowanego postanowienia poprzez pominięcie wniosku o przywrócenie terminu, - przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.: art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez nie zebranie przez organ w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, co skutkowało brakiem wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz poprzez oparcie się przez organ na jedynie szczątkowych informacjach uzyskanych od jednej ze stron postępowania, które są niekorzystne dla Skarżącej, - przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.: art. 84 § 1 k.p.a., - przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.: art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie, - art. 75 ust. 1, art. 77 ust. 1, art. 81 ust. 1 k.p.a., - art. 58 k.p.a. poprzez biedną wykładnię i nie zastosowanie, polegające w konsekwencji na odmowie przywrócenia terminu, - art. 7, art. 8 art. 9, art. 10 i 79 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie sprawy, - art. 77 i 107 k.p.a., polegające na sprzeczności zgromadzonego materiału dowodowego, - art. 7 w zw. z art. 77, 79 i 80 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego i zaniechanie przeprowadzenia w sposób wyczerpujący koniecznych dowodów, pozbawienie strony prawa udziału w przeprowadzonych dowodach, zwłaszcza opinii powołanych biegłych, a w konsekwencji zaniechanie przesłuchania biegłych i strony i finalnie dokonanie jednostronnej nieobiektywnej ocenę istniejących dowodów, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018, poz. 1302; dalej: ,,p.p.s.a.’’) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Polega ona na kontroli legalności, tj. zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść Skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Według art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z przywołanych regulacji wynika, że przywrócenie terminu uzależnione jest od spełnienia następujących przesłanek: złożenie wniosku w tym zakresie przez zainteresowanego w stosownym terminie przewidzianym w ustawie, uprawdopodobnienie braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminowi oraz dokonanie wraz ze złożeniem wniosku czynności, dla której był określony termin. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że Skarżąca uchybiła terminowi do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne Wn-U-G za lipiec 2017 r. Następnie, złożyła wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności, składając jednocześnie wniosek Wn-U-G, a nadto dokonała tego w siedmiodniowym terminie przewidzianym w art. 58 § 2 k.p.a. Kwestią sporną jest natomiast ocena, czy Skarżąca uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi do złożenia przedmiotowego wniosku nastąpiło bez jej winy. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminowi procesowemu należy przyjąć obiektywny miernik staranności strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. A contrario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminowi nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok NSA z 20 maja 1998 r., I SA/Ke 1718/96, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwrócić też należy uwagę na to, że przepis art. 58 § 1 k.p.a. wymaga uprawdopodobnienia okoliczności, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego. W orzecznictwie wskazuje się na następujące różnice między udowodnieniem a uprawdopodobnieniem faktu (okoliczności): "Udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, uprawdopodobnienie – tylko prawdopodobnym". Udowodnienie służy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy celowi wywołania ufności, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. Uprawdopodobnienie jest czynnością procesową stwarzająca mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu. Strona powinna zatem uprawdopodobnić, że mimo zachowania należnej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie z powodu istnienia przeszkody od niej niezależnej, trudnej w danych warunkach do przezwyciężenia (por. wyrok NSA z 24 września 2015 r., I GSK 124/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględniwszy powyższe uwagi nie można podzielić oceny organu co do tego, że zasadnie odmówił Skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku z uwagi na to, że nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu temu terminowi. Jak wynika z okoliczności sprawy Skarżąca we wniosku o przywrócenie terminu wskazała, że przyczyną uchybienia terminowi była choroba pełnomocnika Skarżącej odpowiedzialnego za złożenie wniosku. Do wniosku dołączono zaświadczenie lekarskie z [...] września 2017 r., wystawione przez lekarza specjalistę - psychiatrę, z którego wynika, że od [...] sierpnia 2017 r. do [...] września 2017 r. pełnomocnik Skarżącej była niezdolna do pracy. Jednocześnie we wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik Strony argumentowała, iż choroba uniemożliwiła jej złożenie stosownego dokumentu Wn-U-G. W tym miejscu podkreślić należy, że ciężar uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu spoczywa na osobie, która występuje z wnioskiem o jego przywrócenie. Okoliczność ta nie zmienia jednak, obowiązującej w ramach postępowania administracyjnego, zasady prawdy obiektywnej, w ramach której to organ administracji publicznej zobligowany został do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 31 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Po 215/17). Oznacza to, że sama już treść złożonego wniosku o przywrócenie terminu winna obligować organ do zainicjowania stosownego postępowania wyjaśniającego. Zdaniem Sądu, mając na uwadze specjalizację lekarza, który wystawił zaświadczenie o niezdolności do pracy, nie można podzielić stanowiska organu co do tego, że argumentacja wniosku i załączone do niego zaświadczenie, nie czyni prawdopodobnym, że pełnomocnik Skarżącej nie mogła w żaden sposób z zachowaniem terminu przewidzianego w ustawie złożyć wniosku Wn-U-G. Stanowisko to jest wadliwe i przedwczesne w sytuacji, w której organ w sposób skuteczny nie podważył samej okoliczności w postaci choroby. Organ podkreślił, że z zaświadczenia wynika, że pełnomocnik, która chorowała w okresie od [...] sierpnia 2017 r. do [...] września 2017 r. mogła chodzić i nie była obłożnie chora, zaś choroba nie wykluczała dokonania przez nią uchybionej czynności. W ocenie organu tylko nagła choroba stanowi przesłankę do przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem, że jedynie nagła bądź obłożna choroba może stanowić okoliczność stanowiącą o braku winy w uchybieniu terminowi. O ile bowiem pogląd ten, powszechnie akceptowany w orzecznictwie, co do zasady należy podzielić, to nie jest on zawsze adekwatny w stosunku do problemów natury psychicznej, których objawy mogą wiązać się z utratą możliwości racjonalnego rozpoznania przez osobę chorą sytuacji, w której się znajduje oraz pokierowania swoim postępowaniem, a więc wyłączyć zawinienie (brak zawinienia), które jest przesłanką przywrócenia terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności prośby o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy prowadzeniu własnych spraw i szczególnej ostrożności przy dokonywaniu czynności procesowych. Konieczna jest zatem ocena, czy strona, przy dochowaniu najwyższej staranności, mogła dokonać czynności procesowej w terminie przepisanym prawem. Jak podkreśla się w orzecznictwie kryterium należytej staranności może być zawodne przy ocenie zachowania osoby chorej psychicznie (por. wyroki NSA z 21 lipca 2016 r. sygn. akt II FSK 1784/14, z 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I FSK 1756/15, z 27 października 2017 r. sygn. akt I FSK 233/16, wyrok WSA w Gliwicach z 28 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 916/17, orzeczenia nsa.gov.pl). Oceniając czy choroba stanowi okoliczność uprawdopodobniającą brak winy w uchybieniu terminowi organ, uwzględniając zasady logiki i doświadczenia życiowego, ocenia zatem czy rodzaj i charakter choroby uniemożliwiał podjęcie działań w stosownym do tego momencie przez osobę składającą wniosek o przywrócenie uchybionego terminu. W niniejszej sprawie powyższej oceny zabrakło. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika z jaką chorobą boryka bądź borykała się pełnomocnik Skarżącej. Nie wiadomo zatem co przesądziło o stwierdzeniu organu, że choroba ta nie ma charakteru nagłego ani obłożnego i nie uniemożliwiała złożenia stosownego wniosku. Tymczasem potwierdzony przez lekarza psychiatrę fakt niezdolność do pracy pełnomocnika Skarżącej winien skłonić organ do wyjaśnienia i oceny charakteru schorzenia, w oparciu o stosowne dokumenty. Brak dostatecznych ustaleń organu wskazuje, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. Jedną z naczelnych zasad procedury administracyjnej jest wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy materialnej, zgodnie z którą organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy. Rozpoznając ponownie sprawę organ, uwzględni powyższe wskazania co do dalszego postępowania. Ustalenia, czy Skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu powinny zostać podjęte z uwzględnieniem przedstawionych zasad. Organ dokona zatem ponownej, wszechstronnej oceny złożonego wniosku o przywrócenie terminu mając na uwadze wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i w zależności od tej oceny podejmie stosowne rozstrzygnięcie. Nie straci przy tym z pola widzenia, że jak zdaje się wynikać z wniosku o przywrócenie terminu, pełnomocnik zajmuje się składaniem wniosków Wn-U-G na rzecz Skarżącej w ramach zwykłych obowiązków pracowniczych. Okoliczność ta wydaje się wskazywać, że Strona w zakresie wyboru pełnomocnika dochowała wymaganej staranności. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że na dzień wydania zaskarżonego postanowienia Minister nie wyjaśnił stanowczo istotnych elementów stanu faktycznego sprawy i nie zebrał całego materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.