V SA/Wa 1207/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2009 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym; uchyla zaskarżone postanowienie M.P. - skarżący w niniejszej sprawie, pismem z dnia 25 listopada 2008r. skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł wykonawczy [...] z dnia [...] września 2008 r. i wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego jako bezprzedmiotowego. Skarżący jako podstawę zarzutów wskazał art. 33 ust. 1, 6 i 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t.j. Dz.U.z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. ) zwanej dalej "u.p.e.a." Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] maja 2009 r., [...], Szef Sztabu Generalnego WP, utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela - Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił zbrojnych z dnia [...] lutego 2009r. o uznaniu za nieuzasadnione zarzutów strony na prowadzone czynności egzekucyjne. Postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym: M.P. w dniu [...] marca 1988 r. w związku z ubieganiem się o przyjęcie do Liceum Wojskowego złożył zobowiązanie dotyczące m. in. określonego w pkt 3 zwrotu kosztów wyżywienia i umundurowania poniesionych przez wojsko w okresie nauki w razie wydalenia z liceum, zwolnienia po pierwszym roku nauki na własną prośbę lub w sytuacji, gdy po ukończeniu nauki na własną prośbę nie zostanie powołany do czynnej służby wojskowej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego, jak również gdyby z tej służby został w okresie próbnym wydalony lub zwolniony na własną prośbę. Zobowiązanie zostało podpisane w obecności Dyrektora Liceum Wojskowego przez przedstawiciela ustawowego - ojca S.P., w dniu [...] marca 1988 r. Po uzyskaniu pełnoletniości dłużnik M.P. miał potwierdzić treść zobowiązania. W dniu [...] czerwca 1992r. zainteresowany odmówił podpisania zobowiązania, o czym świadczy adnotacja sporządzona na przedmiotowym zobowiązaniu z datą [...] czerwca 1992 r. W trakcie trwania nauki dłużnik - M.P., został zwolniony z Liceum Wojskowego rozkazem Dyrektora nr [...] z dnia [...] czerwca 1992 r. Zgodnie z pkt 3 przytoczonego zobowiązania został mu naliczony zwrot kosztów wyżywienia i umundurowania na podstawie przepisu § 8 pkt 5 ppkt b zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania oraz Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 kwietnia 1985 r. w sprawie liceów wojskowych (Dz. Roz. z 1985 r. poz. 26 z późn. zm.) - w kwocie wówczas [...] zł., po denominacji w wysokości [...] zł. W dniu [...] sierpnia 1992 r. dłużnik - M.P. został wezwany do uiszczenia wskazanej kwoty - tytułem wykonawczym Nr [...] z dnia [...] lipca 1992 r. wystawionym na podstawie art. 25, w zw. z art. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 24). W trakcie trwającego postępowania dłużnik zwrócił się z prośbą do organów wojskowych o przesunięcie terminu spłaty zobowiązania, motywując swoje wystąpienie rozpoczęciem nauki na studiach cywilnych, co zostało uwzględnione w wydanej przez organ wojskowy decyzji z dnia [...] września 1992 r. o udzieleniu ulgi w spłacie należności i odroczeniu spłaty kwoty [...] zł, do czasu ukończenia studiów i podjęcia pracy zarobkowej. Decyzja została wydana na podstawie § 2 ust. 2 zarządzenia nr [...] z dnia [...].04.1985 r. w sprawie umarzania i udzielania ulg w spłaceniu należności państwowych przysługujących jednostkom wojskowym ( Dz. R. MON poz. 25) Jednocześnie skarżący został zobowiązany pismem nr [...], do przesyłania każdego roku, w terminie do 20 października zaświadczenia o kontynuowaniu nauki. M.P. był w latach 1998 – 2003 kilkukrotnie wzywany do zapłaty należności i prowadził korespondencję z wierzycielem kwestionując podstawy i istnienie obowiązku zapłaty należności. W dniu 18.06.2008r. M.P. odebrał upomnienie nr [...] z dnia [...].06.2008r. Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych Szefostwo Finansów w B. dotyczące należności z tytułu kosztów nauki z 1992 roku w kwocie [...]. Na podstawie tytułu wykonawczego [...] wystawionego w dniu [...].09.2008r. przez Inspektorat Wsparcia SZ w B. , Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika M.P.. Tytuł wykonawczy [...] wraz z zawiadomieniem o zajęciu wynagrodzenia dłużnika doręczony został M.P. w dniu 21.11.2008r. W dniu 25 listopada 2008r. M.P. wniósł do Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. pismo z zarzutami w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem strony wskazany w ww tytule wykonawczym obowiązek nie istnieje, zobowiązanie podjęte przez jego rodziców w 1988 roku miało charakter cywilnoprawny i w związku z toczącym się 16 lat postępowaniem uległo przedawnieniu oraz nie podlega egzekucji administracyjnej. Skarżący zakwestionował moc prawną przepisów powołanych jako podstawa dochodzonych należności. Wskazał, że jego wniosku z 1992 roku o przesunięcie terminu spłaty należności do czasu ukończenia nauki nie można traktować jako uznania roszczenia, gdyż prośba ta miała charakter formalny, a organ, pomimo wielokrotnych żądań nie przedstawił mu prawnych podstaw istnienia zobowiązania. Skarżący zaznaczył także, że w czasie pobierania przez niego nauki wojsko nie wywiązywało się w sposób należyty z obowiązków. Przede wszystkim jednak zarzucił, że w okresie 16 lat od ustalenia przez organy wojskowe zobowiązania nie podjęto żadnych czynności egzekucyjnych w związku z czym nastąpiło przedawnienie. Zarzucił także, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów art. 27 § 1 u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. pismem z dnia 27.11.2008r. przekazał zgłoszone zarzuty Inspektoratowi wsparcia SZ w B. celem zajęcia stanowiska przez wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Szef Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych w B. w dniu [...] lutego 2009 r. wydał postanowienie -stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów dłużnika z dnia 25 listopada 2008 r., w którym uznał zarzuty za nieuzasadnione. W uzasadnieniu wskazał, że należność ta ma charakter administracyjno-prawny, ponieważ zobowiązanie powstało w wyniku wydanych decyzji (rozkazów) Dyrektora Liceum Wojskowego oraz wystawionego tytułu wykonawczego na dochodzoną kwotę za powstałe zobowiązania i jest oparta na obowiązujących w dacie ich wydania przepisach prawa. W związku z powyższym wierzyciel nie znajduje podstaw do uwzględnienia zarzutów dłużnika. Od powyższego postanowienia dłużnik M.P. wniósł zażalenie, w którym zarzuca brak odniesienia się merytorycznego do zgłoszonych zarzutów i wnosi o zmianę zajętego stanowiska w tym postanowieniu, poprzez uznanie zgłoszonych w dniu 25 listopada 2008 r. zarzutów za uzasadnione. Po rozpatrzeniu zażalenia Szef Sztabu Generalnego WP postanowieniem z dnia [...] maja 2009r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji z dnia [...] lutego 2009r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że toczące się postępowanie dotyczy zobowiązań, które są skutkiem prowadzonego postępowania o charakterze administracyjno-prawnym, o czym świadczą wydane w tej sprawie dokumenty (m. in. rozkaz w sprawie zwolnienia z Liceum Wojskowego, tytuł wykonawczy oraz decyzja o udzieleniu ulgi w spłacie należności). Zobowiązanie dłużnika powstało w wyniku pobierania nauki w Ogólnokształcącym Liceum Wojskowym we W., funkcjonującym wówczas na podstawie zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania oraz Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 kwietnia 1985 r. w sprawie liceów wojskowych (Dz. Roz. z 1985 r. poz. 26 z późn. zm.). W związku z przyjęciem do Liceum skarżącego (zgoda przedstawiciela ustawowego) zostało podpisane zobowiązanie przez jego rodziców, które stanowiło gwarancję zabezpieczenia zwrotu kosztów nauczania z powodu m. in. nie złożenia przez absolwenta liceum wojskowego egzaminów do uczelni wojskowej, a także stanowiło podstawę wystawienia tytułu wykonawczego do dochodzenia wierzytelności na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie organu wszystkie czynności związane z przyjęciem do szkoły, a następnie zwolnienie z niej na podstawie wskazanego wyżej rozkazu obciążającego wymienionego, mają charakter administracyjno-prawny. Wskazał przy tym, że wbrew opinii skarżącego, czynności te były podejmowane na podstawie przepisów, które były przepisami powszechnie obowiązującymi i mogły stanowić podstawę wydanych rozstrzygnięć. Odnosząc się do poglądów dłużnika, dotyczących egzekwowania przez organ domniemanych wierzytelności na podstawie nieobowiązujących przepisów prawa, których źródłem są postanowienia przepisów prawa państwa niedemokratycznego, przepisów które nie były publikowane w dziennikach ustaw, czy monitorze polskim, organ zauważył, iż z dniem 30 marca 2001 r. zgodnie z przepisem art. 75 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw uporządkowano system prawny, w wyniku czego utraciło moc wiele aktów prawnych, które zostały ogłoszone w Obwieszczeniu Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2001 r., w sprawie wykazu uchwał Rady Ministrów, zarządzeń i innych aktów normatywnych Prezesa RM, ministrów i innych organów administracji rządowej (M. P. z 2001 r. Nr 47, poz. 782). Obwieszczenie to nie zawierało zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania oraz Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 kwietnia 1985 r. w sprawie liceów wojskowych, na podstawie którego zostało zawarte z dłużnikiem zobowiązanie. Organ podkreślił, że skarżący osobiście wystąpił (z czynnością prawną) po ukończeniu szkoły (liceum wojskowego) wnosząc o odroczenie spłaty wierzytelności, czego dowodem jest wydana decyzja z dnia [...] września 1992 r. o udzieleniu ulgi w spłacie należności i odroczenie spłaty kwoty [...] zł, do czasu ukończenia studiów i podjęcia pracy zarobkowej. Następnie, w dniu 26 stycznia 1998 r. w pkt 3 pisma kierowanego do Wojskowego Biura Realizacji Wierzytelności w W. zwrócił się o przedłożenie warunków ewentualnego ratalnego uiszczenia ww. kwoty - ilość rat, czas spłaty itp., przyjmując w ten sposób do realizacji wierzytelność. Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 2 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zakresem tego postępowania są objęte obowiązki pieniężne pozostające w zakresie właściwości rzeczowej organów administracji publicznej, w tym wypadku Szefa Inspektoratu Wsparcia SZ. Elementem przesądzającym o poddaniu danego obowiązku egzekucji administracyjnej jest ustalenie, czy wynika on z decyzji administracyjnej lub postanowienia wydanego w trybie przepisów kpa albo innej procedury administracyjnej. Powyższe potwierdza treść art. 3 powołanej ustawy, który jednoznacznie stanowi, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków wynikających z decyzji lub postanowień właściwych organów. W konkluzji organ stwierdził, że postanowienie Szefa Inspektoratu Wsparcia SZ z dnia [...] lutego 2009 r. nie jest wadliwe i należy je utrzymać w mocy. Na postanowienie to M.P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zakwestionował stanowisko wierzyciela zawarte w zaskarżonym postanowieniu i powtórzył zarzuty odnośnie nieprawidłowości postępowania egzekucyjnego. Przede wszystkim podkreślił, że organy nie odniosły się formalnie do stawianych przez niego zarzutów dotyczących przedawnienia. Wskazał, że postępowanie toczy się już prawie 17 lat, z czego 90 % to okresy bezczynności. W ocenie skarżącego próby wyegzekwowania spornej kwoty podejmowane są w niewłaściwym trybie egzekucji administracyjnej oraz bez tytułu egzekucyjnego ( brak wyroku), ponieważ zobowiązanie, jeżeli w ogóle istnieje, ma charakter raczej cywilny. W odpowiedzi na skargę Szef Sztabu Generalnego WP wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku postanowień) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Szefa Sztabu Generalnego WP zawierające stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów wniesionych przez skarżącego w toku postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu, zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), organ egzekucyjny rozpatruje zarzuty po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Zarzuty są środkiem zaskarżenia, który służy w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Stanowią one dla zobowiązanego podstawowy środek ochrony przed niezgodnym z prawem skierowaniem i prowadzeniem do jego majątku egzekucji administracyjnej. Podstawy zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zostały enumeratywnie wyliczone w art. 33 u.p.e.a. Badanie przez wierzyciela zarzutów przeciwegzekucyjnych podniesionych przez stronę ma na celu ocenę prawidłowości postępowania egzekucyjnego. W postanowieniu wydanym na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. wierzyciel powinien więc ustalić, czy zarzuty podniesione przez dłużnika mieszczą się w ustawowych ramach przyczyn wyszczególnionych w art. 33 pkt. 1-10 u.p.e.a. oraz szczegółowo odnieść się do tych zarzutów w świetle stanu faktycznego i materiału dowodowego sprawy. W niniejszej sprawie M.P. swoje zarzuty oparł na podstawie art. 33 pkt. 1, 6 i 10 u.p.e.a. Organ nie ustosunkował się w sposób szczegółowy do zgłoszonych przez skarżącego zarzutów, a w szczególności nie odniósł się do zarzutu przedawnienia obowiązku jak również do zarzutu niespełnienia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Podstawowym zarzutem zgłoszonym przez skarżącego był zarzut przedawnienia albo nieistnienia obowiązku zapłaty kwoty [...] zł wskazanego w tytule wykonawczym [...] z dnia [...] września 2008r. Jak wynika z materiału dowodowego sprawy, w dniu [...].03.1988 r. przedstawiciel ustawowy nieletniego wówczas M.P. podjął w jego imieniu zobowiązanie do zwrotu kosztów nauki w Liceum Wojskowym (w przypadkach wskazanych w pkt. 3 zobowiązania ). Zobowiązanie to – wbrew odmiennemu stanowisku wierzyciela- jest zobowiązaniem cywilnoprawnym. Zobowiązanie to jest skuteczne wobec skarżącego stosownie do treści art. 95 Kodeksu cywilnego i art. 98 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, niezależnie od potwierdzenia zobowiązania przez nieletniego po uzyskaniu pełnoletniości i ze względu na swój cywilnoprawny charakter przedawnia się zgodnie z regułami określonymi w Kodeksie cywilnym (art. 117-125 ). Wskazać w tym miejscu należy, że o tym, czy dany obowiązek podlega egzekucji administracyjnej nie decyduje jego charakter prawny, ale ustalenie we właściwości jakich organów ( sądów czy też organów administracji publicznej) obowiązek ten pozostaje. Przy czym dotyczy to kompetencji do ustalenia obowiązku np. w postępowaniu administracyjnym, niezależnie od publicznoprawnego albo cywilnoprawnego charakteru tego obowiązku. Elementem przesądzającym o poddaniu danego obowiązku egzekucji administracyjnej jest zatem ustalenie, czy wynika on z decyzji administracyjnej lub postanowienia wydanego w trybie przepisów kpa albo innej procedury administracyjnej. ( por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 czerwca 2006r., sygn. akt I SA/Wa 400/06 LEX nr 219227). W niniejszej sprawie obowiązek zwrotu kosztów nauki będący następstwem zobowiązania z dnia [...].03.1988r. podlega egzekucji administracyjnej, gdyż pozostaje on we właściwości organów wojskowych. Zobowiązanie dłużnika powstało w wyniku pobierania nauki w Ogólnokształcącym Liceum Wojskowym we W., funkcjonującym wówczas na podstawie zarządzenia Ministra Oświaty i Wychowania oraz Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 kwietnia 1985 r. w sprawie liceów wojskowych (Dz. Roz. z 1985 r. poz. 26 z późn. zm.). Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zakresem tego postępowania są objęte obowiązki pieniężne pozostające w zakresie właściwości rzeczowej organów administracji publicznej, w tym wypadku Szefa Inspektoratu Wsparcia SZ. Elementem przesądzającym o poddaniu danego obowiązku egzekucji administracyjnej jest ustalenie, czy wynika on z decyzji administracyjnej lub postanowienia wydanego w trybie przepisów kpa albo innej procedury administracyjnej. Powyższe potwierdza treść art. 3 powołanej ustawy, który jednoznacznie stanowi, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków wynikających z decyzji lub postanowień właściwych organów. Skoro zatem w badanej sprawie tytuł wykonawczy [...] z dnia [...].09.2008r. dotyczy należności powstałych w 1992 roku i skarżący zgłosił zarzut przedawnienia określony w art. 33 pkt. 1 u.p.e.a., to zarzut ten powinien być przedmiotem wnikliwej oceny wierzyciela w świetle stanu faktycznego i materiału dowodowego sprawy przy wydawaniu postanowienia na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. Szef Sztabu Generalnego WP zajmując w sprawie stanowisko jako wierzyciel, nie mógł tych zarzutów pominąć, lecz powinien je w swoim stanowisku uwzględnić. Pominięcie tych okoliczności stanowiło naruszenie art. 33 pkt 1 u.p.e.a., zgodnie z którym podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być przedawnienie obowiązku. Ponownie rozpoznając sprawę organ oceni zarzuty skarżącego uwzględniając wskazane wyżej wytyczne Sądu co do charakteru zobowiązania i terminów przedawnienia, a w szczególności zbada przesłanki z art. 123-124 Kodeksu cywilnego, biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy. Ponieważ naruszenie przepisu art. 33 pkt.1 u.p.e.a. mogło mieć - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy, należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku.