V SA/Wa 1218/19
WyrokWSA w Warszawie2019-12-09
Skład orzekający: Andrzej Kania, Jadwiga Smołucha, Aleksandra Młyńska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy prawidłowo ustalił stan faktyczny w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, stosując się do wskazań prawnych zawartych w poprzednich wyrokach sądów administracyjnych?Ratio decidendi
Organ rentowy nie wykonał zaleceń sądu zawartych w poprzednich wyrokach, nie ustalił w sposób bezsporny, czy należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu lub zapłacie, a także nie przedstawił dokumentacji potwierdzającej zawieszenie biegu terminu przedawnienia. W związku z tym zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 153 PPSA oraz przepisów k.p.a. dotyczących postępowania dowodowego i uzasadnienia decyzji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku Z. D. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 2003 do 2007 roku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dwukrotnie odmówił umorzenia, uznając, że nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności ani sytuacja uniemożliwiająca spłatę. Wojewódzki Sąd Administracyjny dwukrotnie uchylał decyzje ZUS, wskazując na nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, w szczególności w zakresie przedawnienia należności. Naczelny Sąd Administracyjny również podzielił stanowisko WSA co do wadliwości postępowania. Pomimo tych orzeczeń, ZUS ponownie wydał decyzję odmawiającą umorzenia, nie wyjaśniając w sposób przekonujący kwestii przedawnienia i nie przedkładając dokumentacji egzekucyjnej.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha, Asesor WSA - Aleksandra Młyńska (spr.), Protokolant - sekr. sąd. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia .... maja 2019 r., nr w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję. Do orzeczenia zgłoszono zdanie odrębne.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w B., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie
sprawy wniesionego przez płatnika składek Z. D., utrzymał w mocy
decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W., Inspektorat w
Ż. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu
składek na ubezpieczenie zdrowotne, za okres: od maja 2003 r. do października
2004 r., marzec 2005 r., maj 2005 r., czerwiec 2005 r., od sierpnia 2005 r. do lutego
2006 r., od czerwca 2006 r. do stycznia 2007 r. – w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień [..]. listopada 2015 r. – [...] zł i kosztów upomnienia – [...] zł.
Stan sprawy przedstawia się w sposób następujący.
Do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Ż. wpłynął w dniu
[...] listopada 2015 r. wniosek Z.D. będącego płatnikiem składek,
o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od 2003-2007 r.
W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w związku z zajęciem jego wynagrodzenia
z tytułu pracy wnosi o umorzenie zadłużenia, ponieważ jest osobą niepełnosprawną
w tragicznej sytuacji życiowej. Pismem z [...] grudnia 2015 r. podtrzymał wniosek o
umorzenie zaległości za lata 2003 – 2007 r., zaś za lata 2009-2014 r. zobowiązał się do
ich regulowania w kwocie po 100 zł miesięcznie. Wnioskodawca przedstawił dokumenty
dotyczące stanu jego zdrowia oraz złożył wyjaśnienia w zakresie sytuacji życiowej.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych
odmówił umorzenia należności za wskazane okresy z tytułu nieopłaconych składek
na ubezpieczenie zdrowotne, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia - w łącznej
kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji organ powołując art. 28 ust. 3 ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121
ze zm.; dalej "u.s.u.s.") uznał, że w przypadku wnioskodawcy nie występuje żadna z
przesłanek umorzenia wymienionych w tym przepisie i dlatego brak jest możliwości
umorzenia zaległości na tej podstawie. Organ ocenił także możliwość umorzenia
składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki,
Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365),
tj. pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i uznał, że sytuacja wnioskodawcy
nie dowodzi, że spłata składek uniemożliwi mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb
życiowych.
Organ ustalił, że wnioskodawca od [...] maja 2014 r. zawiesił prowadzenie
działalności gospodarczej w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych. Osiąga
dochód z pobieranego świadczenia rentowego w wysokości [...] zł netto oraz z tytułu
pracy zarobkowej w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Prowadzi wspólne
gospodarstwo domowe z żoną H. D., która osiąga dochód w kwocie [...] zł
netto. Wnioskodawca nie posiada majątku nieruchomego ani ruchomego, nie korzysta z
pomocy społecznej. Ma zobowiązania prywatne w kwocie 60.000 zł, zobowiązania z
tytułu podatków i kredytów, które są dochodzone przez komornika w kwocie [...] zł,
ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie [...] zł oraz wydatki związane z
leczeniem dolegliwości zdrowotnych w kwocie [...]zł miesięcznie. Organ ustalił
ponadto, że wnioskodawca został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu
umiarkowanym na czas określony do [...] listopada 2017 r., z możliwością pracy w
warunkach pracy chronionej.
Zdaniem organu nie można uznać, aby wnioskodawca był pozbawiony
możliwości spłaty zadłużenia. Organ rozważył ważny interes strony, jak również ważny
interes publiczny i wskazał, że nie przemawiają one za umorzeniem składek.
Pismem z [...] stycznia 2016 r. Z. D. złożył wniosek o ponowne
rozpatrzenie sprawy, wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek na
ubezpieczenie zdrowotne.
Poinformował, że z żoną ma rozdzielność majątkową i nie prowadzi z nią
wspólnego gospodarstwa domowego. Podkreślił, że umowę o pracę ma zawartą do
grudnia 2016 r. Na żądanie ZUS wnioskodawca złożył do akt umowę notarialną z dnia
[...] lipca 1993 r. wyłączającą wspólność majątkową z żoną H. D..
Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy,
Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej
instancji. Stwierdził brak podstaw do umorzenia należności oraz zaznaczył, że w
przypadku wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające uznać całkowitą
nieściągalność należności z tytułu składek.
Z. D. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w Warszawie.
Wyrokiem z dnia 28 lutego 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 950/16 WSA w Warszawie
uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2016 r. wskazując,
że organ nie ustalił stanu faktycznego w sposób prawidłowy.
Sąd stwierdził, że organ nie wskazał w decyzji od kiedy, za jakie okresy, w jakiej
wysokości prowadzi postępowanie egzekucyjne w przedmiocie składek, jak również
w jakiej wysokości są one ściągane. Sąd zauważył, że do skargi skarżący dołączył
umowę nr [...] zawartą w dniu [...] marca 2016 r. z ZUS Inspektorat w Ż. w
zakresie rozłożenia na raty kwoty [...] zł za okresy od 2009 r., co również wpływa na
sytuację skarżącego.
Organ wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku.
Wyrokiem z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt II GSK 2181/17 Naczelny Sąd
Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko Sądu pierwszej
instancji, że organ nie ustalił stanu faktycznego w sposób prawidłowy.
NSA wskazał, że z podnoszonych przez skarżącego twierdzeń wynikało, że
część składek na ubezpieczenie podlega przedawnieniu, gdyż dotyczą one składek
sprzed 13 lat. Przeprowadzone przez organ postępowanie nie wykazało, że całość
składek za okres 2003 r. - 2007 r., w odniesieniu do których rozważane było umorzenie,
podlega egzekucji.
Zdaniem NSA w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek
organ powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności, weryfikowalnej na
podstawie wiarygodnych dokumentów. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia
należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności nie uległy
przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. Sąd pierwszej instancji
zasadnie uznał za wadliwość prowadzonego przez organ postępowania brak ustalenia,
czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to
koniecznością umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych
utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2016 r.
W uzasadnieniu stwierdził, że nie zachodzi żadna z okoliczności określonych w
art. 28 ust. 3 u.s.u.s. pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności należności z
tytułu składek, co powoduje brak możliwości umorzenia przedmiotowych należności.
Organ ustalił, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, którego
budżet zasilany jest z czterech źródeł dochodu (świadczenie rentowe strony, umowa o
pracę, umowa zlecenie, świadczenie emerytalne żony) i wynosi [...] zł netto.
Zdaniem organu, wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu
spłatę zaległych należności. Jednocześnie organ stwierdził, że składki będące
przedmiotem wniosku nie uległy przedawnieniu.
Z. D. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w Warszawie.
Wyrokiem z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1062/18 Wojewódzki
Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
z dnia [...] kwietnia 2018 r.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ administracji rozpatrując sprawę
ponownie, powinien się zastosować do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku.
Niezastosowanie się przez organ administracji do oceny prawnej wyrażonej przez sąd
w wyroku narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęte w ten
sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Naczelnego
Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt II GSK 2181/17, który
zapadł w niniejszej sprawie, NSA podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że
organ nie ustalił stanu faktycznego w sposób prawidłowy oraz wskazał, że w
postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek organ powinien
odnosić się do konkretnej kwoty tych należności weryfikowalnej na podstawie
wiarygodnych dokumentów. NSA podkreślił, że postępowanie w sprawie umorzenia
należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie może być prowadzone
wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne.
Zdaniem Sądu, przeprowadzone przez organ ponowne postępowanie
odwoławcze zakończone decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] nie wykazało, że
całość składek za okres od 2003 r. do 2007 r., w odniesieniu do których rozważane było
umorzenie, jest nadal wymagalna. Nie ustalono, czy zobowiązanie nie wygasło na
skutek przedawnienia lub zapłaty. Oceny tej nie zmienia, nie poparte żadnymi danymi,
zawarte w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie, że zobowiązanie z tytułu składek będące
przedmiotem wniosku nie uległo przedawnieniu. Sąd zauważył, że wyjaśnienie tej
kwestii ma zasadnicze znaczenie dla postępowania, bowiem jak wskazał NSA,
przedawnienie należności skutkowałoby koniecznością umorzenia postępowania
w sprawie umorzenia przedmiotowej należności jako bezprzedmiotowego.
Ponownie rozpoznając sprawę w wyniku ww. wyroku WSA w Warszawie,
Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję z dnia [...] maja 2019 r., będącą
przedmiotem skargi w niniejszej sprawie, utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] stycznia
2016 r.
Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia
14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz.
2096 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300
ze zm.).
W uzasadnieniu decyzji, odnosząc się do wskazań WSA w Warszawie organ
wskazał, że stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają
przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne,
z zastrzeżeniem ust. 5-6. Podkreślił, że 5-letni termin przedawnienia należności
składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września
2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r.
poz. 1378). Jednak w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do
przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy
systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się
przepisy w brzmieniu nadanym ww. ustawą, z tym że bieg przedawnienia
rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte
przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej,
przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). Zdaniem
organu, należności objęte zaskarżoną decyzją mogły przedawnić się najpóźniej
1 stycznia 2017 r., o ile nie zaistniały okoliczności wpływające na bieg terminu
przedawnienia.
Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony m.in. od dnia podjęcia
pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek,
o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania
egzekucyjnego. Organ stwierdził, że należności objęte tytułami wykonawczymi,
nie uległy przedawnieniu. Zdaniem organu, bieg terminu przedawnienia należności
zawieszały czynności związane z wydaniem decyzji ustalających obowiązek opłacania
składek oraz prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ stwierdził, że w dniu
[...] lipca 2013 r. wszczęto postępowanie egzekucyjne, a w dniu [...] października 2016 r.
postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w W.
zostało zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny obejmujący okres 07/2003-
01/2007 (umowa ratalna nr [...] z dnia [...] października 2016 r.).
Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy o
systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek (w tym także odsetki za
zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku
stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej
nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Organ dodał, że
zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej
z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu
składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) należności z tytułu składek na
ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy,
ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia,
mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej
nieściągalności. Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli
zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest
w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego
i jego rodziny, w szczególności w przypadkach określonych w pkt 1-3.
Organ podkreślił, że zadłużenie wnioskodawcy było wynikiem nieopłacania w
ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.
Wskazał, że aktualnie wnioskodawca jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba
pobierająca świadczenie emerytalne. Otrzymuje z tego tytułu dochód w wysokości
[...] zł netto. Natomiast z oświadczenia wynika, że prowadzi on gospodarstwo
domowe z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł. Wnioskodawca
ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w wysokości
[...] zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych [...] zł, a na koszty związane z leczeniem
przeznacza [...] zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że
posiada on zobowiązania wobec innych wierzycieli w wysokości [...] zł, spłacane w
miesięcznych ratach. Wnioskodawca nie wskazał, aby był właścicielem majątku
ruchomego, nieruchomości czy innych praw majątkowych.
Odnosząc się do okoliczności, iż wnioskodawca posiada rozdzielność majątkową
z żoną, organ stwierdził, że na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody
wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślił, że
ustalony dochód osiągany przez dłużnika jest kwotą wyższą od minimum socjalnego dla
dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego ([...] zł), co potwierdza, że możliwe
jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych.
Zdaniem organu, aktualna sytuacja finansowa strony ogranicza jednorazową
spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w układzie
ratalnym. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że wnioskodawca spłaca układ ratalny
wobec ZUS, zgodnie z którym miesięczna rata wynosi [...] zł. Organ dodał, że
wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu
niepełnosprawności z [...] listopada 2014 r. oraz [...] lutego 2015 r., które zostało wydane
do [...] listopada 2017 r., nie przedstawił natomiast aktualnego orzeczenia. Podkreślił, że
wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu w postaci pobieranego świadczenia
emerytalnego, którego wypłata przysługuje niezależnie od stanu zdrowia.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie wniósł Z. D.
Skarżący powołał się na trudną sytuację zdrowotną i finansową, jak również
zakwestionował stanowisko organu w zakresie braku przedawnienia należności.
Wskazał, że zobowiązania powstały od 2003 r. do 2006 r. na podstawie tytułów
wykonawczych wystawianych co miesiąc. Organ uzasadniając decyzję nie przedstawił
informacji dotyczących okresów wymagalności należności w związku z okresami
przedawnienia. Skarżący podkreślił, że zawarł ugodę i płaci kwotę [...] zł miesięcznie,
zatem nie unika zobowiązań. Zauważył, że Sąd administracyjny w przedmiotowej
sprawie dwa razy uchylił decyzję ZUS.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz
wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów
administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują
działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając
prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich
wykładni.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia
przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w
postępowaniu, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o
postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.),
przy czym na podstawie art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach
danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną
podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a ww. ustawy.
W rozpoznawanej sprawie wystąpiły tego rodzaju wady i uchybienia, które
skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Kontroli Sądu podlegała decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
B. z dnia [...] maja 2019 r., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W., Inspektorat w Ż. z dnia
[...] stycznia 2016 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie
zdrowotne.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300
ze zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy, należności z tytułu składek mogą być
umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.
Na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane
tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przypadki
całkowitej nieściągalności składek zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6.
Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na
ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek
na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku
ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności w tym trybie
określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca
2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na
ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1
rozporządzenia, Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli
zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest
w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego
i jego rodziny, w szczególności w przypadkach określonych w pkt 1-3.
W niniejszej sprawie należy mieć przede wszystkim na względzie okoliczność, że
zaskarżona decyzja została wydana w wyniku prawomocnego wyroku Wojewódzkiego
Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa
1062/18, uchylającego decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia
2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
W związku z powyższym wskazać trzeba, że zgodnie z art. 153 ustawy - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocenia prawna i wskazania co do
dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz
organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było
przedmiotem zaskarżenia. Reguła wyrażona w tym przepisie ma charakter
bezwzględnie obowiązujący, tym samym ani organ administracji, ani sąd orzekający
ponownie w danej sprawie nie mogą formułować innych, odmiennych poglądów niż
uprzednio wyrażone w wyroku. Ocena prawna traci moc jedynie w sytuacji zmiany
prawa, czy istotnych okoliczności faktycznych sprawy, które zaistniały już po wydaniu
wyroku, czy też w sytuacji wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego
ocenę prawną. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że organ
administracji jest zobowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny
prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku sądu, bez względu na poglądy prawne
wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach (por. wyrok WSA w Warszawie
z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2220/18).
W powyższym wyroku z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1062/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że przeprowadzone przez
organ postępowanie nie wykazało, że całość składek za okres od 2003 r. do 2007 r.,
w odniesieniu do których rozważane było umorzenie, jest nadal wymagalna.
Nie ustalono, czy zobowiązanie nie wygasło na skutek przedawnienia lub zapłaty.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że
przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu, ponieważ bieg terminu
przedawnienia należności zawieszały czynności związane z wydaniem decyzji
ustalających obowiązek opłacania składek oraz prowadzone postępowanie
egzekucyjne. Organ wskazał, że w dniu [...] lipca 2013 r. wszczęto postępowanie
egzekucyjne, a w dniu [...] października 2016 r. postępowanie egzekucyjne prowadzone
przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w W. zostało zawieszone z uwagi na zawarty
układ ratalny obejmujący okres 07/2003-01/2007 (umowa ratalna nr [...] z dnia
[...] października 2016 r.). Nie wyjaśnił jednak, jakie konkretnie czynności i w jakiej dacie
podjęte spowodowały, w jego ocenie, zawieszenie biegu terminu przedawnienia
należności z tytułu składek w odniesieniu do poszczególnych okresów składkowych.
W aktach sprawy brak jest dokumentacji dotyczącej decyzji ustalających
obowiązek opłacania składek, pozwalającej na stwierdzenie, w jakim okresie bieg
terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s.
Zgodnie z tym przepisem, w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej
obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub
obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega
zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się
prawomocna. Ponadto, w aktach sprawy brak jest również dokumentacji, na jaką
powołuje się organ, dotyczącej postępowania egzekucyjnego, która pozwoliłaby na
ocenę stanowiska organu – tym bardziej, że organ nie wyjaśnił, których należności
dotyczy postępowanie egzekucyjne (za jakie okresy składkowe oraz w jakiej kwocie).
Organ nie wskazał daty wystawienia oraz numerów tytułów wykonawczych, ani daty ich
doręczenia stronie. Okoliczności te są o tyle istotne, że doręczenie stronie odpisu tytułu
wykonawczego wszczyna postępowanie egzekucyjne (art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.),
natomiast zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia należności z
tytułu składek zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do
wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do
dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Czynnością taką jest niewątpliwie
doręczenie stronie odpisu tytułu wykonawczego, dlatego okoliczność ta musi wynikać
bezspornie z akt sprawy. W sytuacji braku w aktach sprawy dokumentów dotyczących
prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie można ustalić terminu powiadomienia
strony o dokonanych czynnościach egzekucyjnych. Nie sposób zatem ustalić, czy
doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności (por. wyrok WSA w
Łodzi z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 778/19). Nadto organ nie wyjaśnił,
czy część zobowiązań nie została spłacona w ramach układu ratalnego z dnia
19 października 2016 r., na który zresztą powołano się w decyzji. Dodatkowo zauważyć
trzeba, że umowa ratalna nie obejmuje wszystkich okresów składkowych (dotyczy
okresu od 07/2003 – do 01/2007), tj. nie obejmuje okresów do lipca 2003 r.
Tym samym, organ nie wykonał zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia
15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1062/18. Przeprowadzone postępowanie
nie wykazało, że całość składek za okres od 2003 r. do 2007 r., w odniesieniu do
których rozważane było umorzenie, jest nadal wymagalna. Organ nadal nie ustalił, czy
zobowiązanie nie wygasło na skutek przedawnienia lub zapłaty, stosownie do wskazań
zawartych w wyroku Sądu, przez co naruszył art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu
przed sądami administracyjnymi.
Jeszcze raz podkreślenia wymaga, że przedawnienie lub zapłata należności
skutkowałyby koniecznością umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności
z tytułu składek w części, w jakiej należności te nie są wymagalne. Okoliczność
wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do wyegzekwowania
należności z tytułu składek za okresy wskazane w zaskarżonej decyzji, skutkująca
zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, powinna być ustalona w sposób
bezsporny. Bieg terminu przedawnienia zostaje bowiem zawieszony od dnia podjęcia
pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek,
o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania
egzekucyjnego, stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Należy zatem bezspornie ustalić,
za jaki okres zobowiązanie z tytułu składek istnieje i czy należności z tytułu składek
nie uległy w części przedawnieniu. W przypadku uznania, że nie doszło do
przedawnienia należności z tytułu składek, organ powinien wskazać, z jakiego powodu
przyjął takie stanowisko oraz poprzeć je materiałem dowodowym.
W niniejszej sprawie Zakład nie wyjaśnił w sposób bezsporny kwestii
ewentualnego przedawnienia należności objętych postępowaniem. W aktach sprawy
brak jest bowiem dokumentów potwierdzających zawieszenie biegu terminu
przedawnienia zobowiązania. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem
art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 7,
art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na
rozstrzygnięcie sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie miał na uwadze powyższe
wskazania oraz uzupełni akta sprawy o dokumentację dotyczącą decyzji ustalających
obowiązek opłacania składek, jak również o dokumentację dotyczącą prowadzonego
postępowania egzekucyjnego zmierzającego do wyegzekwowania należności z tytułu
składek, pozwalającą na ocenę okoliczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia
należności.
Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed
sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło