V SA/Wa 1218/19

WyrokWSA w Warszawie2019-12-09

Skład orzekający: Andrzej Kania, Jadwiga Smołucha, Aleksandra Młyńska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ rentowy prawidłowo ustalił stan faktyczny w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, stosując się do wskazań prawnych zawartych w poprzednich wyrokach sądów administracyjnych?
Ratio decidendi
Organ rentowy nie wykonał zaleceń sądu zawartych w poprzednich wyrokach, nie ustalił w sposób bezsporny, czy należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu lub zapłacie, a także nie przedstawił dokumentacji potwierdzającej zawieszenie biegu terminu przedawnienia. W związku z tym zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 153 PPSA oraz przepisów k.p.a. dotyczących postępowania dowodowego i uzasadnienia decyzji.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku Z. D. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 2003 do 2007 roku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dwukrotnie odmówił umorzenia, uznając, że nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności ani sytuacja uniemożliwiająca spłatę. Wojewódzki Sąd Administracyjny dwukrotnie uchylał decyzje ZUS, wskazując na nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, w szczególności w zakresie przedawnienia należności. Naczelny Sąd Administracyjny również podzielił stanowisko WSA co do wadliwości postępowania. Pomimo tych orzeczeń, ZUS ponownie wydał decyzję odmawiającą umorzenia, nie wyjaśniając w sposób przekonujący kwestii przedawnienia i nie przedkładając dokumentacji egzekucyjnej.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha, Asesor WSA - Aleksandra Młyńska (spr.), Protokolant - sekr. sąd. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia .... maja 2019 r., nr w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję. Do orzeczenia zgłoszono zdanie odrębne. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez płatnika składek Z. D., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W., Inspektorat w Ż. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, za okres: od maja 2003 r. do października 2004 r., marzec 2005 r., maj 2005 r., czerwiec 2005 r., od sierpnia 2005 r. do lutego 2006 r., od czerwca 2006 r. do stycznia 2007 r. – w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień [..]. listopada 2015 r. – [...] zł i kosztów upomnienia – [...] zł. Stan sprawy przedstawia się w sposób następujący. Do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Ż. wpłynął w dniu [...] listopada 2015 r. wniosek Z.D. będącego płatnikiem składek, o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od 2003-2007 r. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w związku z zajęciem jego wynagrodzenia z tytułu pracy wnosi o umorzenie zadłużenia, ponieważ jest osobą niepełnosprawną w tragicznej sytuacji życiowej. Pismem z [...] grudnia 2015 r. podtrzymał wniosek o umorzenie zaległości za lata 2003 – 2007 r., zaś za lata 2009-2014 r. zobowiązał się do ich regulowania w kwocie po 100 zł miesięcznie. Wnioskodawca przedstawił dokumenty dotyczące stanu jego zdrowia oraz złożył wyjaśnienia w zakresie sytuacji życiowej. Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności za wskazane okresy z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia - w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ powołując art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.; dalej "u.s.u.s.") uznał, że w przypadku wnioskodawcy nie występuje żadna z przesłanek umorzenia wymienionych w tym przepisie i dlatego brak jest możliwości umorzenia zaległości na tej podstawie. Organ ocenił także możliwość umorzenia składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), tj. pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i uznał, że sytuacja wnioskodawcy nie dowodzi, że spłata składek uniemożliwi mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ ustalił, że wnioskodawca od [...] maja 2014 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych. Osiąga dochód z pobieranego świadczenia rentowego w wysokości [...] zł netto oraz z tytułu pracy zarobkowej w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną H. D., która osiąga dochód w kwocie [...] zł netto. Wnioskodawca nie posiada majątku nieruchomego ani ruchomego, nie korzysta z pomocy społecznej. Ma zobowiązania prywatne w kwocie 60.000 zł, zobowiązania z tytułu podatków i kredytów, które są dochodzone przez komornika w kwocie [...] zł, ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie [...] zł oraz wydatki związane z leczeniem dolegliwości zdrowotnych w kwocie [...]zł miesięcznie. Organ ustalił ponadto, że wnioskodawca został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na czas określony do [...] listopada 2017 r., z możliwością pracy w warunkach pracy chronionej. Zdaniem organu nie można uznać, aby wnioskodawca był pozbawiony możliwości spłaty zadłużenia. Organ rozważył ważny interes strony, jak również ważny interes publiczny i wskazał, że nie przemawiają one za umorzeniem składek. Pismem z [...] stycznia 2016 r. Z. D. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Poinformował, że z żoną ma rozdzielność majątkową i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Podkreślił, że umowę o pracę ma zawartą do grudnia 2016 r. Na żądanie ZUS wnioskodawca złożył do akt umowę notarialną z dnia [...] lipca 1993 r. wyłączającą wspólność majątkową z żoną H. D.. Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. Stwierdził brak podstaw do umorzenia należności oraz zaznaczył, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające uznać całkowitą nieściągalność należności z tytułu składek. Z. D. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 28 lutego 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 950/16 WSA w Warszawie uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2016 r. wskazując, że organ nie ustalił stanu faktycznego w sposób prawidłowy. Sąd stwierdził, że organ nie wskazał w decyzji od kiedy, za jakie okresy, w jakiej wysokości prowadzi postępowanie egzekucyjne w przedmiocie składek, jak również w jakiej wysokości są one ściągane. Sąd zauważył, że do skargi skarżący dołączył umowę nr [...] zawartą w dniu [...] marca 2016 r. z ZUS Inspektorat w Ż. w zakresie rozłożenia na raty kwoty [...] zł za okresy od 2009 r., co również wpływa na sytuację skarżącego. Organ wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Wyrokiem z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt II GSK 2181/17 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji, że organ nie ustalił stanu faktycznego w sposób prawidłowy. NSA wskazał, że z podnoszonych przez skarżącego twierdzeń wynikało, że część składek na ubezpieczenie podlega przedawnieniu, gdyż dotyczą one składek sprzed 13 lat. Przeprowadzone przez organ postępowanie nie wykazało, że całość składek za okres 2003 r. - 2007 r., w odniesieniu do których rozważane było umorzenie, podlega egzekucji. Zdaniem NSA w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek organ powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności, weryfikowalnej na podstawie wiarygodnych dokumentów. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał za wadliwość prowadzonego przez organ postępowania brak ustalenia, czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2016 r. W uzasadnieniu stwierdził, że nie zachodzi żadna z okoliczności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co powoduje brak możliwości umorzenia przedmiotowych należności. Organ ustalił, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, którego budżet zasilany jest z czterech źródeł dochodu (świadczenie rentowe strony, umowa o pracę, umowa zlecenie, świadczenie emerytalne żony) i wynosi [...] zł netto. Zdaniem organu, wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu spłatę zaległych należności. Jednocześnie organ stwierdził, że składki będące przedmiotem wniosku nie uległy przedawnieniu. Z. D. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1062/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2018 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ administracji rozpatrując sprawę ponownie, powinien się zastosować do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Niezastosowanie się przez organ administracji do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt II GSK 2181/17, który zapadł w niniejszej sprawie, NSA podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że organ nie ustalił stanu faktycznego w sposób prawidłowy oraz wskazał, że w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek organ powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności weryfikowalnej na podstawie wiarygodnych dokumentów. NSA podkreślił, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie może być prowadzone wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne. Zdaniem Sądu, przeprowadzone przez organ ponowne postępowanie odwoławcze zakończone decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] nie wykazało, że całość składek za okres od 2003 r. do 2007 r., w odniesieniu do których rozważane było umorzenie, jest nadal wymagalna. Nie ustalono, czy zobowiązanie nie wygasło na skutek przedawnienia lub zapłaty. Oceny tej nie zmienia, nie poparte żadnymi danymi, zawarte w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie, że zobowiązanie z tytułu składek będące przedmiotem wniosku nie uległo przedawnieniu. Sąd zauważył, że wyjaśnienie tej kwestii ma zasadnicze znaczenie dla postępowania, bowiem jak wskazał NSA, przedawnienie należności skutkowałoby koniecznością umorzenia postępowania w sprawie umorzenia przedmiotowej należności jako bezprzedmiotowego. Ponownie rozpoznając sprawę w wyniku ww. wyroku WSA w Warszawie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję z dnia [...] maja 2019 r., będącą przedmiotem skargi w niniejszej sprawie, utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2016 r. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji, odnosząc się do wskazań WSA w Warszawie organ wskazał, że stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Podkreślił, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. poz. 1378). Jednak w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ww. ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). Zdaniem organu, należności objęte zaskarżoną decyzją mogły przedawnić się najpóźniej 1 stycznia 2017 r., o ile nie zaistniały okoliczności wpływające na bieg terminu przedawnienia. Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony m.in. od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ stwierdził, że należności objęte tytułami wykonawczymi, nie uległy przedawnieniu. Zdaniem organu, bieg terminu przedawnienia należności zawieszały czynności związane z wydaniem decyzji ustalających obowiązek opłacania składek oraz prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ stwierdził, że w dniu [...] lipca 2013 r. wszczęto postępowanie egzekucyjne, a w dniu [...] października 2016 r. postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w W. zostało zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny obejmujący okres 07/2003- 01/2007 (umowa ratalna nr [...] z dnia [...] października 2016 r.). Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Organ dodał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach określonych w pkt 1-3. Organ podkreślił, że zadłużenie wnioskodawcy było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazał, że aktualnie wnioskodawca jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba pobierająca świadczenie emerytalne. Otrzymuje z tego tytułu dochód w wysokości [...] zł netto. Natomiast z oświadczenia wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł. Wnioskodawca ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w wysokości [...] zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych [...] zł, a na koszty związane z leczeniem przeznacza [...] zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że posiada on zobowiązania wobec innych wierzycieli w wysokości [...] zł, spłacane w miesięcznych ratach. Wnioskodawca nie wskazał, aby był właścicielem majątku ruchomego, nieruchomości czy innych praw majątkowych. Odnosząc się do okoliczności, iż wnioskodawca posiada rozdzielność majątkową z żoną, organ stwierdził, że na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślił, że ustalony dochód osiągany przez dłużnika jest kwotą wyższą od minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego ([...] zł), co potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem organu, aktualna sytuacja finansowa strony ogranicza jednorazową spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że wnioskodawca spłaca układ ratalny wobec ZUS, zgodnie z którym miesięczna rata wynosi [...] zł. Organ dodał, że wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z [...] listopada 2014 r. oraz [...] lutego 2015 r., które zostało wydane do [...] listopada 2017 r., nie przedstawił natomiast aktualnego orzeczenia. Podkreślił, że wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu w postaci pobieranego świadczenia emerytalnego, którego wypłata przysługuje niezależnie od stanu zdrowia. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Z. D. Skarżący powołał się na trudną sytuację zdrowotną i finansową, jak również zakwestionował stanowisko organu w zakresie braku przedawnienia należności. Wskazał, że zobowiązania powstały od 2003 r. do 2006 r. na podstawie tytułów wykonawczych wystawianych co miesiąc. Organ uzasadniając decyzję nie przedstawił informacji dotyczących okresów wymagalności należności w związku z okresami przedawnienia. Skarżący podkreślił, że zawarł ugodę i płaci kwotę [...] zł miesięcznie, zatem nie unika zobowiązań. Zauważył, że Sąd administracyjny w przedmiotowej sprawie dwa razy uchylił decyzję ZUS. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), przy czym na podstawie art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a ww. ustawy. W rozpoznawanej sprawie wystąpiły tego rodzaju wady i uchybienia, które skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji. Kontroli Sądu podlegała decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] maja 2019 r., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W., Inspektorat w Ż. z dnia [...] stycznia 2016 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przypadki całkowitej nieściągalności składek zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności w tym trybie określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach określonych w pkt 1-3. W niniejszej sprawie należy mieć przede wszystkim na względzie okoliczność, że zaskarżona decyzja została wydana w wyniku prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1062/18, uchylającego decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. W związku z powyższym wskazać trzeba, że zgodnie z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocenia prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Reguła wyrażona w tym przepisie ma charakter bezwzględnie obowiązujący, tym samym ani organ administracji, ani sąd orzekający ponownie w danej sprawie nie mogą formułować innych, odmiennych poglądów niż uprzednio wyrażone w wyroku. Ocena prawna traci moc jedynie w sytuacji zmiany prawa, czy istotnych okoliczności faktycznych sprawy, które zaistniały już po wydaniu wyroku, czy też w sytuacji wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że organ administracji jest zobowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku sądu, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2220/18). W powyższym wyroku z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1062/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że przeprowadzone przez organ postępowanie nie wykazało, że całość składek za okres od 2003 r. do 2007 r., w odniesieniu do których rozważane było umorzenie, jest nadal wymagalna. Nie ustalono, czy zobowiązanie nie wygasło na skutek przedawnienia lub zapłaty. Ponownie rozpoznając sprawę, organ stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu, ponieważ bieg terminu przedawnienia należności zawieszały czynności związane z wydaniem decyzji ustalających obowiązek opłacania składek oraz prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ wskazał, że w dniu [...] lipca 2013 r. wszczęto postępowanie egzekucyjne, a w dniu [...] października 2016 r. postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w W. zostało zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny obejmujący okres 07/2003-01/2007 (umowa ratalna nr [...] z dnia [...] października 2016 r.). Nie wyjaśnił jednak, jakie konkretnie czynności i w jakiej dacie podjęte spowodowały, w jego ocenie, zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek w odniesieniu do poszczególnych okresów składkowych. W aktach sprawy brak jest dokumentacji dotyczącej decyzji ustalających obowiązek opłacania składek, pozwalającej na stwierdzenie, w jakim okresie bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Ponadto, w aktach sprawy brak jest również dokumentacji, na jaką powołuje się organ, dotyczącej postępowania egzekucyjnego, która pozwoliłaby na ocenę stanowiska organu – tym bardziej, że organ nie wyjaśnił, których należności dotyczy postępowanie egzekucyjne (za jakie okresy składkowe oraz w jakiej kwocie). Organ nie wskazał daty wystawienia oraz numerów tytułów wykonawczych, ani daty ich doręczenia stronie. Okoliczności te są o tyle istotne, że doręczenie stronie odpisu tytułu wykonawczego wszczyna postępowanie egzekucyjne (art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.), natomiast zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Czynnością taką jest niewątpliwie doręczenie stronie odpisu tytułu wykonawczego, dlatego okoliczność ta musi wynikać bezspornie z akt sprawy. W sytuacji braku w aktach sprawy dokumentów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie można ustalić terminu powiadomienia strony o dokonanych czynnościach egzekucyjnych. Nie sposób zatem ustalić, czy doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 778/19). Nadto organ nie wyjaśnił, czy część zobowiązań nie została spłacona w ramach układu ratalnego z dnia 19 października 2016 r., na który zresztą powołano się w decyzji. Dodatkowo zauważyć trzeba, że umowa ratalna nie obejmuje wszystkich okresów składkowych (dotyczy okresu od 07/2003 – do 01/2007), tj. nie obejmuje okresów do lipca 2003 r. Tym samym, organ nie wykonał zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1062/18. Przeprowadzone postępowanie nie wykazało, że całość składek za okres od 2003 r. do 2007 r., w odniesieniu do których rozważane było umorzenie, jest nadal wymagalna. Organ nadal nie ustalił, czy zobowiązanie nie wygasło na skutek przedawnienia lub zapłaty, stosownie do wskazań zawartych w wyroku Sądu, przez co naruszył art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jeszcze raz podkreślenia wymaga, że przedawnienie lub zapłata należności skutkowałyby koniecznością umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek w części, w jakiej należności te nie są wymagalne. Okoliczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do wyegzekwowania należności z tytułu składek za okresy wskazane w zaskarżonej decyzji, skutkująca zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, powinna być ustalona w sposób bezsporny. Bieg terminu przedawnienia zostaje bowiem zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Należy zatem bezspornie ustalić, za jaki okres zobowiązanie z tytułu składek istnieje i czy należności z tytułu składek nie uległy w części przedawnieniu. W przypadku uznania, że nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek, organ powinien wskazać, z jakiego powodu przyjął takie stanowisko oraz poprzeć je materiałem dowodowym. W niniejszej sprawie Zakład nie wyjaśnił w sposób bezsporny kwestii ewentualnego przedawnienia należności objętych postępowaniem. W aktach sprawy brak jest bowiem dokumentów potwierdzających zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie miał na uwadze powyższe wskazania oraz uzupełni akta sprawy o dokumentację dotyczącą decyzji ustalających obowiązek opłacania składek, jak również o dokumentację dotyczącą prowadzonego postępowania egzekucyjnego zmierzającego do wyegzekwowania należności z tytułu składek, pozwalającą na ocenę okoliczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności. Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło