V SA/Wa 1241/17

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia ... maja 2017 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. A. K. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada dom o pow. 250 m2 oraz samochód osobowy z 2000 r., a także środki pieniężne w wysokości nie większej niż 500 zł. Wnioskodawca oświadczył, iż utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.155,69 zł miesięcznie. W uzasadnieniu podniósł, iż nie ma oszczędności, pożyczek ani długów, "żyje" z emerytury "na bieżąco". Skarżący przedstawił także swoje miesięczne wydatki i zobowiązania stałe, do których zaliczył: media – 450 zł; śmieci, telefon, internet i ubezpieczenie – 150 zł; leczenie – 100 zł; opłaty za mieszkanie – 200 zł; środki higieny i czystości – 100 zł; koszty komunikacyjne – 100 zł oraz inne wydatki – 100 zł. Do wniosku załączył wyciągi rachunku bankowego z okresu od 30 kwietnia do 30 czerwca 2017 r. Na zarządzenie z dnia 4 sierpnia 2017 r. skarżący nadesłał wyciągi z rachunku bankowego z okresu od 1 lipca do 11 sierpnia 2017 r., a także kopie decyzji z dnia 15 marca 2017 r. o waloryzacji emerytury. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W niniejszej sprawie na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia stałego wpisu sądowego w wysokości 200 zł. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawca nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jego osoby. Przede wszystkim nie można przyjąć by wnioskodawca znajdował się w stanie ubóstwa, skoro posiada on majątek nieruchomy i ruchomy o znacznej wartości, jak również stałe źródło dochodów z tytułu emerytury. Wzięto pod uwagę, iż skarżący posiada dom o pow. 250 m2 o wartości 800.000 zł, a także samochód osobowy, uzyskuje stałe dochody w wysokości 2.155,69 zł miesięcznie, a nadto – jak sam oświadcza – posiada zasoby pieniężne w wysokości wyższej niż należny w sprawie wpis sądowy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). W postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Analiza wydatków jakie ponosi wnioskodawca prowadzi do wniosku, że jest on w stanie ponieść opłatę sądową w wysokości 200 zł, skoro miesięczny dochód skarżącego (2.155,69 zł) przewyższa oświadczone wydatki, które można zaliczyć do niezbędnych do utrzymania (łącznie około 1.200 zł). Przypomnieć trzeba, iż opłaty sądowe winny być traktowane na równi z pozostałymi wydatkami, które nie są niezbędne dla egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06). Instytucja prawa pomocy znajduje bowiem zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań. Niezależnie od tego należało mieć na względzie, iż wnioskodawca jak sam przyznaje nie posiada żadnego zadłużenia ani nie zaciągnął pożyczek i na bieżąco reguluje swoje zobowiązania. Z historii operacji dokonywanych na rachunku bankowym wynika, iż w każdym miesiącu pozostają mu wolne środki przekraczające kwotę 200 zł, a co więcej – w dniu 31 lipca 2017 r. – zatem już po złożeniu skargi do sądu administracyjnego, skarżący dokonał wypłaty środków w wysokości 2.000 zł. Jak to się jednolicie podnosi w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy również pamiętać, iż odmowa udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie stanowi zapory w dostępie skarżącego do sądu, bowiem udział profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie jest obligatoryjny. Przypomnieć trzeba, iż stosowanie do przepisów art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a., sąd z urzędu bierze pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy niezależnie od tego, czy zostały one podniesione w skardze. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.